De Krim een jaar Russisch: hoe staat het ervoor op het schiereiland?

Vandaag is het een jaar geleden dat Rusland de Krim inlijfde. Wat is er nadien gebeurd met het bestuur, de economie, de mensenrechten en de media?

Zelfs het in jubelstemming verkerende Kremlin had opstartproblemen voorspeld, maar ook grote beloftes gedaan dat alles beter zou worden dan onder ‘die graaiende Oekraïners’. Maar op het gebied van politiek, economie en mensenrechten zijn de meeste Krimbewoners er vooral op achteruit gegaan.

Terug in de 'moederschoot

De republiek wordt sinds de inlijving geleid door Sergej Aksjonov, een vertrouweling van Poetin. Er is weinig bekend over het verleden van deze oud-militair en voormalig ondernemer. Wel zijn er geruchten dat hij banden zou hebben gehad met de georganiseerde misdaad en als soldaat zou hebben geweigerd trouw te zweren aan Oekraïne toen dit land zelfstandig werd.

Terwijl het parlementsgebouw in februari 2014 bezet werd door militairen zonder insignes – de zogeheten ‘groene mannetjes’ – nodigde Aksjonov parlementariërs naar binnen. Daar stemden zij, bewaakt door strijders met kalasjnikovs, unaniem voor Aksjonov als premier. Hierop organiseerde deze een volksraadpleging waarin de bevolking werd gevraagd of het aansluiting bij Rusland wilde of onderdeel van Oekraïne wenste te blijven.

Na het omstreden referendum werd de Krim een federaal district binnen de Russische Federatie. Opmerkelijk was dat Sebastopol, waar een groot deel van de Zwarte Zeevloot is gestationeerd, een zogeheten ‘federale stad’ werd. Die eer valt verder alleen toe aan metropolen Moskou en Sint-Petersburg. Kiev en het Westen zien de Krim nog steeds als onderdeel van Oekraïne, maar hebben inmiddels stilzwijgend geaccepteerd dat ze het schiereiland kwijt zijn. De annexatie wordt gesteund door slechts elf landen, waaronder Noord-Korea, Cuba, Zimbabwe, Syrië en Venezuela.

Staatsrechtelijk is de Krim inmiddels in het Russische overheidssysteem geïntegreerd. Er zijn Russische rechters aangesteld en de Russische roebel is het enige wettig betaalmiddel. De Krim heeft een nieuwe grondwet gekregen, grotendeels gemodelleerd naar die van Rusland. De regio is officieel een democratische deelstaat met een eigen parlement binnen de Russische federatie. Onder Aksjonov is een wet aangenomen die burgers verbiedt zich uit te spreken tegen de annexatie.

Tekorten en onteigeningen

Ondanks Russische beloftes van miljardeninvesteringen, hopen de economische problemen zich op. Zowel voor het bedrijfsleven als voor de burgers. Het lijkt er niet op dat hier, gezien de sancties en roebelcrisis, snel verandering in zal komen. Onder Oekraïens gezag was de Krim al een achtergebleven provincie. Na de annexatie raakte het gebied verder in het slop. Uit een onderzoek van persbureau AP blijkt dat talloze bedrijven door Moskou zijn genationaliseerd. Als er al compensatie werd betaald dan was dat slechts een fractie van de bedrijfswaarde. Officiële redenen voor de onteigeningen liepen uiteen: om corruptie en witwaspraktijken tegen te gaan, omdat het bedrijf in kwestie militaire operaties tegen de Volksrepubliek Donetsk zou financieren of zelfs omdat de onderneming ‘de toegang tot nabijgelegen parken blokkeerde’. De nieuwe Russische gezaghebbers zeiden dat ze met de nationalisaties ‘meer dan twintig jaar plundering door Oekraïense oligarchen en politici’ probeerden tegen te gaan. Advocaten hebben aanklachten ingediend vanwege de onteigeningen, maar hier is nog niets mee gedaan.

Hoewel betrouwbare economische cijfers van de Krim ontbreken, is duidelijk dat de annexatie voor de inwoners grotendeels negatief is uitgepakt. Voedselprijzen zijn meer dan verdubbeld door de afname van de handel en invoering van de roebel, meldt NBC News. Supermarkten worden slechter bevoorraad en de meeste producten zijn duurder geworden, meldt de BBC. Door de inflatie zijn pensioenen en lonen minder waard geworden. Volgens NBC News kwam voor de annexatie meer dan 80 procent van de elektriciteit en zoet water uit Oekraïne. Sinds het sluiten van grens zijn ook op dit vlak tekorten ontstaan.

Voor westerse bedrijven werd het steeds moeilijker om zaken te doen op het schiereiland. Visa, Mastercard, Paypal, Apple en Amazon vertrokken van de Krim, uit eigen beweging of onder druk van hun eigen of de Russische regering.

Het toerisme, een belangrijke bron van inkomsten, is minstens gehalveerd. Toch voorspelt Aksjonov de komst dit jaar van minstens vijf miljoen toeristen, zo meldt de BBC.

Minderheden en mensenrechten

Mensenrechtenorganisaties maken veelvuldig melding van mensenrechtenschendingen, intimidaties en treiterijen. Onder meer door de Russische veiligheidsdienst. Het geweld is vooral gericht tegen kritische Oekraïners en Krimtataren, een islamitische etnische minderheid die al eeuwen op het schiereiland woont. Eeen meerderheid van de Krimtataren boycotte het referendum, sprak zich uit tegen de annexatie en ligt sindsdien overhoop met het nieuwe Russische gezag. Uit een lijvig rapport van de Crimean Human Rights Field Mission blijkt dat meerdere mensen zijn mishandeld, verdwenen of dood teruggevonden, soms met tekenen van marteling. Moskeeën en bibliotheken zijn binnengevallen, kort en klein geslagen en leeggeroofd – officieel omdat er “extremistische literatuur” aanwezig zou zijn.

Ook is het de Krimtataren verboden om een herdenking te organiseren van de massadeportaties in 1944 door het Stalinregime. Hierbij vonden zo’n 100.000 mensen de dood. Naar schatting zijn sinds de annexatie zo’n 40.000 mensen de Krim ontvlucht. Veel Krimtataren vrezen dat de Russen hen met geweld en intimidatie opnieuw van het schiereiland af proberen te krijgen.

Ook het zwaaien met Oekraïense vlaggen kan kwalijke gevolgen hebben. Eerder deze week meldde de BBC de arrestatie van drie mensen bij een herdenking van de Oekraïense dichter Sjevtsjenko, vanwege het dragen van een Oekraïens vlag.

Mediavrijheid

De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) sprak deze maand haar bezorgdheid uit over de persvrijheid op het schiereiland. Vertegenwoordigers stelden tijdens een bezoek aan de Krim vast dat journalisten worden geïntimideerd en dat de media die er nog zijn door lokale strijdgroepen onder druk worden gezet. Een medewerker liet na afloop weten dat:

• Alle Oekraïense televisiezenders vervangen zijn door Russische kanalen.

• Bloggers en journalisten van ten minste dertien onafhankelijke media zijn bedreigd, fysiek mishandeld, ondervraagd of ontvoerd. Ook werden eigendommen geconfisqueerd of beschadigd en werd verslaggevers de toegang tot de Krim ontzegd.

• De kantoren van zeker zes mediabedrijven zijn binnengevallen. In sommige gevallen werden eigendommen meegenomen.

• Krimtataarse media wordt hevig gecensureerd. Ook bij hen worden kantoren binnengevallen en medewerkers gedetineerd.