Teruglezen: liveblog over Provinciale Statenverkiezingen

We sluiten af voor vandaag

We sluiten het liveblog af voor vanavond. Dit is wat we weten over de verkiezingsuitslag nu ruim 47 procent van stemmen geteld zijn:

* De strijd om wie de grootste partij wordt gaat tussen de VVD en het CDA. In de laatste prognose komt de VVD op 13 zetels in de Eerste Kamer en het CDA op 12. D66 komt in deze prognose op 10 zetels, de PVV en de SP op 9, de PvdA op 8, GroenLinks op 4, de ChristenUnie op 3, 50Plus, SGP en de Partij voor de Dieren op 2 en de Onafhankelijke Senaatsfractie op 1 zetel.

* D66 is de grote winnaar van de verkiezingen met een verdubbeling van het aantal senaatszetels. De PvdA is de grootste verliezer, er gaan 6 zetels af. De regeringscoalitie van VVD en PvdA verliest samen 9 zetels. Samen met de C3-partijen heeft het kabinet een minderheid in de Eerste Kamer van 36 van de 75 zetels.

* De winst van CDA moet gerelativeerd worden. Ze komen niet in de buurt van de 25 procent die ze in 2007 haalden. De daling op de lange termijn is niet gestopt.

Lees verder in nrc.next:
* Nu zijn er echt geen grote partijen meer (€)
* Opluchting en teleurstelling: de reacties op de exitpolls
* Wie stemt straks wie de Eerste Kamer in of uit? (€)

Nu ook de uitslag in Groningen

Onze verslaggever Wubby Luyendijk meldt dat ook de uitslag in Groningen binnen is.

Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Uitslag in stad Groningen: SP is de grootste #psgr15 alweer ten koste van PvdA http://t.co/xKptG8CJ4K
Groningen

D66 wint Utrecht

In Utrecht heeft D66 een kwart van de stemmen gekregen (25,4 procent). Vier jaar geleden kwamen ze uit op 17,2. PvdA, voorheen de grootste, zakte van 19,6 procent naar 12,1 procent. GroenLinks werd tweede in Utrecht, met 14,5 procent (vier jaar geleden: 16,9).

Met 13,6 boekte de VVD een verlies van ongeveer drie procent. De opkomst in Utrecht was 48,8 procent tegen bijna 60 procent vier jaar geleden.

Onze verslaggever Anne Vegterlo vanuit Utrecht:

Twitter avatar AnneVegterlo Anne Vegterlo Gejoel vanuit D66. En ook een beetje bij de PvdD. D66 wint in stad Utrecht. VVD verliest daar 3%. #PS15
Twitter avatar AnneVegterlo Anne Vegterlo D66 ook in Amersfoort de grootste. De partij wint 8,5%. VVD en PvdA verliezen respectievelijk 4% en 7%. #PS15 #Utrecht
Utrecht

Enkele uitslagen

Nog even wat uitslagen. D66 blonk uit in Haarlem, waar de partij de grootste werd met 18,2 procent van de stemmen, tegen 14,2 vier jaar geleden. De VVD volgt met 14,5 procent (was 17,6). De PvdA was met 21,7 de grootste, maar strandde nu op 13,8.

Ook in Den Bosch was D66 een winnaar. In 2011 haalde de partij 10,3 procent, dit jaar steeg het percentage kiezers dat op deze partij stemde naar 15,0. De PvdA zakte in Den Bosch terug van 14,9 naar 9,6 procent.

In Arnhem was D66 ook een overtuigend winnaar. De democraten kregen in de Gelderse hoofdstad 18,6 procent van de stemmen. Dat percentage stond vier jaar geleden nog op 12,6. De SP klom in Arnhem naar de tweede plek.

In Zwolle eindigden de ChristenUnie (14,2 procent), de PvdA (14,1 procent) en D66 (14,1 procent) vrijwel gelijk. De PvdA is de grote verliezer: vier jaar geleden had de partij nog 21,8 procent van de stemmen en waren de sociaaldemocraten veruit de grootste partij in de hoofdstad van Overijssel.

Update uit Gelderland

Onze verslaggever Christiaan Pelgrim laat vanuit het provinciehuis in Arnhem weten:

PVV-lijsttrekker Marjolein Faber heeft het heeft aangedurfd om te verschijnen op het provinciehuis in Arnhem. De ophef nadat bekend werd dat ze het bedrijf van haar zoon inhuurde van subsidiegeld, zorgt er wel voor dat er constant journalisten en fotografen om haar heen cirkelen. Faber is ook lijsttrekker voor de Eerste Kamerverkiezingen.

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Uitslagenavond op provinciehuis Gelderland. Marjolein Faber en haar PVV zijn gewoon aanwezig. http://t.co/BoMXnY0ZCr

Net als elders staat de PVV in Gelderland op verlies. Aan het begin van de avond zegt Faber dat ze er van overtuigd is dat de negatieve berichtgeving over de integriteitskwestie niet schadelijk is voor de uitslag. "Ze stemmen PVV vanwege ons gedachtegoed." En voorlopig lijkt het verlies hier inderdaad niet groter te zijn dan elders.

CDA of VVD lijkt de grootste partij te worden in Gelderland. Beide partijen vormen nu al de coalitie, samen met PvdA en D66.

Lijsttrekker Faber beantwoordt de vele vragen van journalisten, maar NRC - dat de integriteitskwestie rond het bedrijf van haar zoon onthulde - wil ze niet te woord staan:

Twitter avatar christiaanpe Christiaan Pelgrim Nadat ik me voorstel aan Marjolein Faber kijkt ze me doordringend aan en zegt ze: "NRC, daar praat ik niet mee"
Gelderland

Update uit Limburg

Onze verslaggever Paul van der Steen vanuit Maastricht:

CDA is afgetekend winnaar in Limburg, zo lijkt het. De PVV is de tweede op afstand, maar geen kandidaat voor het bestuur. Het CDA gaat waarschijnlijk verder met de verliezers VVD en PvdA en winnaar D66.

Ger Koopmans, lijsttrekker voor het CDA bij de Provinciale Staten in Limburg: "Ik ben een beetje beduusd. Dit is de omgekeerde wereld ten opzichte van vier jaar geleden."
Michael Heemels (PVV): "Heel jammer dit. De regenten en plucheplakkers kunnen weer verder."
Twan Beurskens (VVD): "Teleurstellende uitslag, maar waarschijnlijk worden we toch nog de tweede partij in de nieuwe coalitie."

limburg

Update uit Zeeland

Onze verslaggever Thomas Rueb laat vanuit Zeeland weten:

Een statiger locatie dan de Abdij in Middelburg is bijna niet denkbaar. Zwart-wit geblokt marmer, haardvuur, staatsieportretten aan de wanden. En het is er snikheet.

Achterin staat een kluwen SGP’ers te glunderen. Ze groeien. Waarom? ,,Omdat we al 6.000 jaar níet met alle winden meewaaien”, grinnikt Statenlid Joan van Burg (33). "En de partij al 100 jaar." En, oké, ook een beetje vanwege de lage opkomst. "Onze kiezers zijn nu eenmaal heel trouw. Ze halen bejaarden op uit de tehuizen, organiseren zich." De trots is onmiskenbaar: eigenlijk alleen de SGP’ers klappen als de uitslagen binnen druppelen.

Ook Vincent Bosch heeft reden om te glunderen. Hij is met 17 de jongste PVV-kandidaat van Nederland. Zijn partij daalt iets, lijkt het, van 5 naar 4. Voor Bosch maakt dat niet uit: hij is toch te jong (en staat op plek 6). Twee weken terug ontmoette hij Geert Wilders voor het eerst: "Sommige mensen hebben een popidool, ik heb een politiek idool."

Twitter avatar ThomasRueb Thomas Rueb Negende gemeente Zeeland binnen. Nog vier te gaan. #PS15
Zeeland

De voorpagina's van morgen

Twitter avatar PhRemarque Philippe Remarque Onze voorpagina morgen: Rutte moet op zoek naar nieuwe partners http://t.co/TQyNGKX7Z8
Twitter avatar thomasdeveen Thomas de Veen Voorpagina @nrcnext van morgen, inclusief ingekleurd stemformuliercirkeltje http://t.co/Hb09vJcagm

Amsterdam is binnen

uitslagamsterdam

Twitter avatar basblokkernrc Bas Blokker D66 slaat toe in grote steden Noord-Holland. Grootste in Haarlem en Amsterdam. Gejuich en gefluit in provinciehuis

De uitslagen lopen live binnen op onze verkiezingskaart.

Wilders: had gehoopt op meer

PVV-leider Geert Wilders zojuist tegenover de camera van de NOS:

"Bij ons vaak zijn echte uitslagen beter dan exitpolls. Als het waar is, hebben we een stevige uitslag, dan behouden we onze tien zetels, dan zijn we derde partij van Nederland. We zijn niet de grootste partij, maar het is een stevige uitslag en ik hoop dat het nog iets mooier wordt aan het einde van de nacht. Ik zal niet verhullen dat ik had gehoopt een nog mooier resultaat te hebben."

Wilders had vandaag geen verkiezingsbijeenkomst, omdat hij de beveiliging niet kon betalen.

Van der Staaij: eerst zien, dan geloven

Na 14% van de stemmen stond de SGP op 1 zetel en na 17% zijn dat 3 zetels. "Eerst zien, dan geloven", zegt Van der Staaij over de nieuwste prognose. En hij heeft gelijk, het kan nog alle kanten op nu nog maar een willekeurig aantal gemeenten is geteld.

Rutte: kabinet moet doorgaan en dat doen we

Zojuist sprak Rutte zijn achterban toe op de uitslagenavond van de VVD.

