VVD heeft het zwaar, Schippers ziet ‘complot’

VVD en PvdA houden elkaar stevig vast. ‘Na het zuur nu het zoet’, zeggen ze. Werkt die leus? En kan het kabinet door?

Tweede Kamerlid Jaques Monasch en gemeenteraadslid Trees Flapper op campagne in Drachten. Foto’s Jacob van Essen/Michiel Wijnbergh

Een samenzwering! VVD-minister Edith Schippers (Volksgezondheid) liet er dit weekend geen twijfel over bestaan: het kan geen toeval zijn dat het ‘bonnetje’ dat VVD-kanonnen Opstelten en Teeven de kop kostte, zo vlak voor de verkiezingen opdook. Ze proberen de VVD opzettelijk te beschadigen, zei Schippers in een interview met De Telegraaf. Wie ‘ze’ zijn, bleef schimmig. „De een zegt: het is de onderwereld. De ander zegt: het zijn krachten bij justitie. Een derde zegt: het zijn krachten uit de advocatuur. Ik kan dat niet beoordelen. Maar er zit ergens een kracht achter.”

Schippers’ uitlatingen zorgden voor grote irritatie bij de oppositie. Een bewindsvrouw kan niet zomaar complottheorieën de wereld in slingeren zonder met bewijzen te komen, zo was de boodschap. Over Schippers’ motieven verschillen de meningen. Is het een list om de VVD-kiezer naar de stembus te krijgen door de slachtofferkaart te spelen? Of een verbale uitglijder in een campagne die ten prooi is gevallen aan de wet van Murphy? Hoe het ook zij: dat Schippers, een extreem ervaren politica, het nodig acht deze uitspraken te doen, zegt iets over de stemming in het VVD-campagneteam. Met nog een paar dagen te gaan tot de Statenverkiezingen, staat de grootste regeringspartij onder druk.

Gesternte leek gunstig

En dat terwijl de campagne van VVD en PvdA onder een redelijk gunstig gesternte van start ging. De coalitie kiest voor een clichématige maar heldere boodschap: na het zuur komt het zoet. We hadden het zwaar, maar dankzij de ingrijpende maatregelen van Rutte II gaat het nu stukken beter met Nederland. En dus: geen nieuwe onzekerheid, door met herstel. Koers houden.

Anders dan vorig jaar bij de lokale en Europese verkiezingen houden de regeringspartijen elkaar stevig vast. Het gaat om het voortbestaan van hún kabinet, en dus zit er geen licht tussen de boodschap van liberalen en sociaal-democraten. Een tegenstander hebben ze ook gekozen: D66 en CDA, partijen die met hun „onbegrijpelijke” en „onbezonnen” voorstellen voor nieuwe bezuinigingen het prille herstel weer teniet dreigen te doen.

VVD en PvdA worden een handje geholpen door de goede voorspellingen van het Centraal Planbureau. En door D66-leider Alexander Pechtold, die in een interview zijn oog liet vallen op de 13 miljard extra groei van de overheidsuitgaven onder Rutte II. In de tv-debatten zetten VVD-leider Rutte en PvdA-leider Samsom hem consequent weg als onbesuisde bezuiniger. Pechtold zit in het defensief, constateren ze tevreden, en met enig leedvermaak, in de campagneteams. Veelzeggend beeld: Pechtold die, opgejaagd door Rutte en Samsom, de hulp in roept van gespreksleider Jeroen Pauw.

Toch wil de boodschap van VVD en PvdA maar niet landen. Als de peilingen kloppen, hebben de regeringspartijen in deze weken amper iets goed gemaakt op hun voorspelde verlies. Het lijkt onwaarschijnlijk dat er straks nog een meerderheid is in de Eerste Kamer die welwillend staat tegenover het kabinet.

Rampspoed uit onverwachte hoek

De rampspoed komt uit onverwachte hoek. Vooraf had iedereen gedacht dat de PvdA de zwakke broeder zou zijn in deze campagne: morrende achterban, impopulair kabinet, politiek leider onder druk. Maar de sociaal-democraten maken deze weken een tamelijk ontspannen indruk. Anders dan bij de zwaar verloren raadsverkiezingen van vorig jaar laat Samsom ‘de straat’ voor wat het is. In de tv-debatten maakt hij een scherpe indruk.

Het zal allemaal niet genoeg zijn om een volgende nederlaag voor de PvdA te voorkomen. Maar misschien pakt het allemaal ietsje minder rampzalig uit dan voorspeld, hopen ze bij de sociaal-democraten. „We gaan klop krijgen”, klinkt het vanuit het PvdA-team. „Maar wel met opgeheven hoofd.”

In plaats daarvan is het de VVD die alle klappen krijgt. De afgelopen weken vielen te liberalen ten prooi aan een onwaarschijnlijke reeks affaires en schandaaltjes: een Kamerlid dat vertrekt vanwege gedoe met declaraties (Mark Verheijen), een raadslid in Stichtse Vecht dat verdacht wordt van corruptie en hennepteelt, een van hypotheekfraude verdacht oud-Kamerlid (Johan Houwers) dat overweegt terug te keren – op de plek van Verheijen – en twee bewindslieden die weg moeten (Teeven, Opstelten).

In de peilingen lijkt de VVD vooralsnog niet extra te lijden onder al deze kwesties. Maar de kans is buitengewoon groot dat de regeringspartijen en hun drie gedoogpartners na komende woensdag niet aan de benodigde 38 zetel komen. Wel is er in deze campagneweken een sfeer gecreëerd waarin geen enkele partij – in coalitie noch oppositie – een kabinet wil laten vallen. En dat zou VVD en PvdA later dit jaar wel eens van pas kunnen komen.