Stemmen voor het waterschap? Dat wordt lastig

De verkiezingen voor het waterschap zijn tegelijk met die voor de provincie. Da’s makkelijk. Althans – als gebiedsgrenzen samenvallen.

Niet meer stemmen per post: dit jaar moeten kiezers ook voor de waterschappen fysiek naar de stembus. Die verkiezingen vallen samen met die voor de Provinciale Staten op 18 maart.

Maar dat blijkt nog niet zo eenvoudig. De grenzen van provincies, gemeenten en waterschappen lopen dwars door elkaar. Hierdoor hebben heel wat gemeenten te maken met twee waterschappen, enkele zelfs met drie.

Het is de eerste keer dat gemeenten behalve de provinciale ook de waterschapsverkiezingen organiseren. Het kabinet wil zo een hogere opkomst bereiken. Voorheen werd voor de waterschappen schriftelijk gestemd, en stuurden de schappen het stembiljet zelf toe. Maar weinig kiezers namen de moeite hun stembiljet terug te sturen. Bij de laatste waterschapsverkiezingen, in 2008, was de opkomst 24 procent. In principe zijn waterschapsverkiezingen elke vier jaar, net als die voor Provinciale Staten, maar een gevallen kabinet en diverse wetswijzigingen leidden sinds 2012 tot uitstel. Nu is de wet zo aangepast dat combinatie met de provinciale verkiezingen mogelijk is geworden.

Politicoloog Marcel Boogers vindt het nieuwe systeem een verbetering. „Handig en efficiënt”, zegt hij. Elke gemeente bepaalt zelf hoe zij de verkiezingen organiseert. Neem Amsterdam. Deze gemeente heeft te maken met drie waterschappen: Rijnland, het Hollands Noorderkwartier en Amstel, Gooi en Vecht. Een kiezer uit Ruigoord, aan de rand van Amsterdam, valt onder waterschap Rijnland. Een paar kilometer naar het centrum verandert het waterschap in Amstel, Gooi en Vecht. De kiezer uit Ruigoord kan in het centrum wel stemmen voor de provincie, maar niet voor zijn eigen waterschap.

Volgens een woordvoerder van de gemeente is Amsterdam „te groot en complex” om dit anders te regelen. „Daarnaast zijn Amsterdammers gewend aan de verkiezingen van de stadsdelen en bestuurscommissies.” Ook daarbij kun je alleen binnen je eigen stadsdeel je stem uitbrengen.

Net als Amsterdam hebben Rotterdam, Arnhem en Zoetermeer drie waterschappen binnen hun grenzen. In Arnhem bieden twee centraal gelegen stembureaus stembiljetten van alle drie waterschappen. In Zoetermeer kan op elk stembureau voor elk waterschap gestemd worden. Per waterschap heeft het stembiljet een andere kleur. „Zo is het tellen van de stemmen niet te ingewikkeld”, zegt Viola Brand, projectleider verkiezingen in Zoetermeer.

Politicoloog Boogers schat dat de opkomst voor de waterschappen ditmaal misschien wel zo’n 30 procent wordt. Maar: „Een hogere opkomst zegt niks over de betrokkenheid van de kiezer bij het waterschap. Nog steeds weten veel mensen niet waarvoor ze stemmen.”