"Wat hebben we als VVD toch vaak spannende uitslagenavonden. Ook vanavond zijn we weer in de strijd om wie de grootste partij van Nederland wordt. Feit is dat we in de senaat paar zetels lijken te gaan inleveren. Als je ziet waar we vanavond staan in vergelijking met jaar geleden, zijn we op de weg terug en misschien wel de grootste partij van Nederland. En wat daar ook in doorklinkt is dat de economie in Nederland weer beter draait, dat mensen zien dat de export aantrekt en de koopkracht groeit. Dat ziet Nederland en dat zie je ook weer terug in deze uitslag. Het is ook mooi om te zien dat veel Nederlanders willen dat dit kabinet doorgaat. Negentig procent van de VVD-achterban zegt: dit kabinet moet door en dat gaan we dan ook doen."

Mark Rutte

Depla, PvdA: het is toch klote

Onze verslaggever Thijs Niemantsverdriet is bij de PvdA. Hij laat vanuit Amsterdam weten:

"Bij de PvdA is stemming niet bepaald feestelijk. Ze zijn de grote verliezers van de avond. Toch proberen PvdA’ers de moed erin te houden. De boodschap die Kamerleden en bewindslieden hier vanavond uitdragen: een teleurstellende uitslag, maar we hadden het verwacht. En we hebben toch een goede campagne gedraaid. Als Eerste Kamerlijsttrekker Marleen Barth op het podium zegt dat de uitslag “ietsje beter is dan vorig jaar”, kan de Eindhovense wethouder Staf Depla zich achter in de zaal niet inhouden. Hij roept: 'Maar het is tóch klote!'"

PvdA

De voorlopige uitslag op basis van getelde stemmen

De voorlopige uitslag op basis van 14 procent van de getelde stemmen:

CDA 14
VVD 13
PVV 10
SP 9
D66 9
PvdA 7
GL 4
CU 3
50Plus 2
PvdD 2
SGP 1
OSF/overig 1

Deze uitslag wijkt af van de exitpoll van 21.00 uur, maar dit is slechts een uitslag op basis van 14 procent van de getelde stemmen. Er kan dus nog veel veranderen.

Onze verslaggever Arjen Schreuder volgt de uitslag vanuit het provinciehuis in Den Bosch.

De stemming zit er goed in, in het provinciehuis in Den Bosch. Bier en bitterballen in overvloed. Het is kwart voor elf als de eerste gemeente in Brabant zich meldt met een uitslag. Het is Bernheze. Het CDA verliest daar licht maar blijft de grootste partij. Flinke winst in Bernheze is er voor SP en D66. We spreken twee gedeputeerden, Ruud van Heugten (CDA) en Yves de Boer (VVD). Het CDA is verguld met de eerste prognoses. "Let's go on", zegt Van Heugten. Zijn partij leverde samen met de VVD, die vier jaar geleden de grootste partij in Brabant werd, en de SP de afgelopen vier jaar het college van gedeputeerde staten. VVD'er De Boer denkt dat de uitslag, doordat door de winst van SP en D66 wellicht vier partijen ongeveer even groot worden, "interessant" kan worden.

De vraag is hoe je vijf posten verdeelt over vier partijen, in dat geval. En hoe het verder moet met de omstreden plannen voor de bouw van een nieuwe snelweg ten oosten van Eindhoven. VVD en CDA zijn daar voorstander van, D66 is tegen.

PVV grootste in Lelystad

De PVV is de grootste partij van Lelystad geworden. De partij kreeg 16,1 procent van de stemmen. De VVD, eerder de grootste van de stad, viel terug van 22,5 procent naar 15,8. Ook de PvdA levert fors in: van 18,8 naar 10,4 procent. De SP (12,6) werd in Lelystad groter dan de PvdA. Het CDA kwam uit op 10 procent, tegenover de 7,6 van vier jaar geleden. D66 steeg ruim 3 procent, naar 9,9.

Lelystad

PVV grootste in Rotterdam, PvdA gehalveerd

De uitslag van Rotterdam is binnen. PVV is de grootste partij met 16,7 procent van de stemmen. De PvdA levert 12,3 procent in en komt uit op 12 procent. Verder: D66 14, VVD 14, SP 13, CDA 8, GL 6, PvdD 5, 50+ 4, CU 3, SGP 1, NLL 1.

Twitter avatar omroepwest Omroep West Uitslag #Rotterdam: PVV grootste partij met 16,7 procent #pszh2015 http://t.co/IU5h63rd8x

In Rotterdam was de opkomst 35,5 procent.

Rotterdam

Van Ojik: goede uitslag voor GroenLinks

Bram van Ojik, fractievoorzitter van GroenLinks:

"Vanaf de eerste dag van de campagne hebben we geprobeerd het vertrouwen in GroenLinks maximaal te maken. Dat is gelukt. Deze goede uitslag geeft ons een mooie uitgangspositie om verder te werken aan groene en sociale resultaten."

Onze verslaggever ter plaatse:

Twitter avatar PhilipDeWW Philip de WittWijnen #GroenLinks viert feestje in voormalig zwembad De Nieuwe Regentes (en houdt hoofd boven water...). #PS15 http://t.co/lLsSG1xtu9
GroenLinks

Duivesteijn: dramatisch voor PvdA

Scheidend PvdA-senator Adri Duivesteijn noemt de voorlopige uitslag dramatisch voor de PvdA, zo laat onze redacteur Jos Verlaan vanuit het provinciehuis van Zuid-Holland weten.

"Als deze uitslag op het niveau van de Tweede Kamer waarheid zou worden, ben je als grote partij non-existent, met 16 zetels. De PvdA moet zich afvragen of de huidige koers moet worden voortgezet. De PvdA-kiezer moet het gevoel hebben vertegenwoordigd te zijn. De partij moet nadenken over de manier waarop ze politiek bedrijft. Dat kan leiden tot botsingen, maar dat is de essentie van de politiek."

Adri Duivesteijn

Verliezer Samsom toont zich strijdbaar

PvdA-leider Samsom, een van de grote verliezers van vandaag, stapt niet op, maar wil met zijn partij nog harder gaan werken om het vertrouwen van de kiezer terug te winnen. "We hebben verloren, maar zijn niet verslagen", aldus Samsom:

"Dit was geen makkelijke campagne. De PvdA heeft zich de afgelopen maanden weer van zijn beste kant laten zien. Daar ben ik ongelofelijk trots op. Maar ondanks al die inzet, ondanks ons optimise, ondanks het prille herstel van de economie, zijn we er onvoldoende in geslaagd het vertrouwen van de kiezer te herwinnen. We moeten hiervan bijkomen, maar morgen moeten we er gewoon weer staan. Het gaat goed met Nederland, maar voor veel mensen is het niet goed genoeg. We halen veel mooie resulaten in het kabinet, maar voor veel mensen is het niet mooi genoeg. We hebben verloren, maar we zijn niet verslagen."

Buma: CDA-vlag wappert weer in veel provincies

Onze verslaggeefster Emilie van Outeren is bij het CDA in Den Haag en meldde zojuist:

"Buma en zijn entourage met applaus onthaald. Hij omhelst eerst Elco Brinkman. Zegt dan: Dit wordt een avond die we niet snel zullen vergeten. Nederland heeft grote steun gegeven aan het CDA bij deze verkiezingen. De CDA-vlag wappert weer in heel veel provincies in Nederland."

Foto ANP / Bart Maat

Foto ANP / Bart Maat

SGP-leider Van der Staaij: we zitten in de lift

Druk is het niet bij de verkiezingsavond van de SGP, schrijft onze verslaggeefster Mey Dudin:

"Een stuk of veertig leden zijn naar Hotel van der Valk in Wassenaar gekomen – mannen strak in pak, vrouwen in jurken – om met zijn allen onder het genot van broodjes, koek, noten en bitterballen op het resultaat van de Provinciale Statenverkiezingen te wachten. Oranje ballonnen liggen verspreid door de zaal. SGP-leider Kees van der Staaij en lijsttrekken Peter Schalk zijn present als de eerste uitslag via de NOS wordt gepubliceerd. Er zijn ernstige gezichten als het verleis van de regeringspartijen bekend worden gemaakt. En er is applaus bij de winst van ChristenUnie en SGP. “We zitten in de lift”, zegt van der Staaij onmiddellijk daarna tegen zijn partijgenoten. “Hartstikke fijn dat we zien dat de stijgende trend van het aantal stemmen voor de SGP zich doorzet.” Tegelijkertijd noemt hij het verlies van de regeringspartij groot. Maar, benadrukt hij, de partijen die zich constructief hebben opgesteld lijken stemmen te winnen. En dus is de uitslag geen afrekening met het regeringsbeleid maar enkel “een afrekening met de regeringspartijen”."

CDA krijgt mogelijk belangrijke rol

Als de exitpoll van de NOS klopt, hebben de coalitiepartijen (VVD, PvdA) en de 'constructieve drie' (D66, ChristenUnie, SGP) straks geen meerderheid meer in de senaat. Onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus blikt daar alvast op vooruit:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Je krijgt gewoon Rutte die bij het CDA op de koffie gaat: 'Sybrand, zeg het maar: wat voor belastingstelsel wil jij?' #PS15
Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Vooral benieuwd wat de CDA-kiezer zegt op vraag of deze coalitie rit moet uitzitten. Gok: 70% ja #ps15

Asscher: SP moet nu meepraten over begroting

De SP zou als grote linkse partij moeten aanschuiven bij de begrotingsbesprekingen van de regeringspartijen VVD en PvdA, die geen meerderheid hebben in de Eerste Kamer. "Laat ze aanschuiven”, zei vicepremier en PvdA-minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) in een reactie tegenover het ANP.

