Friesland: laatste PvdA-bolwerk dreigt te vallen

Friesland is, net als Groningen en Drenthe, het hartland van de PvdA. De partij is er nog altijd de grootste. Voor een dag campagne voeren krijgt ze een heleboel mensen op de been – ook jongeren. Maar de partij heeft in de noordelijke provincie last van de landelijke malaise. En de SP ligt op de loer.

Foto’s Jacob van Essen en xxx

„Hé, een overval!”

Het is een grapje, maar lachen doet de oudere meneer die opendoet er niet bij. Een beetje geschrokken lijkt hij . Blijkbaar niet gewend om zomaar politici aan de deur te krijgen.

Die politici zijn Jacques Monasch en Trees Flapper. Op een zaterdagochtend gaan de twee PvdA’ers langs de deuren in Drachten. Monasch is Tweede Kamerlid, woonachtig in Friesland, Flapper de lokale fractievoorzitter. Ze hebben een naoorlogse woonwijk met doorzonwoningen uitgekozen. „Een van onze winwijken”, zegt Monasch, in een vorig leven professioneel campagnestrateeg.

De gesprekjes aan de deur verlopen volgens een vast stramien. Eerst vragen naar de leefbaarheid in de buurt. Die is achteruitgegaan, vinden bijna alle bewoners: buitenlanders, wietplantages, rommel op straat. Daarna informeren of de bewoners op 18 maart gaan stemmen. Dat gaan ze bijna allemaal – maar niemand zegt spontaan voor de PvdA te zullen kiezen. Ook deze oudere meneer niet. „Maakt niet uit”, zegt Flapper bij het afscheid. „Fijn dat u in ieder geval betrokken bent.”

Een dag in Friesland is een dag in het hartland van de PvdA. Net als Groningen en Drenthe is dit een dieprode provincie: ook bij slechte verkiezingen, zoals vorig jaar voor de gemeenteraad, scoort de partij hier boven het gemiddelde. In de Provinciale Staten is de PvdA met 11 van de 43 zetels royaal de grootste.

Nog een een echte volkspartij

Het geheim? In Friesland, bakermat van grote socialisten als Troelstra en Domela Nieuwenhuis, is de PvdA nog altijd een echte volkspartij, met een grote achterban en een strakke partijorganisatie. Voor een dag campagne voeren krijgt de partij een heleboel mensen op de been– ook jongeren.

Toch dreigt bij de Statenverkiezingen ook in Friesland een nederlaag. De provinciale PvdA kan zich niet onttrekken aan de malaise van de landelijke partij – de ingrijpende bezuinigingen en hervormingen van Rutte II hebben voor veel ontevredenheid gezorgd of, erger nog, onverschilligheid.

Je ziet het op straat. In het winkelhart van Heerenveen gaan de rode rozen, pepermuntjes en vrolijk bedrukte flyers redelijk vlot van de hand – maar slechts één mevrouw zegt „altijd” op de PvdA te stemmen. In Joure willen de meeste bewoners die de Jumbo-supermarkt uitkomen, vooral snel haar huis. Jacques Monasch slaagt er vaak nog wel in een roos in hun winkelwagen te leggen. „Waar heb ik dit aan verdiend?”, moppert een man die langsloopt met zijn zoontje. „Jullie als partij hebben het in ieder geval niet verdiend.”

De stemming onder de flyerende PvdA’ers blijft optimistisch en energiek. Monasch bespeurt een „een heel vriendelijke sfeer” op straat. „Zeker als je bedenkt wat dit kabinet de afgelopen jaren allemaal overhoop heeft gehaald.”

Toch maakt hij zich zorgen over de Friese PvdA. Het gaat goed, maar hoe lang nog? Vorig jaar schreef Monasch een rapport over de staat van zijn partij in de provincie. Het beeld dat eruit opstijgt: een vergrijzend kader, onvoldoende jonge aanwas en een partijcultuur die eerder dienstjaren dan electorale aantrekkingskracht beloont. En dan is er nog de SP. Die was nooit een geduchte concurrent in Friesland maar heeft de laatste jaren aan kracht gewonnen. Als we de peilingen mogen geloven, wordt Monasch’ vrees bewaarheid: volgens Maurice de Hond neemt de SP een flinke hap uit het Friese PvdA-electoraat en wordt het CDA de grootste.

‘Leukste lijsttrekker van Nederland’

In Heerenveen is ook provinciale lijsttrekker Jannewietske de Vries, door Monasch consequent „de leukste lijsttrekker van Nederland” genoemd. Ze was de afgelopen acht jaar gedeputeerde en wil graag verder. Friesland, zegt ze, roept als een van de weinige provincies echt warme gevoelens op bij z’n bewoners. Het bestuur, en dus de PvdA, is er herkenbaar en zichtbaar. „Mensen beginnen niet steeds over landelijke kwesties”, zegt De Vries. Dat zou op 18 maart nog wel eens in het voordeel van de PvdA kunnen werken, wil ze maar zeggen.

In de afgelopen jaren was De Vries een zichtbaar bestuurder. Ze investeerde 300 miljoen euro in werkgelegenheid en wist voor elkaar te krijgen dat Leeuwarden in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa wordt. Ze is geliefd onder de Friese PvdA’ers, die haar als lijsttrekker verkozen boven Kamerlid Lutz Jacobi. De vraag is alleen of De Vries’ reputatie voldoende zal zijn om de negatieve landelijke trend te keren.

Getalsmatig zou een nederlaag in Friesland nog niet eens zo’n ramp zijn – de provincie levert verhoudingsgewijs veel minder Eerste Kamerzetels dan Zuid-Holland of Noord-Brabant. Maar klop in het Rode Noorden zou van grote symbolische betekenis zijn.

De grote steden gingen vorig jaar verloren voor de PvdA bij de raadsverkiezingen. In buurprovincie Groningen krijgt de partij vrijwel zeker een fikse afstraffing vanwege de gaswinning. Als Friesland ook verloren gaat, is het laatste PvdA-bolwerk gevallen.

Na Heerenveen en Joure gaat het door naar Sneek, de woonplaats van Jacques Monasch. Een rondje door het centrum, en dan zijn de rozen op. Op het Schaapmarktplein praat Monasch even met een bekende van de Fryske Nasjonale Partij. Die zegt: „Hoe kan je samen met de VVD nou iets doen voor de mensen die het minder hebben, Jacques? It past net.”