Hyperactief popje biedt Israëlische kiezer hoop

De uitdager van zittend premier Netanyahu maakt morgen verrassend kans op winst in de verkiezingen. Hij is niet charismatisch, wel effectief.

Isaac Herzog, kandidaat-premier van het centrum-linkse Zionistische Kamp, maakte donderdag een campagnestop op een markt in Tel Aviv. Foto’s Dan Balilty/AP, Jack Gues/AFP, Baz Ratner/Reuters

Engels spreekt hij net zo goed als zijn voornaamste opponent. Lijsttrekker Isaac Herzog van het Zionistische Kamp, die morgen bij de Israëlische verkiezingen meer zetels hoopt te halen dan zittend premier Benjamin Netanyahu, bracht een deel van zijn jeugd door in New York. Daar was zijn vader Chaim, de latere president van Israël, ambassadeur bij de Verenigde Naties.

Waar over Netanyahu wordt gezegd dat hij Engels spreekt met een Republikeins accent, is dat van Herzog duidelijk Democratisch. In een interview met de Joodse website Tablet noemde hij president Obama en burgemeester Bill de Blasio van New York als zijn voorbeelden. Mocht hij erin slagen om Netanyahu te onttronen, dan zullen de banden met het Democratisch geleide Amerika ongetwijfeld worden aangehaald.

Ineens is hij daar: Isaac Herzog, kandidaat-premier van Israël. Toen Netanyahu in december vervroegde verkiezingen uitriep, ging de premier nog vrij onbedreigd aan de leiding in de peilingen. Herzog leidde een partij, de Arbeiderspartij, die al jaren geen rol van betekenis meer speelde in de Israëlische politiek. Maar Herzog ging samen met Hatnuah, de centrumpartij van Tzipi Livni. De twee spraken af een eventueel premierschap te delen: eerst twee jaar Herzog, dan twee jaar Livni. Plotseling bleek deze alliantie, het Zionistische Kamp, een heuse uitdager voor Netanyahu’s rechtse Likud-partij. De laatste weken groeide het verschil in de peilingen zelfs uit tot vier zetels in het voordeel van het centrum-linkse Zionistische Kamp.

Als het Zionistische Kamp daadwerkelijk de grootste partij wordt, is de kans groot dat Herzog door president Rivlin wordt aangewezen om een regering te vormen. In dat geval mag hij proberen om minimaal 61 van de 120 zetels te verenigen in een coalitie. Dat zal nog niet gemakkelijk worden. Hij lijkt afhankelijk van partijen die elkaar niet op voorhand gunstig gezind zijn, zoals het liberale Yesh Atid en de twee grote ultraorthodoxe partijen. Mocht hij falen, dan zou Netanyahu misschien alsnog een regering kunnen vormen. Maar de grootste verrassing is dat Herzog überhaupt in aanmerking komt om het land te leiden. Tot anderhalf jaar geleden had niemand daar rekening mee gehouden.

Invloedrijke familie

Yitzhak Herzog – sinds zijn tijd in de Verenigde Staten prefereert hij de verengelste variant Isaac – werd geboren op 22 september 1960 in een van de invloedrijkste families van Israël. Niet alleen werd zijn vader president, zijn grootvader was de eerste Asjkenazische opperrabbijn van Israël en zijn oom minister van Buitenlandse Zaken. Zelf was Herzog advocaat voordat hij de politiek in ging. Als lid van de ooit zo machtige Arbeiderspartij bekleedde hij diverse ministersposten, maar weinigen hadden hem een carrière als partijleider voorspeld. Te kleurloos. Te bestuurlijk. Te saai.

Toen Herzog het in november 2013 in de leiderschapsverkiezing van de partij opnam tegen de flamboyante Shelly Yachimovich, werden hem weinig kansen toegedicht. De vlotte spreekster Yachimovich had een achtergrond als journalist, schrijver en radio- en televisiepresentator. Ook had ze de partij eerder dat jaar naar een bescheiden verkiezingsoverwinning geleid. Toch koos de partij voor Herzog.

Het Zionistische Kamp heeft dan wel de leiding genomen in de peilingen, de meeste ondervraagden geven nog altijd de voorkeur aan Netanyahu als premier. Met ‘Bibi’ kiezen ze voor ervaring, voor een man die bij elkaar al negen jaar premier was. Bovendien geldt Netanyahu als Mr. Security, die Israël beschermt tegen de gevaren van de Arabische wereld. De premier probeert dit in de dagen voor de verkiezingen uit te venten door te stellen dat Herzog land zou weggeven aan de Palestijnen en Iran een kernbom zou gunnen.

Herzog kan niet, zoals de meeste Israëlische premiers, bogen op een glansrijke militaire carrière – hij zat bij de militaire inlichtingendienst. Zelfs zijn stem zou hem volgens critici ongeschikt maken voor een leidersrol: te hoog, te onzeker. En toch kruipt Herzog ook in de leiderschapspoll dichterbij. Na de jarenlange bangmakerij door Netanyahu vertegenwoordigt de sociaal-democraat iets waar veel Israëliërs aan toe zijn: hoop. Hoop herstelde banden met de VS en hoop op een oplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Maar vooral hoop op betere economische omstandigheden. Uit een poll van de commerciële televisiezender Channel 10 bleek dat de kosten van het levensonderhoud voor iets meer dan de helft van de mensen in Israël bepalen op welke partij ze gaan stemmen. En juist op dit thema heeft het Zionistische Kamp steeds gehamerd. Herzog scoort met beloftes om de prijzen van huizen en levensmiddelen te verlagen.

Geen vredesduif

‘Bougie’ Herzog – zijn bijnaam, die hij kreeg van zijn Franssprekende moeder, betekent ‘popje’ – heeft al aangekondigd dat hij de vorig jaar mislukte vredesbesprekingen met de Palestijnen weer wil oppakken. Tien dagen na zijn verkiezing tot leider van de Arbeiderspartij legde hij een bezoekje af aan de Palestijnse president Abbas. Maar een onvervalste vredesduif is hij niet. Grote blokken met illegale nederzettingen moeten voor Israël behouden blijven, vindt hij, en Iran moet zo nodig met militaire middelen bestreden worden.

Negen jaar geleden zei Herzog in Haaretz dat hij altijd als „een beetje hyperactief” is beschouwd. „Ik kan nog geen minuut verspillen. Ik slaap weinig. Ik ben altijd druk.” In datzelfde interview kwamen ook zijn ambities al naar voren. Herzog, toen een vrij onbeduidende minister van Toerisme: „Ik zou heel gelukkig zijn met een betekenisvolle positie die het beeld van Israël voor de komende generaties zou vormgeven. Ik wil in de cockpit zitten.”