Het ziet ernaar uit dat de SP met tien zetels voor het eerst groter wordt in de Senaat dan de PvdA, die er acht zou overhouden. Asscher feliciteerde de partij van Emile Roemer daarmee. Maar zo'n uitslag legt ook "verplichtingen" bij de winnaars. "Ik denk dat adel verplicht”, zei Asscher. Als de SP iets voor z'n kiezers wil bereiken, moet de partij z'n invloed gebruiken bij het maken van de begroting en bijvoorbeeld het nieuwe belastingplan. "Daar sta ik voor open."

Nieuwe reacties partijleiders

Het ANP heeft een aantal reacties van partijleiders op een rij gezet, SP-leider Emile Roemer (exitpoll: 8 naar 10 in Eerste Kamer):

"Wat een geweldige avond. Een historische avond. De derde verkiezingswinst op rij van de SP is binnen. We winnen zo'n 25 procent, van acht naar tien zetels. We zijn definitief de grootste op links."

ChristenUnie-leider Arie Slob (exitpoll: samen met SGP van 3 naar 5 zetels in Eerste Kamer):

"Tot nu toe was het zo dat het kabinet bij ieder onderwerp onze steun moest veroveren en dat blijft zo. We gaan op inhoud het gesprek aan. Voor het kabinet wordt het nog moeilijker met deze uitslag een meerderheid in de Eerste Kamer te krijgen, maar dat is hun probleem. Zo is de realiteit nu eenmaal. Ik hoop wel dat er meer partijen zijn die bereid zijn op inhoud het gesprek aan te gaan. Ik denk daarbij aan GroenLinks en het CDA. Nederland heeft dat nodig."

Partij voor de Dieren-leider Marianne Thieme (exitpoll: van 1 naar 2 zetels in Eerste Kamer):

"Van één naar twee zetels betekent een verdubbeling voor ons in de Eerste Kamer. Steeds meer mensen gaan ons planeetbrede programma waarderen. Door deze uitslag wordt de Eerste Kamer door elkaar geschud. De kleine partijen krijgen daardoor steeds meer invloed."

'Winst van het CDA is relatief'

Nieuwe duiding van onze chef politiek René Moerland, die kanttekeningen plaatst bij de winst van het CDA:

"De winst van CDA is maar relatief. Het CDA kan vanavond dan wel de grootste worden, maar is zeker niet de grote winnaar. Ze komen niet in de buurt van de 25 procent die ze in 2007 haalden, toen ze de grootste partij waren. Er zijn geen grote partijen meer. De oppositie-strategie van CDA lijkt zicht niet uit te betalen. De C3-partijen winnen veel meer."

Krol blij met verdubbeling 50Plus

Ouderenpartij 50Plus stijgt waarschijnlijk van één naar twee zetels in de Eerste Kamer. Tweede Kamerfractieleider Henk Krol is "blij dat 50Plus weer in de lift zit":

Twitter avatar HenkKrol Henk Krol Geweldig dat #50PLUS weer in de lift zit. Nu maar duimen dat die 2e zetel ook daadwerkelijk wordt binnengehaald.

Update Groningen: PvdA grote verliezer

Even een uitstapje naar de provincie. Onze verslaggeefster Wubby Luyendijk geeft een update over de exitpoll in Groningen:

Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Exitpoll Groningen: Verliezer is PvdA ,van 12 naar 7 zetels, en VVD van 6 naar 4. SP is winnaar, van 6 naar 8, PVV van 3 naar 5. D66 +1zetel
Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Exitpoll Groningen: kiezers van PvdA vertrokken naar SP, die van de VVD naar D66, PVV en Groninger Belang #psgr15
Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Van de tien nieuwkomers redden allen Groninger Belang en 50plus het met respectievelijk 2 en 1 zetel #exitpoll #psgr15

Ruim 1,7 miljoen gebruikten StemWijzer

Ruim 1,7 miljoen mensen hebben de afgelopen weken gebruik gemaakt van de StemWijzer voor de Provinciale Statenverkiezingen en de Eerste Kamer. Dat heeft ProDemos, die de online stemhulp maakte, vanavond vlak na het sluiten van de stembureaus bekendgemaakt.

Veel mensen raadpleegden de stemhulp op de valreep. Volgens ProDemos vulden in de afgelopen 24 uur nog 700.000 mensen de StemWijzer in. De provinciale StemWijzer werd in vergelijking met de verkiezingen van 2011 vaker gebruikt. Zo trok de StemWijzer voor Zuid-Holland dit jaar ruim 100.000 bezoekers meer.

De StemWijzer voor de Eerste Kamer was dit jaar minder populair. In 2011 raadpleegden bijna 350.000 mensen deze Stemwijzer en dit jaar waren dat er 220.743.

Opmerkelijk verlies voor PVV

De peilingen voorspelden dat de PVV wel eens de grootste kon worden in de Eerste Kamer, maar dat is zeker niet gebeurd. De partij verliest zelfs zetels volgens de exitpoll (van tien naar acht zetels). PVV-leider Wilders gaf zojuist een schriftelijke reactie:

"Teleurstellend dat we een licht verlies lijden en dat de opkomst erg tegenvalt, waar de PVV altijd veel last van heeft. Ik hoop dat er in de loop van de avond nog een zetel bijkomt."

Het is niet de eerste tegenvallende verkiezing voor de PVV, analyseert politiek redacteur Tom-Jan Meeus:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus Als dit zo blijft is de PVV vanavond de enige partij die vier verkiezingen op rij heeft verloren #PS15

De lijsttrekker voor de PVV in Noord-Holland was eerder vanavond nog optimistisch tegenover onze verslaggever Bas Blokker:

Twitter avatar basblokkernrc Bas Blokker PVV-lijsttrekker Dannij vd Sluijs (NH) maakt zich geen zorgen over landelijk dalende trend voor PVV. ,,Wij krijgen altijd meer dan nu." >>
Twitter avatar basblokkernrc Bas Blokker >> De Noord-Hollandse PVV-fractie verloor onderweg drie van de zes zetels die ze in 2011 veroverden, o.m. Hero Brinkman

D66: achtste verkiezingsoverwinning op rij

Onze verslaggever Mark Kranenburg is bij D66 in Leiden, waar gejuich klonk toen de exitpolls grote winst voor de partij voorspelden:

"Opgeluchte gezichten bij D66 toen de jongste exitpoll van half tien de democraten nog een zetel extra gaf ten opzichte van de eerste poll van negen uur. Dat betekent een verdubbeling en dat klinkt een stuk beter. Het is de achtste verkiezingsoverwinning op rij voor D66. Toch is deze voorspelde uitslag minder dan eerder in peilingen was voorzien. Maar ook dit is een vast patroon voor D66 bij de laatste verkiezingen."

Foto NRC / Ilvy Njiokiktjien

Foto NRC / Ilvy Njiokiktjien

'GroenLinks houdt hoofd boven water'

GroenLinks heeft zich vanavond verzameld in een voormalig zwembad. Onze verslaggever Philip de Witt Wijnen signaleert op basis van de exitpoll dat de partij deze verkiezingen het hoofd bover water heeft gehouden (ze blijven voorlopig gelijk op 5 Kamerzetels):

Twitter avatar PhilipDeWW Philip de WittWijnen #GroenLinks viert feestje in voormalig zwembad De Nieuwe Regentes (en houdt hoofd boven water...). #PS15 http://t.co/lLsSG1xtu9

De exitpoll werd bij GroenLinks met "voorzichtig gejoel" begroet, aldus De Witt Wijnen. Eerste Kamerlijsttrekker Tineke Strik is blij:

Twitter avatar PhilipDeWW Philip de WittWijnen Erg hoopgevend zegt lijsttrekker Tineke Strik. "Als we dit vasthouden vanavond, wordt het een geweldige overwinning!" #GroenLinks @nrc

'Landschap volledig versnipperd'

De exitpoll voor de Eerste Kamer laat zien hoe versnipperd het politieke landschap is geworden, signaleert onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus De zes grootste partijen halen tussen 10 en 15 procent vd stemmen: volledig versnipperd #PS15

Update exitpoll: VVD en CDA aan kop

Hieronder nog een keer het volledige overzicht van de exitpoll. Je ziet hier dus het verwachte aantal zetels in de Eerste Kamer (2015) ten opzichte van het huidige zetelaantal in de senaat (2011):

VVD 16 (2011) - 12 (2015)
PvdA 14 (2011) - 8 (2015)
CDA 11 (2011) -12 (2015)
PVV 10 (2011) - 8 (2015)
SP 8 (2011) - 10 (2015)
D66 5 (2011) - 10 (2015)
GroenLinks 5 (2011) - 5 (2015)
CU / SGP 3 (2011) - 5 (2015)
50 Plus 1 (2011) - 2 (2015)
Partij voor de Dieren 1 (2011) -2 (2015)
Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF) 1 (2011) -1 (2015)

Meer reacties PvdA

Onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet tekende bij de PvdA-bijeenkomst in Amsterdam meer reacties op van kopstukken:

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Dijsselbloem: teleurstellend resultaat voor #PvdA maar we hebben een goede campagne gevoerd. Beter hadden we het niet kunnen doen
Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Klijnsma: we hadden niet het idee dat we eclatant zouden gaan winnen. Ik ben vandaag jarig dus ik probeer t toch opgewekt te houden #PvdA

Update exitpoll: PVV omlaag, D66 omhoog

De NOS publiceerde zojuist een update van de exitpoll van 21.00 uur. De PVV komt een senaatszetel lager uit dan (van 9 naar 8), terwijl D66 er 10 krijgt in plaats van 9.

Opkomst slechts 49 procent

De NOS meldde zojuist dat de opkomst van de Provinciale Statenverkiezingen op slechts 49 procent uitkomt. Dat is zeven procentpunt lager dan in 2011, toen nog 56 procent van de stemgerechtigden naar het stemlokaal ging.

