Het IBAN vergat het geheugen van mensen

Reduceer de lange IBAN tot een aantal cijfers dat mensen wel kunnen onthouden, betoogt Joop Nicolai.

Sinds 1 augustus moeten we IBAN gebruiken, het Internationaal Bank Account Number. In ons land bevat het IBAN een landcode van 2 letters, een controlegetal van 2 cijfers, een bankcode van 4 letters en het „oude” rekeningnummer, aangevuld met nullen tot 10 cijfers. Het IBAN-nummer bevat daarmee 18 tekens (cijfers en letters). In andere landen varieert dit van 15 tot maximaal 34 tekens.

Waarom bij betalingen in eigen land de opdrachtgever vermelden moet dat die betaling in eigen land plaats vindt, wordt niet duidelijk gemaakt. Waarvoor het controlegetal dient, wordt ook niet verteld. De betaalrekening van mijn vrouw, twee kinderen en zes kleinkinderen hebben elk weer een ander controlegetal. Anders gezegd: het derde en vierde getal is voor de nummers waar een eenvoudige burger betalingen aan doet, al niet te onthouden.

Het zogenaamde „controlegetal” dient in elk geval niet om foute overboekingen te voorkómen. Vroeger gebeurde de naam/nummercontrole wél. Waarom in het IBAN de naam van een bank vermeld moet worden, wordt ook niet verteld. Misschien is een bank voor een betaling binnenkort niet eens meer nodig. Tenslotte het „oude” rekeningnummer. Waarom dit aangevuld moet worden met voorloopnullen, wordt nergens uitgelegd. Het lijkt er op dat het IBAN-nummer voor de gebruiker veel overbodige informatie bevat.

Daarom is het goed het IBAN te vergelijken met vier systemen waar eenduidigheid, standaardisatie en automatisering een belangrijke rol spelen. Bij de telefoon is er geen controle op het gekozen nummer. Als je een verkeerd nummer kiest, wordt je met iemand anders verbonden dan de bedoeling is. Opnieuw bellen is dan het devies. Als we iemand in eigen land opbellen, is het landnummer niet nodig. Als we contact zoeken met iemand in eigen woonplaats is zelfs het netnummer niet nodig.

Het kenteken van auto’s, een combinatie van letters en cijfers, bevat zes letters en/of cijfers. Destijds gekozen omdat dit niet al te moeilijk te onthouden is. Het begon met één letter, voor elke provincie één. Later kwam daar een letter bij. Tegenwoordig worden 3 cijfers en 3 letters gebruikt. Eén combinatie van 2 letters en 4 cijfers is vijftig jaar geleden in mijn geheugen gegrift.

De postcode, een combinatie van 4 cijfers en 2 letters, waarmee een unieke groep objecten, vaak woningen, maar ook postbussen, aangeduid wordt. Een huis- of postbusnummer geeft het exacte adres. Hier speelt het bedrijf dat de post bestelt geen enkele rol in de adressering. Ook nu valt het op dat de postcode zes tekens bevat. Na aanvulling met één, twee of meer cijfers of letters komt het eenduidige adres tot stand.

Onlangs meldde NRC dat een unieke code van minimaal 4 en maximaal 9 cijfers en letters een specifieke plek op aarde binnen een paar meter nauwkeurig kan aangeven. Zo is ‘S8VXZ.4BX0’ de mapcode voor het Witte Huis in Washington. Wanneer het mogelijk is om alle plekken op aarde nauwkeurig aan te wijzen, moet het mogelijk zijn om elke betaalrekening wereldwijd een unieke code te geven met 9 of minder tekens (cijfers of letters).

De banken kunnen wél met korte codes overweg. De pincode, het persoonlijke identificatienummer van geldautomaten, betaalautomaten en mobiele telefoons, heeft 4 cijfers. Dit aantal is destijds door uitvinder John Shepherd-Barron gekozen omdat zijn vrouw vier cijfers kon onthouden. Het is hoog tijd dat de banken het IBAN-nummer vervangen door een zo kort mogelijk nummer van maximaal 9 tekens (cijfers of letters).