Gaan de Israëliërs weer voor Netanyahu?

de verkiezingen in Israël Israëliërs gaan vandaag naar de stembus. Het conflict met Palestina is daarbij niet het belangrijkste verkiezingsthema en ja, ook daar zijn er schandaaltjes.

Duizenden ultra-orthodoxe joden verzamelden zich zondag in een stadion in Jeruzalem voor een verkiezingsbijeenkomst. Morgen zijn er verkiezingen in Israël. Foto AHMAD GHARABLI/AFP

Vandaag hoopt de Israëlische premier Netanyahu van de kiezer het mandaat te krijgen voor weer een nieuwe termijn, de vierde in totaal. Maar zijn Likud-partij is stukje bij beetje gedaald in de peilingen.

1 Waarom vinden er nú verkiezingen plaats?

De vorige verkiezingen waren twee jaar geleden. Het huidige kabinet, geleid door premier Netanyahu van de centrum-rechtse Likud-partij, kwam in december ten val. Daaraan lagen diverse meningsverschillen ten grondslag. Het grootste twistpunt was de Wet op de Joodse natiestaat, die Israël moest definiëren als de natiestaat van het Joodse volk.

Diverse ministers konden hier niet mee leven. Zij zagen de wet als discriminerend voor de niet-Joodse bevolking van Israël; eenvijfde van de Israëlische bevolking is Arabier.

Ongetwijfeld speelde voor Netanyahu de hoop mee dat hij na nieuwe verkiezingen in staat zal zijn om een rechtsere regering te vormen dan in 2013.

2 Hoe werkt het kiessysteem in Israël?

Het Israëlische kiessysteem vertoont veel overeenkomsten met het Nederlandse. Er is een representatieve democratie, waardoor er veel verschillende partijen in de Knesset komen en nooit één partij de absolute meerderheid heeft.

3 Welke partij wordt vandaag het grootst?

De strijd om de grootste partij gaat tussen (het rechtse) Likud van premier Netanyahu en het (linkse) Zionistische Kamp, een lijstverbinding tussen de Arbeiderspartij en de partij Hatnuah. In de peilingen is nu eens Likud, dan weer het Zionistische Kamp de grootste.

Op basis van de peilingen – die niet overmatig betrouwbaar zijn in Israël, vanwege een groot aantal zwevende kiezers – zal het zeer lastig worden voor het Zionistische Kamp om een regering te vormen. Isaac Herzog (leider van de Arbeiderspartij) zal, om te kunnen regeren, diverse linkse en centrumpartijen moeten overtuigen om deel te nemen aan een coalitie. Maar de Verenigde Arabische Lijst heeft bijvoorbeeld al gezegd geen plaats te nemen in een kabinet zolang Israël zich niet terugtrekt uit de Palestijnse gebieden.

Voor Netanyahu is het makkelijker: die kan waarschijnlijk een ‘logische’ rechtse coalitie vormen met Het Joodse Huis, Yisrael Beitenu en de ultra-orthodoxen. Daarvoor is het niet eens noodzakelijk dat zijn Likud-partij de grootste wordt.

Een derde optie zou een ‘nationale’ coalitie van Likud met het Zionistische Kamp kunnen zijn, aangevuld met enkele centrumpartijen of de ultra-orthodoxen.

4 Heeft ‘centrum-links’ of ‘centrum-rechts’ in Israël dezelfde betekenis als in Nederland?

Nee. Het Zionistische Kamp is rechtser dan de PvdA en Likud rechtser dan de VVD. Dit uit zich bijvoorbeeld in standpunten over de illegale Israëlische bezetting van Palestijns gebied. De VVD is voorstander van een tweestatenoplossing, Likud ziet weinig in onderhandelingen met de Palestijnen. En zelfs het Zionistische Kamp, officieel voorstander van ‘twee staten voor twee volkeren’, is niet zo eenduidig over Israëlische terugtrekking.

5 Wat zijn de belangrijkste thema’s bij deze verkiezingen?

Na de bloedige Gaza-oorlog van vorige zomer zou je verwachten dat de Israëliërs wel bezig zouden zijn met een oplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Maar uit verkiezingspolls blijkt dat de kosten van het levensonderhoud voor iets meer dan de helft van de mensen in Israël bepalen op welke partij ze zullen stemmen. Veiligheidsissues zijn voor een kwart van de bevolking het belangrijkst. Slechts een op de tien Israëliërs ziet de opvattingen van kandidaten over het vredesproces als doorslaggevend voor de keuze.

6 En wat zeggen de kandidaten over ‘het conflict’?

Herzog (Arbeiderspartij) en Tzipi Livni (van de bevriende partij Hatnuah) willen de onderhandelingen met de Palestijnen heropenen.

Netanyahu baarde eind februari opzien door afstand te nemen van een tweestatenoplossing, die hij eerder nog propageerde.

De ultra-rechtse Naftali Bennett van Het Joodse Huis wil „geen centimeter land afstaan aan de Arabieren” en een deel van de Westelijke Jordaanoever annexeren.

Naar verwachting zullen deze verkiezingen een oplossing niet dichterbij brengen.

7 Zijn er ook schandaaltjes?

Volop. Zo verscheen er tijdens de verkiezingscampagne een rapport over de uitgaven van de familie Netanyahu. De premier en zijn vrouw spendeerden in 2012 bijna 37.000 euro aan eten buiten de deur, hoewel er een privékok voor hen klaarstond. De maandelijkse schoonmaakkosten voor hun weekendvilla bedroegen 1.900 euro. En first lady Sara stak duizenden shekels – omgerekend honderden euro’s – in eigen zak bij de teruggave van op staatskosten gekochte flessen drank.

De Netanyahu’s reageerden met een video waarin ze de abominabele staat van hun keuken toonden. Opnieuw een schandaal: de getoonde keuken zou niet hun echte keuken zijn. Overigens lijdt Likud niet al te zeer onder deze schandalen. Netanyahu presenteert zich graag als slachtoffer van de media, en zijn kiezers gaan daarin mee.