Schiermonnikoog als eerste klaar met tellen

De gemeente Schiermonnikoog was vanavond als eerste klaar met het tellen van de stemmen voor Provinciale Statenverkiezingen. De gemeente gaf om 21.18 uur de cijfers door aan de Verkiezingsdienst van het ANP. Het CDA is met 17,6 procent de grootste partij. In 2011 was dat nog de PvdA. Die blijft nu steken op 17,1 procent. De opkomst was 56,5 procent, vier jaar terug was dat nog 70,4 procent.

Blije gezichten bij de SP

"Blije gezichten bij de SP", laat onze verslaggeefster Zoë Boven weten. De partij gaat er volgens de eerste exitpoll twee zetels op vooruit. Tweede Kamerlid Renske Leijten zegt in een reactie:

"Het wordt ingewikkeld, VVD en PvdA wilden nooit samenwerken met de SP en het CDA, maar ze kunnen straks niet meer zonder ons."

Foto NRC / Zoë Boven

Foto NRC / Zoë Boven

Spekman: we zijn niet tevreden

De PvdA verliest zoals verwacht fors bij deze verkiezingen. Op basis van de eerste exitpoll gaan de sociaal-democraten van 14 naar 8 zetels in de Eerste Kamer. PvdA-voorzitter Hans Spekman reageert tegenover persbureau ANP teleurgesteld:

"De uitslag is zoals verwacht. We zijn er niet tevreden mee. Dit is buitgenwoon pijnlijk voor veel partijgenoten, maar het is zoals verwacht. We zijn eerder sterker geworden van verlies."

'Coalitie krijgt het moeilijker in Den Haag'

Onze chef politiek René Moerland geeft een eerste analyse van de exitpoll:

"Als de officiële tellingen deze exit-polls bevestigen, krijgt de regeringscoalitie van VVD en PvdA het moeilijker in Den Haag. Sinds eind 2013 konden deze partijen rekenen op de vaste gedogers D66, ChristenUnie en SGP om zich van een meerderheid in de Eerste Kamer te verzekeren. Maar de vijf partijen samen komen volgens de voorlopige berekeningen nu uit op 34 van de 75 zetels. CDA (prognose op 12 zetels) en GroenLinks (5) willen geen vaste afspraken maken met de coalitie om het regeringsbeleid te steunen.

In het algemeen laten de prognoses voor de Eerste Kamer een verdere versplintering zien. De meeste oppositiepartijen winnen, zowel de partijen die het kabinet helpen (D66, ChristenUnie en SGP) als partijen die geen compromissen willen sluiten, zoals SP en CDA. De uitzondering is de PVV, die een zetel lijkt te gaan verliezen (van 10 naar 9)."

Goede stemming bij het CDA

Bij het CDA zijn ze opgetogen na de eerste exitpoll, die de partij samen met de VVD de grootste in de Eerste Kamer maakt met twaalf zetels. Onze verslaggeefster Emilie van Outeren laat weten:

"Groot applaus bij CDA bij eigen poll. "We worden de grootste", roept CDJA-voorzitter Julius Terpstra. Bij gemeenteraadsverkiezingen zat de exitpoll er voor het CDA flink naast. Ze schatten ons altijd te laag in, wordt hier gezegd. Hoop dat de echte uitslag dus nog beter is. "

'Bij de VVD is het vooral stilletjes'

Onze verslaggever Derk Stokmans is bij de VVD, waar het "stilletjes" was na de eerste exitpoll, die een verlies voor de partij voorspelt en erop lijkt te wijzen dat de coalitie geen meerderheid meer heeft in de Eerste Kamer.

Twitter avatar DerkStokmans Derk Stokmans Bij de VVD is het vooral stilletjes.
Twitter avatar DerkStokmans Derk Stokmans VVD: valt niet mee, maar eendrachtig schouder aan schouder opgetrokken. Dat heeft ons goed gedaan.

Nog geen meerderheid coalitie

Op basis van deze exit-poll heeft de coalitie (VVD, PvdA) samen met de 'constructieve oppositie' (D66, ChristenUnie, SGP) nog geen meerderheid in de Eerste Kamer, twittert onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus:

Twitter avatar tomjanmeeus Tom-Jan Meeus 34 zetels voor coalitie plus C3 in Eerste Kamer, volgens deze exitpoll #PS2015

De vijf partijen staan nu op 34, terwijl er 38 zetels nodig zijn voor een meerderheid.

Eerste exit-poll: VVD en CDA nek-aan-nek

De stembussen zijn dicht. De NOS heeft zojuist een eerste exit-poll gepubliceerd op basis van het percentage stemmen dat de partijen bij de Provinciale Statenverkiezingen in respectievelijk 2011 en 2015 kregen:

VVD 19,6 / 15,7
PvdA 17,3 / 9,9
CDA 14,1 / 15,7
PVV 12,4 / 11
SP 10,5 / 12,4
D66 8,4 / 12
GroenLinks 6,3 / 6
CU-SGP 6 / 7,1
50Plus 2,4 / 3,2
Partij voor de Dieren 1,9 / 3,5
OSF 1,6 / 3,3

Omgerekend naar Eerste Kamerzetels ziet de verdeling er voorlopig als volgt uit:

Twitter avatar Teletekst NOS Teletekst Exitpoll Statenverkiezingen 2015 http://t.co/ZMYKyziDlB

CDA bijeen in café in Den Haag

Onze politiek redacteur Emilie van Outeren is bij het CDA en laat weten:

"Eerste impressie bij het CDA is dat het zaaltje bovenin cafe Pavlov te klein is en dat de gemiddelde leeftijd van de aanwezige leden <30 is. Paar Kamerleden en kandidaten uit Zuid-Holland zijn er, maar de kopstukken (nog) niet binnen. Mona Keijzer zal de eerste zijn die na de tweede exit poll zal reageren. "

Provinciehuizen stromen vol

Het gaat vandaag natuurlijk in de eerste plaats om de provincies. NRC heeft verslaggevers door het hele land, bijvoorbeeld Wubby Luyendijk in Groningen:

Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk Verkiezingsavond in Groningen. Provinciehuis stroomt langzaam vol. En er zijn stressballetjes http://t.co/C6wznTcm2U
Twitter avatar WubbyL wubby luyendijk In Groningen wordt rond 22.00 uur een exitpoll verwacht. Provincie gaf opdracht, bureau Aha! peilde daarvoor 1.000 kiezers

'Sfeer bij SP zit er al goed in'

Onze verslaggeefster Zoë Boven is bij de uitslagenavond van de SP en meldt dat de "sfeer er al aardig inzit":

"De zaal loopt vol en de eerste biertjes worden al open getrokken. Tot de exitpoll een optreden van de band 'Be Groovy' die liedjes covert van onder andere Amy Winehouse. Eerste Kamerfractievoorziter Tiny Kox: 'Op verkiezingsavond moeten politici nederig zijn. Peilingen zijn leuk, maar je moet altijd afwachten. Dat zie je in Israël wel.' Oud SP Tweede-Kamerlid Hans van Leeuwen trapte de avond af: 'Gaan we voor een klein beetje winst? De zaal is stil. Of voor een grote overwinning?' De zaal juicht.

Je kunt nog een kwartiertje stemmen

Nog een kwartier en dan gaan de stembureaus dicht. Om 21.00 uur de eerste exit-poll van de NOS.

Foto ANP / Martijn Beekman

Foto ANP / Martijn Beekman

Wat staat er voor de partijen op het spel?

Er werden provinciale verkiezingen gehouden vandaag, maar ze hebben door de indirecte verkiezing van de Eerste Kamer ook landelijke implicaties. Wat staat er voor de grote partijen in Den Haag op het spel vanavond? Lees het in ons overzicht per partij.

Spoorboekje voor vanavond

Om 21.00 uur sluiten de stembussen. De NOS, die vanaf 20.30 uur live uitzendt op NPO 1, brengt om negen uur direct een eerste exit-poll met hoeveel procent van de stemmen de landelijke partijen vandaag gekregen hebben. Om 21.30 uur komt er een update van die exit-poll.

Later op de avond, als de eerste echte uitslagen binnen zijn, geeft de NOS op basis van het ANP een prognose van de zetelverdeling in de Eerste Kamer.

Voor PvdA dreigt halvering

Onze politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet is vanavond bij de uitslagenavond van de PvdA in Amsterdam. Voor de sociaal-democraten wordt het naar verwachting een zware avond: omdat de partij het in 2011 nog relatief goed deed bij de Statenverkiezingen (14 zetels in Eerste Kamer). De Tweede Kamerverkiezingen verliepen nog beter, maar sinds de partij regeert, is zij electoraal in een vrije val beland. Voor de PvdA dreigt vanavond halvering in de senaat.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet PvdA-spreekstalmeester trapt de avond af: vraag is niet hoeveel we gaan winnen, maar hoeveel we gaan verliezen. #PS15
Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet PvdA vanavond bijeen in Studio K in Amsterdam. Niet, zoals gebruikelijk, in Paradiso http://t.co/7rpuVJXLsO

42 procent heeft stem uitgebracht

Om 19.30 uur had 42 procent van de stemgerechtigden in Nederland zijn of haar stem uitgebracht voor de Provinciale Statenverkiezingen. Dat is 6 procentpunt minder dan bij de verkiezingen vier jaar geleden, melden onderzoeksbureau Ipsos en de NOS. Bij de vorige Provinciale Statenverkiezingen, in 2011, lag het opkomstpercentage uiteindelijk op 56. Er kan tot 21.00 uur gestemd worden.

