De fiscus heeft het moeilijk met de wet

Miljoenen incasseerde de Belastingdienst na tips over zwartspaarders. Moet zij de naam van de tipgever prijsgeven?

Zwitserland en België op kop

De anonieme tipgever die in 2009 schaduwboekhoudingen over zwartspaarders in Luxemburg aan de fiscus overhandigde, spreekt hem nog steeds: de Fiod-ambtenaar met wie hij indertijd mee onderhandelde.

Miljoenen incasseerde de fiscus vervolgens aan naheffingen en boetes en de Nomen Nescio ontvangt daar achteraf een percentage van, zo is destijds afgesproken. No cure, no pay, was de afspraak. Vandaar dat hij zich periodiek meldt. Om de laatste verrekeningen door te nemen, en zijn aandeel daarin.

Het is alleen de vraag hoe lang verantwoordelijk staatssecretaris Wiebes (Financiën, VVD) zijn anonimiteit nog kan garanderen. Want de druk van rechters om zijn identiteit prijs te geven, wordt steeds groter. Naar verwachting velt de Hoge Raad in de loop van dit jaar daarover een definitief oordeel.

Als de Hoge Raad het oordeel van het gerechtshof in Arnhem én dat van het Gerechtshof in Den Bosch volgt, staat het ministerie voor een dilemma: de naam prijsgeven óf de aanslagen en boetes, gebaseerd op de informatie van die tipgever laten vallen. Want op het ministerie hoort die laatste noodgreep ook tot de mogelijke scenario’s.

Eind vorig jaar oordeelde het Gerechtshof in Arnhem in een door zo’n zwartspaarder aangespannen procedure dat de fiscus de naam van die tipgever vrij moest geven. Toen belastingambtenaren dat ter zitting weigerden, deed de president van het hof aangifte bij het Openbaar Ministerie wegens obstructie van de rechtsgang, omdat die ambtenaren weigerden op last van hun leidinggevenden.

Justitie neemt die aangifte serieus, de rijksrecherche is ingeschakeld en het OM heeft de landsadvocaat recent om opheldering gevraagd. Als sanctie op het achterhouden van de identiteit van de tipgever heeft het hof de aanslagen inmiddels vernietigd.

Vorige maand ging het Gerechtshof in Den Bosch (andere zwartspaarder, zelfde tipgever) nog een stap verder. Détournement de pouvoir en in strijd met het Europees recht, luidde zijn oordeel over de manier waarop de fiscus die schaduwboekhoudingen geheim probeert te houden.

Kat-en-muisspel

De belastinginspecteur speelt volgens het Bossche hof een kat-en-muisspel met die zwartspaarder. Die moet, op straffe van een dwangsom, informatie verstrekken over buitenlandse bankrekeningen. Maar de fiscus weigert de spaarder inzage te geven in de dossiers die over hem bekend zijn. En om te voorkomen dat de zwartspaarder naar de rechter stapt, wordt beantwoording van ingediende bezwaarschriften getraineerd. Het hof in Den Bosch legde de Belastingdienst een wel heel bijzondere sanctie op: een dwangsom van 1.000 euro per opgelegde aanslag, tot een maximum van 1,6 miljoen euro.

Een unicum in de fiscale jurisprudentie, aldus Mark Hendriks, de advocaat van die zwartspaarders. „De overeenkomst in beide zaken is dat de Belastingdienst probeert de rechter buiten spel te zetten. In de Arnhemse zaak door het rechterlijk bevel om de naam vrij te geven, niet op te volgen. In de Bossche zaak door niet te antwoorden op bezwaarschriften, zodat er ook geen toetsing van de aanslagen door de rechter kon plaatsvinden.”

De Belastingdienst gaat tot het uiterste om de identiteit van de tipgever geheim te houden en niet alleen omdat dat in 2009 met hem is afgesproken. De man loopt risico’s, als zijn naam gaat circuleren. Zelfs intern, binnen de dienst zijn daarom veiligheidsmaatregelen genomen. Zijn fiscale gegevens zijn afgeschermd, zodat alleen geautoriseerde medewerkers erbij kunnen.

Op internet is inmiddels een roddelcircuit op gang gekomen over wie de Nomen Nescio zou zijn. Met als gevolg dat bankiers die op dat profiel lijken, bedreigd worden. En op het ministerie een verklaring vragen dat zij in elk geval niet die tipgever zijn.

Deals met tipgevers

De landsadvocaat heeft in verschillende procedures rechters wel inzage gegeven in de schaduwboekhoudingen. Maar de naam van de tipgever geeft hij niet prijs. Want het zou niet de eerste keer zijn dat er vertrouwelijke informatie die aan de griffier is verstrekt vervolgens, al dan niet per ongeluk, doorgestuurd werd naar de tegenpartij.

Het ijkpunt voor de fiscus is een definitieve uitspraak van de Hoge raad. Die wordt dit jaar verwacht. Dan wordt niet alleen duidelijk of Wiebes alsnog de naam moet noemen, maar ook of de belastingdienst überhaupt dergelijke deals met tipgevers mag sluiten.

Er is intern beleid met richtlijnen over de omgang met tipgevers uit 1985. Zo moet gedegen zijn onderzocht hoe betrouwbaar de informatie en de tipgever zelf zijn. En moet de veiligheid van de informant en de betrokken ambtenaren zoveel mogelijk gegarandeerd zijn. Hoe dat beleid sindsdien in de praktijk is uitgepakt, is op het ministerie lastig te achterhalen. Want de administratie over tipgevers en hun deals worden standaard na zes jaar vernietigd.

Het is de vraag of de fiscus heeft onderzocht hoe betrouwbaar zijn tipgever is en hoe deze aan zijn informatie is gekomen. Uit summiere openbare stukken van de gevoerde procedures komt het beeld naar voren van een man die over een reeks van jaren bij verschillende banken in Luxemburg schaduwboekhoudingen heeft ontvreemd of gekocht. De fiscus heeft vooral de betrouwbaarheid van die boekhoudingen gecontroleerd en vastgesteld dat zij klopten.