Fed en ECB gaan elk hun eigen weg

De ogen van beleggers zijn gericht op Amerika: Maakt de Federal Reserve zich op voor een renteverhoging? Die kan ook te vroeg komen.

Het nieuwe gebouw van de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt wordt morgen officieel geopend. Het terrein rondom de toren is al volledig afgesloten door de politie, die vreest voor geweld van linkse demonstranten. De zogeheten Blockupy- alliantie van anti-kapitalisten uit Duitsland en andere landen zegt morgen duizenden mensen op de been te zullen brengen. Volgens de organisatie is de ECB medeverantwoordelijk voor het bezuinigingsbeleid in Europa. De twee nieuwe ECB-torens kostten 1,3 miljard euro – een forse kostenoverschrijding. De kosten waren geraamd op 850 miljoen euro. Foto Jonas M. Luster

Dit kan de week worden waarin de Fed haar geduld verliest. Dat wil zeggen: Janet Yellen, voorzitter van de Amerikaanse Federal Reserve, zal misschien het woord ‘geduldig’ (patient) voor het eerst níet noemen in haar persconferentie morgen. Beleggers zijn daar zeer op gespitst. Want, exegeten als ze zijn bij uitspraken van centrale bankpresidenten, het wegvallen van één woordje kan erop duiden dat er een renteverhoging komt.

Yellen heeft tot dusver gezegd dat ze „geduldig” zal zijn met het verhogen van het belangrijkste Fed-rentetarief, dat al sinds 2008 historisch laag staat: 0,25 procent. Maar na de Fed-vergadering van vandaag en morgen laat ze het woord het eerst vallen uit haar verklaring, zo verwachten althans de meeste beleggers en economen. Het zou de weg effenen voor de Fed op een volgende vergadering, in juni, in september, of nog later, daadwerkelijk de rente te verhogen.

De vergadering van deze week is dus een tussenstap, maar wel een belangrijke. Een renteverhoging later dit jaar zou een ommekeer betekenen in het monetaire beleid van de Fed, die de rente al sinds 2006 niet meer heeft verhoogd. De Fed (officieel een stelsel van centrale banken in Amerika) zou wereldwijd ook de eerste centrale bank zijn die de ontwikkeling doorbreekt van almaar lagere rentes.

Meer banen

Dit zou de koers van de dollar verder opstuwen, want hoe hoger de rente in de Verenigde Staten, hoe hoger ook het rendement op beleggingen in dollars. En dan stijgt de vraag naar de dollar. De Amerikaanse munt stijgt nu al maanden sterk in waarde, omdat beleggers op een renteverhoging speculeren. Niet alleen de euro, ook de Japanse yen en de Zwitserse Frank hebben terrein prijsgegeven aan de dollar.

Centraal in Yellens overwegingen en die van de elf overige leden van het Fed-bestuur staat de inflatieverwachting. Wordt die te hoog (boven de Fed-doelstelling van 2 procent) dan moet de centrale bank lenen duurder maken, met een hogere rente.

De inflatie is nu nog heel laag (in januari was ze zelfs even negatief), maar optimisten denken dat het inflatiecijfer gaat opveren, gezien de goede banencijfers van de laatste maanden. De Amerikaanse werkloosheid daalde vorige maand tot 5,5 procent – een laagterecord sinds 2009. Als de druk op de arbeidsmarkt toeneemt, stijgen doorgaans de lonen. En dan kan ook de inflatie gaan aantrekken. Toen op 6 maart de uitstekende cijfers voor februari bekend werden (295.000 extra banen) betekende dat een stijging van de dollar van bijna een volle cent ten opzichte van de euro.

Beleggers zullen bij de persconferentie van Yellen, behalve op het woordje ‘geduldig’, ook letten op hoe optimistisch de Fed-voorzitter zal zijn over de Amerikaanse economie . Want banencijfers zeggen niet alles.

Weliswaar kán de Fed later dit jaar de rente verhogen, maar zij hóeft dit niet te doen als eenmaal het woordje is geschrapt. Er zijn ook redenen om juist even te wachten. Opvallend is dat de loonstijging duidelijk achterblijft bij de banengroei in de VS. Op jaarbasis bleef de loonstijging vorige maand steken op 2 procent – veel minder dan de 3 procent die gebruikelijk was voor de crisis. Daarin speelt mee dat de productiviteit van Amerikaanse werknemers de laatste jaren nauwelijks is gestegen.

Dit kan een argument zijn voor de Fed de renteverhoging uit te stellen. Net als binnen de bestuursraad van de Europese Centrale Bank (ECB) bestaan tussen Fed-bestuurders vaak meningsverschillen. De voorzitter van de Fed in St. Louis, James Bullard, zei vorige week dat de Fed niet te lang moet wachten met de renteverhoging gezien de lage werkloosheid. De baas van de Fed van Chicago, Charles Evans, vindt juist dat de Fed „geduldig” moet zijn vanwege de „oncomfortabel lage inflatie”.

De dollar-factor

Hoe snel de Fed de rente ook gaat verhogen, de bank bewandelt duidelijk een ander pad dan de ECB. ‘Frankfurt’ speelt nog niet met de gedachte om haar belangrijkste rente, die sinds 2012 stapsgewijs is verlaagd tot 0,05 procent, weer op te krikken. Sterker: de ECB is pas net begonnen met een stimuleringsinstrument dat de Fed al in 2008 in gang zette, kwantitatieve verruiming (quantitative easing). Daarmee hield de Fed afgelopen herfst alweer op.

Het uit elkaar groeien van het Amerikaanse en het Europese monetaire beleid zorgt al een tijd voor een sterke opwaartse druk op de dollar en een neerwaartse druk op de euro. Vraag is of Yellen hierover iets zal zeggen. Want een almaar duurdere dollar betekent twee dingen: de Amerikaanse export krijgt het moeilijker, wat niet goed is voor de economische groei. En de invoer van buitenlandse producten wordt goedkoper. Allebei de effecten zorgen op hun beurt weer voor een lagere inflatie(verwachting).

En dan is er nog de olieprijs. Als die verder daalt, dan kan dat de economie van de VS, tegenwoordig groot energieproducent, raken. Inflatie raakt dan uit zicht. En geduld is dan misschien geboden.