De Belgen over de Nederlandse verkiezingen

Waarom gaan de Nederlanders altijd op woensdag stemmen? De Belgische krant De Morgen wijdt er een artikeltje aan. De krant schrijft dat elke Nederlandse werknemer recht heeft op 2 uur "stemvrije" afwezigheid om zijn stem uit te brengen als dat niet kan buiten zijn werktijd.

De Morgen schrijft:

Vandaag kunnen de Nederlanders terecht in 393 gemeenten, waar stembureaus zijn ingericht in openbare plaatsen als wijkcentra en kerken. De meeste stembureaus bevinden zich echter in basisscholen.

En dat is meteen de reden waarom verkiezingen in Nederland zo goed als altijd op een woensdag plaatsvinden, aldus de Kiesraad. Op die dag worden de basisscholen namelijk het minst belast.

Verkiezingsdag van paradoxen

Wat de erfenis van het kabinet-Rutte II ook wordt: feit is dat geen naoorlogse coalitie de politieke betekenis van de Eerste Kamer zo nadrukkelijk op de kaart heeft gezet, schrijft politiek redacteur Tom-Jan Meeus vandaag in NRC Handelsblad. Rutte II wilde de invloed van de Eerste Kamer inperken, maar de nieuwe senaat wordt politieker dan ooit.

Lees verder in NRC.

Protest

De waterschappen mogen dan gezamenlijk ruim 2,6 miljard euro te besteden hebben. Niet iedereen ziet het nut van de verkiezing van het algemeen bestuur.

Twitter avatar WilfredScholten Wilfred Scholten Mijn persoonlijke protest tegen de #Waterschapsverkiezingen http://t.co/mcSowcjFSQ

Even stemmen na het werk..

stationrij

De uitslagenkaart van NRC

Vanavond lopen bij ons de uitslagen binnen op onderstaande verkiezingskaart.

kaart

Onze webmaster gaat nog even terug in de tijd:

Twitter avatar xiffy Appie Verschoor Zo stemde nederland 8 jaar geleden, geen pvv, vvd was een hollandse partij, cda 75% oppervlak, pvda steden en noorden http://t.co/LYgDtUC8y9

31 procent

Om 17.30 uur had 31 procent van de kiezers zijn stem uitgebracht bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten, meldt de NOS op gezag van onderzoeksbureau Ipsos. Dit is 4 procentpunt minder dan bij de verkiezingen vier jaar geleden.

Bij de vorige Provinciale Statenverkiezingen, in 2011, lag het opkomstpercentage uiteindelijk op 56 procent.

Lezer Telegraaf stemt PVV, van Volkskrant PvdA

Lezers van De Telegraaf stemmen vandaag vooral op de PVV en VVD. Mensen die de Volkskrant of Het Parool lezen, gaan tijdens deze verkiezingen voor de PvdA. Dat zijn enkele uitkomsten van het onderzoek dat Maurice de Hond gisteren en vandaag heeft laten uitvoeren onder 9000 mensen die minimaal twee keer per week een krant lezen (op papier of digitaal).

Van de Telegraaflezers geeft 25 procent aan vandaag op de PVV te stemmen en 24 procent op de VVD. Het CDA volgt met 16 procent op de derde plaats. Bij de lezer van het AD gaat de voorkeur uit naar het CDA en de VVD (allebei 19 procent), gevolgd door de PVV (17 procent).

Bij de lezers van de Volkskrant steekt de PvdA erbovenuit. 23 procent van de mensen die die krant leest, is van plan op die partij te stemmen. D66 is met 16 procent tweede, net voor de SP (14 procent).

D66 scoort het beste bij lezers van nrc.next en NRC Handelsblad. Een kwart van de mensen die nrc.next leest, stemt volgens De Hond woensdag op D66. Bij NRC Handelsblad ligt dat op 23 procent. De meeste lezers van Trouw stemmen op het CDA (20 procent), gevolgd door de PvdA en de SP (14 procent). (ANP)

Een voorspelling van de uitslag

Electoraal geograaf Josse de Voogd maakte de volgende kaart:

Twitter avatar Jossedevoogd Josse de Voogd This is my #prognosis for tonights electoral #map of The #Netherlands after regional & senate #elections. #geography http://t.co/lG6CuR3frp

"Deze lokale verkiezingen zijn voor geen enkele partij zo spannend als voor de PvdA", zei onderzoeker Josse de Voogd eerder in NRC Handelsblad. Hij heeft zich gespecialiseerd in electorale geografie: het verband tussen waar mensen wonen en wat ze stemmen. Niet alleen de grote steden worden electorale battlegrounds, "ook in de periferie staat er veel op het spel".

Jaja, hier zorgen de waterschappen voor

Twitter avatar MauritsWesterik Maurits Westerik Dit zijn alle rivieren, sloten, kanalen, maw, wateren in Nederland! Denk eraan. #watermanagement #NL http://t.co/GDKBLNLm4O

In Nederland zijn 23 waterschappen. Een waterschap is een gebied waar het waterschapsbestuur zorgt voor bijvoorbeeld stevige dijken, schoon water en voldoende water voor een goede oogst. Zij hebben daarvoor geen onaardig budget. In 2015 verwachten de waterschappen ruim 2,6 miljard euro te ontvangen uit heffingen.

Elk waterschap heeft een gekozen algemeen bestuur en een dagelijks bestuur, beide besturen worden voorgezeten door een dijkgraaf of watergraaf. We stemmen op het algemeen bestuur. De meeste bestuursleden worden vandaag gekozen. Een paar plekken in het bestuur zijn gereserveerd voor vertegenwoordigers van boeren, bedrijven en natuurbeschermers.

waterschapsverkiezingen

Kiezers gezocht

Kiezers gezocht in Limmen, gemeente Castricum:

Landelijke thema's

De tekening van Ruben L. Oppenheimer, cartoonist van onder meer NRC:

Twitter avatar RLOppenheimer Ruben L. Oppenheimer Iedereen klaar voor een inhoudelijk afgewogen keuze vandaag? #provincialestaten #verkiezingen18maart #PS15 #PS2015 http://t.co/6QmDtnXEUr
Ruben L. Oppenheimer

Opkomst tot dusver: 24 procent

Om 15.30 uur had 24 procent van de kiezers zijn stem uitgebracht bij de Provinciale Statenverkiezingen. Dat is 4 procentpunt minder dan bij de verkiezingen vier jaar geleden, meldt de NOS op gezag van onderzoeksbureau Ipsos.

opkomst

Drie jongens van 14 jaar bekennen vernielingen huis PVV-er

Drie jongens van 14 jaar uit Etten-Leur hebben gisteren bij de politie bekend dat ze betrokken zijn geweest bij vernielingen aan het huis van de Brabantse PVV-kandidaat Jake Owen Raats. Dat maakte de politie zojuist bekend.

Het huis van de PVV'er in Etten was de afgelopen tijd diverse keren doelwit en werd onder meer bekogeld met stenen. De jongens hebben verklaard dat een poster van Geert Wilders voor de ramen de aanleiding was voor de pesterijen.

De politie kwam de jongens op het spoor na twee tips. De jongens zijn de hele dag verhoord en daarna weer vrijgelaten. Het Openbaar Ministerie zal ze een boete of taakstraf aanbieden.

Raats vertelde woensdag in een reactie dat een van de jongens wel eens heeft aangebeld en hem heeft uitgescholden, onder meer voor racist. Het geeft volgens hem een goed gevoel dat de daders zijn gevonden. De poster van Geert Wilders haalt hij na de verkiezingen weg.

Stemmen op stations populair

Halverwege de middag hebben meer dan 3000 mensen hun stem uitgebracht op de vier grote centrale treinstations in Nederland: Utrecht Centraal, Amsterdam CS, Rotterdam CS en Den Haag CS. Dat meldt een woordvoerder van de NS.

Het drukst was het in de ochtendspits, toen maakten al ongeveer 750 mensen gebruik van de mogelijkheid om op een van de stations hun stem uit te brengen voor de verkiezingen.

Nog een actie van verkiezingshooligans

Twitter avatar Kampterreur Z. Excellentie Kamp @wmoorlag #pvda #PS2015 Schandelijke beschadiging bevriende lijsttrekker William M. #nederland #winsum http://t.co/4bsmGJjXUZ

Wat wel en niet mag in het stemhokje

De regels in het stemhokje, plakkaat van de Rijksoverheid.

De regels in het stemhokje, plakkaat van de Rijksoverheid. Foto: Boaz Timmermans

Heel Holland Plakt

Nog wat beelden van het creatieve knip- en plakwerk in Nederland rondom de stembureaus:

Een stembureau in Groningen

Een stembureau in Groningen. Foto: Kees van de Veen

Een stembureau in Groningen

Een stembureau in Groningen Foto: Kees van de Veen. Foto: Kees van de Veen

De signing van een Gronings stembureau

De signing van een Gronings stembureau. Foto: Kees van de Veen

Een stembureau in de serviceflat Belmonte.

Een stembureau in de serviceflat Belmonte. Foto ANP / Martijn Beekman

Stemwijzer voor de stemwijzers

Je kunt nog een paar uur stemmen. Wil je weten welke stemwijzer je het beste kunt gebruiken? We maakten een overzicht, want er zijn inmiddels zo veel stemhulpen - Kieskompas, Stemwijzer, Cannabis Kieswijzer, StemTinder - dat het misschien moeilijk kiezen is uit het aanbod.

Stemmen bij de brandweer

In Limmen kan worden gestemd bij een brandweerkazerne:

Ruzie bij stembureau in Woerden

Bij een stembureau in Woerden heeft een incident plaatsgevonden. Dat meldt RTV Utrecht.

Wat is er gebeurd?

Een slechtziende man wilde met hulp van een vrouw zijn stem uitbrengen in zalencentrum Concordia, maar dat werd niet toegestaan; samen het stemhokje in is verboden. De man uit Woerden werd boos en verscheurde zijn stembiljet. Er ontstond een woordenwisseling en de man zou een ambtenaar in functie hebben beledigd.

