Jazz is de taal van emotie, juist door zijn dwarse karakter

Our jazz is here to stay, klinkt het al een maand in Enschede. Het protest van tientallen muziekstudenten tegen opheffing van de jazzopleiding aan het conservatorium is kleinschalig, maar vurig. Een protestmars. Een bezetting van het gebouw. Een nachtelijke jamsessie. Emotionele optredens in jazzclub De Tor.

Jazz is de taal van emotie. De muziek is een vrij kanaal om gevoelens te uiten, juist door zijn dwarsheid en wil om te communiceren. Sinds de schrijnende protestsongs van Charles Mingus, de Freedom Now Suite van Max Roach en het onvolprezen album A Love Supreme van saxofonist John Coltrane is het duidelijk dat de krachtigste vormen van jazz meestal bol staan van passie, spirit en politiek protest.

De geest van de grote tenor Coltrane daalt dit jaar op vele plaatsen neer. De vijftigste verjaardag van zijn magnum opus A Love Supreme uit 1965, de vierdelige jazzsuite tussen hardbop en freejazz waarop Coltrane zich laat gelden als profeet die het licht heeft gezien, wordt op talloze momenten gevierd. Zoon, saxofonist Ravi Coltrane, is de spil van veelbewogen tributes. Het Smithsonian Institute in Washington toont vanaf volgende week naast zeldzame foto’s van de studio-opnames die het John Coltrane-kwartet maakte in december 1964, de originele bladmuziek van dit beroemde jazzwerk.

Wat een begeesterde jazz blijft het toch, nog net zo veelzeggend en rakend als bij ontstaan, vijftig jaar geleden. A Love Supreme – drie woorden als een mantra herhaald in het eerste deel Acknowledgement. De voelbaar weerbarstige, maar ernstige toon van Coltrane. De smeltkroes aan ritmes. Die 12-minuten op YouTube, de enige visuele weergave van dit werk, zijn een zeldzame must see.

Er is sinds Coltrane veel gebeurd in de jazz, maar nieuwe generaties omarmen nog steeds zijn grensverleggende gedachtengoed en gevestigde namen tonen hun schatplichtigheid. Zo houden historische ijkpunten de jazz bij elkaar. Billie Holiday, Lady Day, zou dit jaar honderd zijn geworden. Aanleiding genoeg voor een eerbetoonregen aan de zangeres die honderd dagen in één probeerde te leven, maar jong stierf. De komende albums van zanger José James en Cassandra Wilson springen al in het oog. Hun aanpak mag verschillen, aan één kenmerkende song ontkomen ze niet: Strange Fruit, Holidays persoonlijke, indringende statement tegen racisme.

Over jazzprotest gesproken.