Hoe monsterstorm archipel verwoest

Het eilandenstaatje in de Stille Oceaan is in puin. Het aantal doden valt mee, maar 100.000 daklozen worden verwacht.

Een inwoner van Port Vila, de hoofdstad van Vanuatu, neemt de schade op aan zijn huis, nadat de orkaan Pam over de archipel in de Stille Zuidzee is geraasd. Foto AP Foto Dave Hunt/AP

Vanuatu moet helemaal opnieuw beginnen. Geëmotioneerd legde president Baldwin Lonsdale dit weekeinde uit dat de ‘monsterstorm’ Pam het meeste op zijn eilandstaatje in de Stille Oceaan heeft vernield. „Alle ontwikkeling van de laatste jaren is in één klap weggevaagd”, aldus de president.

Hoe groot de schade precies is kon hij niet zeggen. Want in de nacht dat de cycloon met windsnelheden tot 300 kilometer per uur over Vanuatu raasde, was de president in Japan. Daar begon een grote conferentie over het beperken van de risico’s en de schade van natuurrampen.

Contact met de meeste van de meer dan tachtig eilandjes, ongeveer 2.000 kilometer ten oosten van Australië, is nog steeds niet mogelijk. Er bestaat alleen een redelijk beeld van de situatie op het hoofdeiland. De stenen huizen en gebouwen in de hoofdstad Port Vila (enkele tienduizenden inwoners) zijn redelijk bestand tegen cyclonen. Maar zelfs die zijn vrijwel allemaal beschadigd, sommige meer dan andere. Op de kleinere eilanden wonen mensen vaak in gammele, zelf gebouwde huisjes. De verwachting is dat de meeste daarvan zijn weggevaagd.

Gelet op de ernst van de schade lijkt het dodental mee te vallen. Er zijn zes en volgens andere bronnen acht tot tien mensen omgekomen, terwijl mogelijk de helft van de 260.000 inwoners dakloos is geworden. Het dodental kan nog oplopen als de situatie op de verre eilandjes in kaart is gebracht.

Volgens Maarten van Aalst, van het klimaatcentrum van het Rode Kruis, laten de gebeurtenissen op Vanuatu goed zien waar rampenbestrijding over gaat. In een e-mail vanuit de rampentop in Sendai, schrijft hij dat hulporganisaties al meer dan tien jaar werken met de plaatselijke bevolking over wat te doen bij een zware cycloon. Zelfredzaamheid is voor dit soort afgelegen gebieden fundamenteel. Met kinderen worden spelletjes gedaan, via animaties worden de risico’s uitgelegd. En omdat er tijdig voor cycloon Pam is gewaarschuwd, konden de meeste mensen een veilig heenkomen zoeken in een evacuatiecentrum.

Meer categorie vijf stormen

Rachel Kyte, vicevoorzitter en klimaatgezant van de Wereldbank, legde gisteren een verband tussen de kracht van de cyclonen en klimaatverandering. Ze wees erop dat „categorie vijf (stormen) komen met een regelmaat die we niet eerder hebben gezien”. Het is volgens haar „onbetwistbaar dat delen van de Stille Oceaan veel warmer zijn dan in de voorbije jaren, dus worden deze stormen krachtiger”.

Van Aalst is veel voorzichtiger. Volgens hem is de invloed vooral merkbaar door de zeespiegelstijging. Krachtige cyclonen nemen daardoor meer water mee en worden boven land verwoestender.

Van Aalst wijst erop dat het in de nasleep van zo’n ramp van groot belang is om goed na te denken over de wederbouw: zorg dat scholen zodanig worden herbouwd, dat ze te gebruiken zijn als schuilplaats, pas de infrastructuur aan door bijvoorbeeld wegen meer land inwaarts te leggen.

Maar volgens Helen Clark, oud-premier van Nieuw-Zeeland en hoofd van de Ontwikkelingsbank van de Verenigde Naties, wordt het steeds moeilijker de weerbaarheid te vergroten zonder iets te doen aan de oorzaak van veel rampen – „het aanpakken van klimaatverandering op wereldwijde schaal”.

Voorlopig heeft Vanuatu vooral behoefte aan water, voedsel en onderdak. Want hoe goed de voorbereiding op een ramp ook is, noodhulp zal altijd nodig blijven.