Het stembureau heeft het incident gerapporteerd, van het opstootje is een proces verbaal opgemaakt.

Opkomst Den Haag lager dan 2011

In Den Haag heeft een op de zeven stemgerechtigden tot nu toe zijn of haar stem uitgebracht voor de Provinciale Staten. Om 14.00 uur was de opkomst 14,8 procent. Dat heeft de gemeente Den Haag laten weten.

De opkomst ligt lager dan bij de vorige Statenverkiezingen in 2011. Toen had rond hetzelfde tijdstip 19,2 procent van de Hagenaars gestemd.

Bij de waterschapsverkiezingen lag de opkomst in Den Haag om 12.00 uur op 12,5 procent. Van de vorige waterschapsverkiezingen zijn geen tussentijdse opkomstcijfers, omdat toen per brief werd gestemd.

Meeste kandidaten komen uit Amsterdam

In Noord-Holland komen de meeste kandidaten voor de Provinciale Statenverkiezingen uit Amsterdam. Dat blijkt uit cijfers van RTV Noord-Holland.

In totaal staan er 126 Amsterdammers op de lijst. Haarlemmers staan op de tweede plek met 19 kandidaten. De derde plaats is voor Amstelveen, met 18 kandidaten.

Foto kleinste stembureau van Nederland

In de huiskamer van de familie Westhoff is het kleinste stembureau van Nederland ingericht.

In de huiskamer van de familie Westhoff is het kleinste stembureau van Nederland ingericht. Foto ANP / Vincent Jannink

Samen in een hokje

Samen in een stemhokje: het mag eigenlijk niet. We vonden één foto:

Samen in een stemhokje, bij een stembureau in Overveen.

Samen in een stemhokje, bij een stembureau in Overveen. Foto ANP / Koen van Weel

Past het uiterlijk van een politicus bij zijn/haar partij?

Hebben politici de ‘looks’ van de partij waarbij ze horen? Lang niet altijd, blijkt uit een onderzoek van Quest.

4500 mensen deden mee aan de test. Puur op basis van het uiterlijk van politici schatten ze in bij welke partij bepaalde Tweede-Kamerleden, die minder bekend zijn bij het grote publiek, horen.

Gespot op Twitter: #stemkus

Mondjesmaat voorbij zien komen op Twitter: #stemkus:

Twitter avatar JelmerBuit Jelmer Buit Is de #stemkus een nieuwe poging de democratie op te hemelen? 'Spread the love, spread the democracy'?
Twitter avatar WebMerel Merel De #stemfie was ook zooooo 2014. Nu is er de #stemkus Ik weet niet wat erger is....
Twitter avatar RPlasterk Ronald Plasterk Stemkusakkoord. RT @rosatimmer: Allebei een heel andere politieke mening, maar samen liefde voor democratie. #stemkus http://t.co/RVeHkHigQB

Wordt #stemkus de nieuwe #stemfie?

Twitter avatar rosatimmer Rosa Timmer Allebei een heel andere politieke mening, maar samen liefde voor de democratie. Maak ook een #stemkus #PS15 #PSGR2015 http://t.co/Md5veFmQ8B

18 procent heeft gestemd

Om 13.30 uur had 18 procent van de kiezers zijn stem uitgebracht bij de Provinciale Statenverkiezingen. Dat is 0,2 procent minder dan bij de verkiezingen vier jaar geleden, meldt onderzoeksbureau Ipsos.

Pechtold krijgt dilemma's voorgeschoteld, in een rap

We meldden al eerder dat Alexander Pechtold te gast was op de radio bij de zender FunX. Voor wie het heeft gemist: het gesprek is nu terug te luisteren.

Jongerenzender FunX pakte het origineel aan: in een speciale politieke rap moest de D66-er antwoorden op dilemma's met 'eens' of 'oneens'.

Stemgeheim

Bij de stemhokjes hangt uitleg van de Rijksoverheid over het 'stemgeheim':

Video drive-in stembureau

Een video van het drive-in stembureau in de gemeente Zuidplas. Eén ding is duidelijk: je moet je auto uit om je stem uit te brengen.

Opkomst Amsterdam tot 13.00 uur: 9,7 procent

De opkomst in Amsterdam ligt voorlopig bijna gelijk aan de vorige Provinciale Statenverkiezingen in 2011. Tot 13.00 uur had 9,7 procent van de stemgerechtigde mensen gestemd. Vier jaar terug was dat op hetzelfde tijdstip 9,9 procent.

Grafiek van opkomst sinds 1978

Deze grafiek laat de opkomst van de verkiezingen zien vanaf 1978.

Opkomst door de jaren heen

Opkomst door de jaren heen. Grafiek: ANP

Wat vinden kiezers belangrijk?

Bezoekers van Stemwijzer.nl geven aan zorg het belangrijkste thema te vinden voor deze Provinciale Statenverkiezingen. Het openbaar vervoer is ook een belangrijk thema, zeker in de provincies Noord-Brabant, Overijssel en Drenthe. In Groningen is aardgaswinning het belangrijkste onderwerp. In de StemWijzer voor de Eerste Kamer geven mensen aan de vrije artsenkeuze het belangrijkste item te vinden.

Stemwijzer.nl is tot nu toe door bijna 1,4 miljoen bezoekers geraadpleegd en ruim één miljoen mensen riepen de hulp in van Kieskompas.nl.

Burgemeester Aboutaleb heeft gestemd

Burgemeester Ahmed Aboutaleb brengt zijn stem uit voor de Provinciale Statenverkiezingen in bejaardenhuis Pniel aan de Oudedijk. in Rotterdam

Burgemeester Ahmed Aboutaleb brengt zijn stem uit voor de Provinciale Statenverkiezingen in bejaardenhuis Pniel aan de Oudedijk. in Rotterdam. Foto ANP / Jerry Lampen

Opkomst in Rozendaal nu al 31 procent

De opkomst in het Gelderse Rozendaal lag om 12.00 uur al op 31 procent. Dat is ruim boven het landelijk gemiddelde.
Bij de waterschapsverkiezingen lag de opkomst op 29,8 procent. Rozendaal heeft traditioneel een hoge opkomst.

Niet te verwarren met Roosendaal (Noord-Brabant) overigens. Daar is de opkomst traditioneel juist laag. Om 11.00 uur was de opkomst daar 9,5 procent voor de leden van de Provinciale Staten en 8,6 procent voor de waterschapsverkiezingen.

Biljet in de verkeerde stembus gegooid. Wat nu?

Mochten mensen de stemformulieren per ongeluk in de verkeerde stembussen doen, dan is er niets aan de hand. Als de stembureaus sluiten, wordt eerst bekeken of alle formulieren in de juiste bus zijn gestopt. Pas nadat eventuele correcties zijn doorgevoerd, begint het tellen van de stemmen. Dat zei een woordvoerder van de Kiesraad tegen persbureau ANP.

Verwarring: welk formulier moet in welke stembus?

Als mensen op beide stemformulieren hun keuze hebben aangegeven, ontstaat bij het deponeren van de stemformulieren in de stembussen soms verwarring, meldt persbureau ANP. Meerdere stembureaus zeggen er last van te hebben dat de kleuren groen en blauw niet verschillend genoeg zijn.

Als beide formulieren na het stemmen zijn dichtgeklapt, is aan de kleurband te zien welk formulier in welke bus moet. Het formulier van de waterschappen is groen en die van de Provinciale Staten is blauw. Een woordvoerster van de Kiesraad zegt:

"Dat is intuïtief gezien niet handig.”

De verkiezingen in beeld

Bekijk de In Beeldserie van de verkiezingen vandaag:

Wat doet een lid van Provinciale Staten? Op pad met Nico Heijmans

Voor kiezers is het soms lastig te bedenken waar de Provinciale Staten (PS) over gaan of te bedenken wat een lid van Provinciale Staten doet. Nico Heijmans, lid van PS in Brabant voor de SP noemt zijn positie zelf “tussen tafellaken en servet”. Nrc.nl ging een dagje mee op zijn werkbezoeken.

Lees verder.

En bekijk het filmpje van de reportage:

Chique stemmen in Den Haag, tussen schotjes in Voorburg

Kiezers in een stembureau in Overveen.

Kiezers in een stembureau in Overveen. Foto ANP / Koen van Weel

Iedere stemlokatie heeft zo zijn charme. In Den Haag kun je chique stemmen in Hotel des Indes bijvoorbeeld. Of in Hilversum in het museum Beeld en Geluid.

Chique stemmen in Hotel des Indes in Den Haag.

Chique stemmen in Hotel des Indes in Den Haag. Foto ANP / Bart Maat

Stemmen bij Beeld en Geluid in Hilversum.

Stemmen bij Beeld en Geluid in Hilversum. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Een stembureau in Voorburg.

Een stembureau in Voorburg. Foto ANP / Remko de Waal

Plattegrond stembureaus Groningen

Voor Groningen is een stadsplattegrond gemaakt met alle stembureaus;

Twitter avatar marksekuur Mark Sekuur Onderweg in Groningen en nog niet gestemd? Bekijk op de stadsplattegrond waar je kunt stemmen: https://t.co/KF7wh8vDW9 #PS15 #Groningen

Flauwe grap

Als tussendoortje een flauwe grap die op Twitter werd gemaakt:

Twitter avatar dezeekust De Zee Kust #wsv2015 '@effe2mannetjes: We staan voor het waterschap maar we kunnen niet kiezen. #waterschapsverkiezingen #ps15 http://t.co/IWhF6OZqMZ

'Stemhooligans' in Overijssel

Opkomst Den Haag tot 12 uur: 10 procent

Een op de tien Hagenaars heeft woensdagochtend gestemd. De opkomst tot 12.00 uur was 10,1 procent. Dat heeft de gemeente Den Haag bekendgemaakt. De opkomst ligt iets lager dan bij de vorige Statenverkiezingen in 2011. Toen had rond het middaguur 12,6 procent gestemd.

