VN stellen nieuw onderzoek naar dood Hammarskjöld in

Een ongedateerde foto van de Zweedse voormalige secretaris-generaal Dag Hammarskjöld van de Verenigde Naties Foto AFP

De Verenigde Naties gaan 54 jaar na dato het ongeval in Afrika waarbij toenmalig secretaris-generaal Dag Hammarskjöld omkwam opnieuw onderzoeken. Zijn huidige opvolger Ban Ki-moon heeft een onafhankelijk panel van experts ingesteld om nogmaals te kijken naar de toedracht van het ongeluk, waarover altijd twijfels zijn geweest of het niet een aanslag was.

De Zweed Hammarskjöld was op 17 september 1961 onderweg naar Congo voor een vredesmissie toen het vliegtuig waarin hij zat in Noord-Rhodesië (nu Zambia) neerstortte. Vijftien mensen kwamen daarbij om het leven, één persoon overleefde de vliegramp. Hammarskjöld leidde namens de VN de vredesonderhandelingen tussen Congo en de rebellen in Katanga, die destijds in een bloedige burgeroorlog waren verwikkeld.

Nieuw bewijsmateriaal

Volgens de VN is er nieuw bewijsmateriaal dat de drie experts onder leiding van Mohamed Chande Othman, opperrechter van Tanzania, gaan onderzoeken. De twee anderen zijn een luchtvaartexpert uit Australië en een raketdeskundige uit Denemarken. Alle lidstaten zijn opgeroepen eventuele bruikbare informatie te overhandigen aan het panel. Het wordt het zesde onderzoek naar de toedracht van de crash. De vijf eerdere onderzoeken konden geen bewijsmateriaal vinden voor een aanslag. In 2013 concludeerde een internationale groep van juristen nog dat er opnieuw onderzoek moest worden verricht.

Ondanks het feit dat er tot nu toe is aangenomen dat het om een ongeluk ging, zijn er altijd twijfels en geruchten geweest over een eventuele aanslag. Zo zegt de enige overlevende dat er sprake was van een explosie voordat het vliegtuig de grond raakte. De Zuid-Afrikaanse oud-aartsbisschop Desmond Tutu heeft in 1998 gezegd dat het vliegtuig uit de lucht is geschoten. Hij baseerde zich op documenten die de door hem geleide Waarheids- en Verzoeningscommissie in bezit kreeg. Ook andere getuigen hebben dit verhaal bevestigd.

Complottheorieën

Destijds was de Koude Oorlog op zijn hoogtepunt, en zowel het Westen als de Sovjet-Unie had grote belangen in Afrika. Bovendien was het de tijd van de Afrikaanse dekolonisatie. Congo had zich recentelijk afgescheiden van België, waarop rebellen, onder andere gesteund door de Belgen, in Katanga een afscheidingsoorlog begonnen. Katanga is rijk aan allerlei waardevolle mineralen. Westerse mijnbouwbedrijven wilden daarom een akkoord tussen Congo en de rebellen voorkomen.

Hammarskjöld had veel vijanden gecreëerd in het Westen door in deze strijd de kant van Congo te kiezen. Zo luidt een van de theorieën over zijn dood dat Britse koloniale bestuurders een eventuele aanslag in de doofpot hebben gestopt als steun aan de rebellen in Katanga, in ruil voor toegang tot de mineraalrijke grond.

Lees ook in NRC Handelsblad: Moest Dag Hammarskjöld dood? (€) en Nieuwe verdenking over dood VN-chef (€).