Maar wie verzint zoiets?

Terry Pratchett schreef de veertigdelige serie Discworld. Over een platte fantasywereld met diepe lagen. Woede én spot dreven hem.

Pratchett in 2010. Foto AFP

De wereld is plat. Het decor van de boeken waarmee Terry Pratchett groot werd, is een schijf: Discworld, Schijfwereld. Kom je aan de rand, dan val je ervan af. Maar er gebeurt onder de oppervlakte van de Discworld-fantasyreeks meer dan de platheid doet vermoeden. Alles heeft dubbele bodems bij Pratchett. Donderdag overleed de Brit, een van de belangrijkste fantasyauteurs van nu, op 66-jarige leeftijd aan een vorm van alzheimer.

De ogenschijnlijke goedzak – met zijn witte baard en onafscheidelijke hoed zelf een soort elf of magiër – kon flink boos worden. Collegaschrijver Neil Gaiman schreef er ooit een anekdote over op: hij kwam samen met Pratchett veel te laat op een afspraak, en Pratchett smeulde van woede. En hij bleef boos. Toen Gaiman suste dat hij wel lang genoeg boos was geweest, zei hij: „Onderschat deze woede niet. Dit was de woede die [de roman] Good Omens voedde.” Die verbeten gedrevenheid, die karaktertrek zei meer over Pratchett dan zijn goedaardige voorkomen.

Maar Pratchett kon wél altijd om de dingen lachen: de kracht van Discworld was de satirische toon. Het ontstond ook als een parodie – al kregen de verzinsels gaandeweg steeds meer serieuze diepte.

Pratchett koos aanvankelijk een carrière als regiojournalist, wat hij eens ironisch de beste vorming voor een schrijver noemde. Ook werkte hij als woordvoerder voor kerncentrales, waar hij moest ontkennen dat radioactieve straling schadelijk was. De voedingsbodem voor zijn cynisme laat zich raden.

De serie kreeg trouwe liefhebbers – in 2003 was Pratchett in zijn eentje goed voor 3,8 procent van de totale boekenomzet in het Verenigd Koninkrijk (J.K. Rowling voor 5,6 procent). Daarbuiten werd hij ook gewaardeerd, maar minder: hij was eeuwig verbeten over zijn matige Amerikaanse succes.

Toen zijn ziekte het hem onmogelijk maakte om te schrijven, bleef hij doorwerken. Zijn laatste boek kwam tot stand met de hulp van een assistent die hij dicteerde. The Shepherd’s Crown kwam op tijd af, en zal later dit jaar verschijnen.