Bij de waterschapsverkiezingen lag de opkomst in Den Haag om 12.00 uur op 8,3 procent.

Bordjes met bewegwijzering: knip- en plakwerk

De bewegwijzering ziet er bij elk stembureau anders uit. En zo te zien wordt er veel geknipt en geplakt in Nederland om mensen de weg naar het stembureau te wijzen:

Mobiel reizend stembureau, in de ochtend bij Station Barneveld CS, vanmiddag bij een winkelcentrum.

Mobiel reizend stembureau, in de ochtend bij Station Barneveld CS, vanmiddag bij een winkelcentrum. Foto Maarten Hartman

Het bordje van het varende stembureau

Het bordje van het varende stembureau. Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Een bordje bij een stembureau in de Haagse wijk Benoordenhout

Een bordje bij een stembureau in de Haagse wijk Benoordenhout. Foto ANP / Bart Maat

Mobiel stembureau in de gemeente Barneveld.

Mobiel stembureau in de gemeente Barneveld. Foto Maarten Hartman

Bij het kleinste stembureau moesten meubels aan de kant

Bij het kleinste stembureau van Nederland hebben vandaag tot 12.00 uur veertien mensen gestemd. Dat aantal is vergelijkbaar met vorige verkiezingen, zegt Wim Westhoff, die samen met zijn partner Elly zijn huis beschikbaar heeft gesteld.

Het woonhuis aan de Marledijk in Overijssel is sinds 1948 een stembureau. De buurtschap hoort bij de gemeente Olst-Wijhe maar ligt, in tegenstelling tot de twee grotere dorpen, op de westelijke oever van de IJssel. Om te voorkomen dat de kiezers uit Marle de rivier over moeten steken, werd een apart stembureau ingericht.

Vanwege de ‘dubbele’ verkiezing - voor de Provinciale Staten en de waterschappen - moesten dit jaar extra meubels aan de kant worden geschoven.

Bij de landelijke verkiezingen was de opkomst in de woonkamer 152 procent, omdat mensen van heinde en verre komen om juist hier hun stem uit te brengen. 100 procent van de kiezers betekent voor dit stembureau dat er 49 mensen hun stem moeten komen uitbrengen.

Pechtold stemde ook

Ook Alexander Pechtold (D66) heeft zijn stem uitgebracht. Volgens persbureau ANP deed hij dat rond het middaguur, in zijn woonplaats Wageningen.

En nog een pijnlijke tweet van een politicus

Via politwoops.nl

Via politwoops.nl

Verzameling van verwijderde tweets van politici

Politici plaatsen soms berichtjes op Twitter waarvan ze later spijt hebben.

Op Politwoops kan je alle tweets zien die politici eerst plaatsten en even later weer verwijderden. Bijvoorbeeld:

Verwijderde tweet

Zo ziet stemmen op een bootje eruit

Een varend stembureau in de nieuwe jachthaven. De motorboot vaart tijdens de verkiezingen van de Provinciale Staten naar vier locaties in de Biesbosch.

Een varend stembureau in de nieuwe jachthaven. De motorboot vaart tijdens de verkiezingen van de Provinciale Staten naar vier locaties in de Biesbosch. Foto ANP / Robin van Lonkhuisen

Interieur van het varende stembureau

Interieur van het varende stembureau. Foto ANP / Robin van Lonkhuisen

Tientallen mensen stemmen op het bootje

Enkele tientallen mensen hebben hun stem uitgebracht op het varende stembureau. Het motorbootje dat door de Biesbosch in Noord-Brabant vaart, meert op verschillende plekken aan, zodat mensen daar kunnen stemmen.

Parkeerboete bij stembureau

In Haarlem wordt geld verdiend aan het stemmen. Of eigenlijk: aan het fout parkeren voor het stembureau. NRC-journalist Jeroen Wester:

Twitter avatar Jeroen_Wester Jeroen Wester Stemmen in Haarlem? Voor gemeentelijke afd. Handhaving direct bingo want bij stembureau mag je niet parkeren #PS15 http://t.co/7kIpNCdtUQ

'Vermolmd systeem' moet anders, zegt oud-politica

De discussie over het huidige politieke stelsel mag na de verkiezingen niet naar de achtergrond verdwijnen. Oud-voorzitter van de Tweede Kamer Gerdi Verbeet vindt dat er iets moet veranderen aan wat zij in een gesprek met 'KRO De Ochtend van 4' een "vermolmd systeem" noemt. Niemand begrijpt nu hoe het gaat, zei ze.

"Ik vind het niet meer passen in deze tijd."

Verbeet vindt dat de Eerste Kamer moeten worden afgeschaft.

"Nu zie je een Eerste Kamer die op basis van de uitslag eigenlijk op dit moment Tweede Kamertje aan het spelen is. Ik zou veel liever in plaats van de Eerste Kamer een veel directere relatie met de kiezer hebben. Dat kiezers op een aantal thema's kunnen zeggen: dit doen we wel, en dit doen we niet. Een Eerste Kamer die tot stand komt via loting, vind ik een goed voorstel.''

Voor deze wijziging van het politieke systeem zouden grondwetswijzigingen nodig zijn.

(informatie via @KROsOchtendvan4 en ANP)

Overzicht van stemlokkertjes

De VVD deelt ontbijtkoeken uit, D66 appels, CDA sultana's, de PvdA rode zadelhoesjes... Maar de origineelste stunt was misschien wel het vorige maand gelanceerde kaartspel van de Volkspartij Limburg. Met de van corruptie verdachte voormalig VVD-politicus Jos van Rey en Dré Peters, fractievoorzitter van de Liberale Volkspartij Roermond als koningen. 'Gewone' kandidaten op de lijst staan op de lagere kaarten.

Twitter avatar tomleest Tom Leest Verkiezingsdag! Die start je met een heerlijke ontbijtkoek van de @VVD @VVDLeiden op #Leiden Centraal http://t.co/NeAnIKG7mQ
Twitter avatar Vera_Bergkamp Vera Bergkamp #PS15 Campagne. De flyers en appels zijn bijna op. #Amsterdam #D66 http://t.co/S9GwbZXqvP
Twitter avatar AlwindeJong Alwin de Jong Onze appels al op, sultana bijna. Campagne in 020 #Zuid @sebastiaancapel deelt laatste D66 appel uit: de A van CDA:-) http://t.co/am2e6sKgJZ
Twitter avatar TonRaven Ton Raven Het unieke Volkspartij Limburg kaartspel gaat in productie en kan worden gespeeld van Eijsden tot de Mookerheide! http://t.co/LjsUOk0d1u

Partijleiders stemmen

Tot nu toe hebben premier Mark Rutte (VVD), Diederik Samsom (PvdA), PVV-leider Geert Wilders, SP'er Emile Roemer en CDA-voorman Sybrand Buma hun stem uitgebracht.

Tussentijdse opkomst (landelijk)

Om 10.30 uur had 7 procent van de kiezers zijn stem uitgebracht. Daarmee is de opkomst tot nu toe 1 procent lager dan vier jaar geleden, meldt de NOS op basis van cijfers van onderzoeksbureau Ipsos. Het bureau voert in opdracht van de NOS een exitpoll uit bij 43 stemlokalen verspreid door heel Nederland. Onderzoekers verwachten 36.500 kiezers te vragen om nogmaals hun stem uit te brengen.

Stem-drive-in

In de gemeente Zuidplas, in Zuid-Holland, konden mensen stemmen in een drive-in.

Twitter avatar Zuidplas Gemeente Zuidplas Burgemeester Kats brengt zijn stem uit in Drive-in stembureau in #Zuidplas #verkiezingen18maart http://t.co/0ebp8vQyv9
Twitter avatar gertjankats Gert-Jan Kats Toch ook maar weer #stemfie gemaakt tijdens stemmen in Drive-Inn stembureau in Zevenhuizen #Zuidplas #PS2015 #WS2015 http://t.co/QXrIdm4zcc

Kieskompas veel gebruikt

Afgaande op cijfers van Kieskompas waren er vanochtend nog veel zwevende kiezers.

Twitter avatar Kieskompas Kieskompas Kieskompas nu op 45.000 bezoekers per uur en bezig met het plaatsen van extra servers! #kieskompas #waterschappen
Twitter avatar Kieskompas Kieskompas Nu zitten we op ruim 62.000 per uur en we naderen de 900.000 bezoekers! Extra servers up and running! @waterschappen #kieskompas
Twitter avatar Kieskompas Kieskompas Al meer dan 1.000.000 dobberende #kiezers 'n reddingsboei toegeworpen! #Kieskompas overspoelt #Nederland met stemhulp http://t.co/PEag3CNpA1

Tussentijdse opkomst

Valt de opkomst tot nu toe lager uit? Een overzicht van bekendmakingen van gemeenten tot nu toe:

Het opkomstpercentage in Rotterdam was rond 10:00 uur: 4,7%. Dat meldt de gemeente op basis van een steekproef van de 365 stembureaus in Rotterdam. De stembureaus in de gemeente zijn sinds 7.30 geopend.

In de stad Groningen had rond 8.45 uur 3,1 procent kiezers zijn stem uitgebracht. Dat is iets minder dan bij de vorige Provinciale Statenverkiezingen op 2 maart 2011, blijkt volgens de gemeente uit een steekproef onder 24 Haagse stembureaus. Bij de vorige Provinciale-Statenverkiezingen (02-03-2011) was de tussentijdse opkomst in Den Haag om 10.00 uur 6,1 procent.

