De echte impact van oorlog, vervat in vaak geniale monologen

Gijs Naber als Berk Foto Leo van Velzen

Berk werd hij genoemd. Op missie was het zo heet dat hij „hele lappen vel van zijn vlees trok”. Inmiddels is hij thuis, maar de hitte is nog overal voelbaar. „Er stroomt geen bloed, maar zand door mijn aderen”, zegt de soldaat. In één teug drinkt hij een fles water leeg. Daarna inspecteert hij zijn urine. „Wit is goed, bruin meer drinken.”

In Leger kan een getraumatiseerde jonge soldaat (Gijs Naber) na een missie niet meer meedraaien. „Doordraaien daar begint het eerder op te lijken”, zegt hij zelf. Dan staat plots de vader (Herman Gilis) van een verongelukte kameraad voor zijn neus. Hij wil terug naar de plaats waar de soldaat samen met zijn zoon een bom raakte.

Tekst (Rik van den Bos) en regie (Alize Zandwijk) leiden de ontmoeting zowel naar pijnlijke confrontaties als momenten van diepe verbondenheid. Wat de vader wil beleven, probeert de soldaat juist met alle macht uit zijn kop te krijgen. Tegelijkertijd zijn ze beiden getekend en vereenzaamd door hetzelfde drama.

Van den Bos baseerde zijn tekst op getuigenissen van veteranen, maar behield knap zijn eigen signatuur. De personages praten voornamelijk in monologen, met daarin veel symboliek. Soms buitelen de metaforen wel erg over elkaar heen, maar ze zijn vaak geniaal gevonden of opluchtend geestig.

Dwangmatige herhalingen en onaffe gedachten passen bij de getraumatiseerde geesten. Naber speelt Berk ingeleefd, met indringende blik en ongecontroleerd langzame bewegingen. De vormgeving (Wikke van Houwelingen, Marloes van der Hoek) maakt met raamloze, knalgele en fel belichte muren de warmte invoelbaar.

Gilis speelt geloofwaardig een verdoofde, verwarde vader. Prachtig is de monoloog waarin hij het moment terughaalt waarop onverwacht twee mensen voor zijn deur stonden. Tot dat moment had hij nooit bij de echte impact van oorlog stilgestaan. „Waarschijnlijk is dat mijn grootste blinde vlek”, zegt hij. Goed dat er voorstellingen als deze gemaakt worden om zulke hiaten op te vullen.