Twitter avatar Rozendaal_GLD Gemeente Rozendaal Tussentijdse opkomst in @Rozendaal_GLD 10.45 uur :
Prov. Staten 18,8 %
@WaterRijnIJssel 18,6 %
#gldstemt

De stem en de staafmixer

Weet je nog? Berichten over een "florerende ruilhandel" met stempassen? Drie Arnhemse studenten zouden een Facebook-pagina zijn begonnen waar mensen hun passen konden ruilen voor eten, fietsen, tandenborstels, mango's en, jawel, staafmixers. Dat meldde EenVandaag vorige week.

Twitter avatar MeneerManuel ℳeneer ℳanuel Iemand een iPhone 6 plus over? Wil hem wel ruilen voor mijn stempas. #ruiljestempas

De initiatiefnemers van 'Youth Vote Exchange' en #ruiljestempas vonden het naar eigen zeggen zonde dat veel studenten niet gaan stemmen en riepen mensen op hun stempas te ruilen 'voor iets dat je echt gebruikt'. Het bleek om een actie te gaan om aandacht te vragen voor het stemgedrag van jongeren.

Toch kregen ze van de Kiesraad "uitdrukkelijk verzoek" om met hun actie te stoppen. Daarna "hebben wij besloten om op 12 maart 2015 om 17:00 uur de actie terug te trekken en de pagina te verwijderen."

"We zijn na verzoek van de Kiesraad gestopt, omdat wij geen gevecht aan wilden gaan met de Kiesraad, we staan immers aan dezelfde kant. Wij zijn beide voor een goed verloop van de verkiezingen en voor een grote opkomst."

Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken (PvdA) hoopt dat meer dan de helft van de kiezers vandaag gaat stemmen. In het NOS Radio 1 Journaal zei hij dat de vijftig "altijd iets magisch heeft."

"Er gebeurt niks bij een opkomst van 49 procent. Maar het is toch altijd fijn als je daar net even boven komt."

Rutte stemt

Ook premier Mark Rutte (VVD) heeft zijn stem uitgebracht. Hij deed dat bij Schoolvereniging Wolters in zijn woonplaats Den Haag.

Twitter avatar AnkeTruijen Anke Truijen Premier Rutte stemt in den haag #bnr #PS15 http://t.co/XnHjkSGNld

Stemhokjes Zuid-Holland hadden vertraging

De stemhokjes en biljetten voor het stembureau van het provinciehuis Zuid-Holland werden een half uur later geleverd, waardoor het stembureau niet om 7.30 uur open kon. Een woordvoerder van het stembureau tegenover ANP:

"Het is voor het eerst dat mensen hier kunnen stemmen, misschien waren ze daarom de spullen vergeten te bezorgen.'"

"Er zijn ongeveer veertig mensen geweest, vooral medewerkers van het provinciehuis. Rond lunchtijd en aan het einde van de werkdag verwacht ik meer mensen.''

Partijleiders zijn er vroeg bij

- PvdA-leider Diederik Samsom heeft vanochtend rond half negen zijn stem uitgebracht bij het stembureau Groenhoven in de Witte Rozenstraat in Leiden.

- PVV-leider Geert Wilders ging iets voor negenen stemmen in Den Haag

- SP-voorman Emile Roemer bracht een half uur later zijn stem uit in buurthuis De Elzenhof in Sambeek, in de gemeente Boxmeer.
(informatie via ANP)

Wacht, ho.

We gaan vandaag stemmen. We kregen twee stempassen; voor de Provinciale Staten en de Waterschappen. Maar waar stemmen we voor?

Wie naar de stembus gaat voor de Provinciale Statenverkiezingen, oefent direct én indirect invloed uit op het landsbestuur. De leden van de Provinciale Staten worden gekozen, en zij kiezen de leden van de Eerste Kamer. De samenstelling van de senaat is van belang voor de slagkracht van de coalitie van VVD en PvdA. De verkiezingsuitslag kan ook worden gezien als populariteitsmeting van het kabinet.

De waterschapsverkiezingen worden dit jaar voor het eerst door de gemeente georganiseerd. Een waterschap is een gebied waar het waterschapsbestuur zorgt voor bijvoorbeeld stevige dijken en schoon water. Elk waterschap heeft een gekozen algemeen bestuur en een dagelijks bestuur, beide besturen worden voorgezeten door een dijkgraaf of watergraaf. We stemmen op het algemeen bestuur.

Lees hier meer.

Vispas te Meppel

Journalist Erik-Sjoerd Nauta is in Meppel. Daar probeerden kiezers met opmerkelijke id-bewijzen te stemmen:

Twitter avatar eriksjoerdnauta Erik-Sjoerd Nauta Al een bankpas én een vispas voorbij zien komen als ID kaart op het stembureau in Meppel. #onderweg @RTVDrenthe

En de stemfie?

Worden er nog stemfies gemaakt of is dat zó gemeenteraadsverkiezingen 2014? Nou, ze zijn er wel, maar het lijkt er wel op dat de stemfie minder populair is.

Twitter avatar Jasszz27 Jasper Even gehaast, maar voor t werk mn burgerplicht gedaan! @maaikheid @WNLVandaag #gestemd #stemfie http://t.co/9CMDdx7ofe
Twitter avatar LavieJanRoos Jan Roos Oh. Deze keer geen stemfie? http://t.co/NUTBTcJCZb
Twitter avatar wileikelboom Wil Eikelboom #stemfie vergeten. Is mijn stem nu ongeldig?

Nieuwtje tussendoor

Drie jongens van 14 jaar uit Etten-Leur hebben bij de politie bekend dat ze betrokken zijn geweest bij pesterijen en vernielingen aan het huis van de Brabantse PVV-kandidaat Jake Owen Raats. Dat meldt persbureau ANP. Het huis van de PVV'er in Etten-Leur werd de afgelopen tijd onder meer bekogeld met stenen. Een poster van PVV-leider Geert Wilders voor de ramen was volgens de jongens de aanleiding voor de pesterijen.

Vorige verkiezingen

NRC hield de uitslagen van de vorige verkiezingen bij. Bekijk de speciale pagina hier.

Nog wat rijen

Volgens het hoofd communicatie van de NS, Bartho Boer, is stemmen op stations populair.

Twitter avatar barthoboer Bartho Boer Veel animo voor stemmen op stations. #PS2015 http://t.co/V5Do3YQaeM

Maar hoe hoog de opkomst landelijk is, moet blijken. De opkomst was in 2011 ongeveer 56 procent. Toen was sprake van een lichte stijging. Partijen en politici deden daarom een laatste oproep aan alle kiezers.

Twitter avatar DaanBonenkamp Daan Bonenkamp Bij @FunX @FernandoFunX roept @APechtold jongeren met klem op te gaan stemmen! "Laat je stem horen!" #PS2015 #D66 http://t.co/BThW5TJYnF
Twitter avatar mariannethieme Marianne Thieme Renoveer de Eerste Kamer! #ps2015 http://t.co/nqztwSWOuW

Wat geeft je provincie uit?

De twaalf provincies geven dit jaar gezamenlijk zeven miljard zevenhonderdéénduizend euro. Dat is 456 euro per inwoner. Waar gaat dat geld naar toe? NRCQ zocht het uit.

Verwarring over kleuren

Eén jonge kiezer beklaagde zich over al die gekleurde stembiljetten

Twitter avatar mrBamberg Marcel René Bamberg CHAOS. De #PS2015 bus is rood, biljet is blauw, pas is paars. De #WV2015 bus is blauw, biljet is paars, pas is groen. http://t.co/jYvmJ6k2gM
Twitter avatar mrBamberg Marcel René Bamberg Ik snap echt niet hoe een ministerie het voor elkaar krijgt om 5 kleuren door elkaar te gebruiken voor materialen van 2 verkiezingen.

Rijen in Den Haag

Op station Den Haag Centraal stond vanochtend een rij.

Twitter avatar SabineVdputte Sabine Vandeputte In station Den Haag Centraal zijn er zowaar 2 stembureau's. Alle partijen folderen er nog, VVD deelt ontbijtkoek uit. http://t.co/RHHHBeAopU
Twitter avatar ChristelvdMeer Christel vd Meer Ook op #DenHaag Centraal wordt gestemd. Toch wel een aardige rij hier. #pszh2015 #PS15 #PS2015 http://t.co/RpXg7urDmR

Koevoet in Almere

Het stembureau op het centraal station van Almere moest op ongebruikelijke wijze worden geopend, blijkt uit informatie van de NOS. De sleutel van het stemhokje was kwijt. De deur werd geforceerd met een koevoet.

Varend stemmen

De gemeente Drimmelen zet een mobiel varend stembureau in.

"Een speciaal daartoe ingerichte motorboot vaart die dag tussen tussen 07.30 en 18.00 uur door de Biesbosch (en nieuwe jachthaven). Op vooraf aangegeven tijden legt de boot bij een aantal aanlegplaatsen aan. Zo wordt het stemmen vergemakkelijkt voor bewoners van de Biesbosch en bezoekers van de jachthaven en Biesbosch. Ook andere stemgerechtigden kunnen er hun stem uitbrengen."

Forenzenstembureaus

De eerste stembureaus voor forenzen gingen om 5.00 uur open. In totaal kunnen kiezers op 58 stations terecht.

Op de stations...

Kon al vroeg gestemd worden.

Op station Almere Muziekwijk ging het stembureau gelijk na opening weer even dicht. Het formulier met de lijst ongeldige stempassen ontbrak. En zonder die lijst zouden mensen ongemerkt twee keer kunnen stemmen. Om 6.30 uur was het formulier er, en kon het stembureau weer open

Forenzen konden op veel stations hun stem uitbrengen. (informatie van ANP)