Was er een putsch... of is Poetin dood?

Als ex-president Jeltsin een paar dagen binnen bleef, had ‘ie waarschijnlijk een kater, maar nu Vladimir Poetin zich al meer dan een week niet in het openbaar vertoont, weet je dat er iets aan de hand is. De Russen speculeren er wild op los.

Poetin poseert ter ere van internationale vrouwendag. Maar niet op 8 maart zoals op de website staat. foto Mikhail Klimentyev/reuters

Als de woordvoeder van de Russische president zegt dat zijn baas in een uitstekende gezondheid verkeert, dan is er reden om alarm te slaan. Want in Rusland kun je goed nieuws uit het regeringskamp vaak beter opvatten als tegenslag - in dit geval als rampspoed. Dat gebeurde donderdag dan ook, toen Vladimir Poetin al voor de achtste achtereenvolgende dag niet in het openbaar was verschenen en alle officiële afspraken werden afgezegd. En ook al ontkende Poetins woordvoerder Dmitri Pesjkov de hardnekkige geruchten dat de Russische president ziek was, op internet wemelde het van de speculaties: Poetin zou dood zijn, hardliners in het Kremlin zouden een staatsgreep hebben gepleegd, Poetin zou kanker hebben en over acht dagen zijn aftreden bekendmaken. Het wachten was alleen nog op het moment dat de staatstelevisie het Zwanenmeer uitzond, zoals in de Sovjet-Unie altijd gebeurde wanneer een leider was overleden of er een staatsgreep werd gepleegd.

Poetins voorganger Boris Jeltsin was in de jaren negentig ook weleens een paar dagen afwezig, maar van hem wist je meteen dat hij aan het bijkomen was van een kater. Bij de geheelonthouder en sportieveling Poetin is dat anders: als hij zich niet vertoont, is het mis, want een leider die zich als vader des vaderlands gedraagt en door 88 procent van de bevolking wordt gesteund, is tenslotte nooit ziek, laat staan dat hij sterfelijk is.

Een van de meest aannemelijke samenzweringstheorieën die dezer dagen de ronde doen, is dat hardliners in het Kremlin oppositieleider Nemtsov zouden hebben vermoord om aan te tonen dat Poetin geen vat meer heeft op de elkaar bestrijdende facties binnen het Kremlin, zoals die van de FSB en die van Ramzan Kadyrov, de president van de deelrepubliek Tsjetsjenië. Tot aan de Oekraïnecrisis had Poetin de reputatie van een powerbroker, een machtshandelaar. Als hij geen greep meer heeft op het geheel, zou dit voor zijn tegenstanders in het Kremlin aanleiding kunnen zijn hem af te zetten. Het is een theorie die aannemelijk klinkt, maar zoals deze zijn er nog tientallen te bedenken.

Spindoctors benadrukken regeerlust

Om al die complottheorieën te bezweren grepen de spindoctors van Poetin de afgelopen dagen terug op allerlei andere stoplappen uit het Sovjetverleden om de levens- en regeerlust van Poetin te benadrukken, ontdekte de Russische zakenkrant RBK. Zo bleek een ontmoeting met de gouverneur van de noordwestelijke provincie Karelië niet afgelopen woensdag te hebben plaatsgevonden, zoals de website van de president meedeelde,maar een week eerder. Ook had een bijeenkomst van Poetin met een delegatie vrouwen ter gelegenheid van internationale vrouwendag niet op 8 maart, maar op 6 maart plaatsgevonden.

Wat echter niet kon worden ontkend was dat Poetin voor het eerst verstek heeft laten gaan bij een jaarlijkse bijeenkomst met de top van geheime dienst FSB, een van de belangrijkste pijlers van zijn machtsbasis, waar hij steevast een rede houdt.

Wel een video, maar niet live

Vrijdagochtend werd de paniek over het lot van de Russische president enigszins gedempt, toen de staatsmedia een video-opname en foto lieten zien waarop Poetin in zijn ambtswoning de president van het hooggerechtshof ontving. Maar ja, in een land waar de feiten vaak niet lijken te bestaan, zegt ook dat weinig, zolang het niet om een live-uitzending gaat.

Een ander bericht over Poetin kwam vrijdag uit Zwitserland, waar de presidentiële bijzit, de 32-jarige oud-olympisch kampioene Alina Kabajeva, in een sjieke privékliniek in het kanton Tessin eerder deze week een derde kind van Poetin zou hebben gebaard. Maar ook al was de ex-atlete de afgelopen weken regelmatig gezien in deze Russische enclave, van Poetins kraamvisite in Zwitserland was toch geen aantoonbare sprake.

Maandag staat in Sint-Petersburg een ontmoeting van Poetin met de president van Kirgizië op het programma, en dinsdag komt de president van de separatistische Georgische provincie Zuid-Ossetië op bezoek. Die dagen worden dan ook het moment van de waarheid. Want als Poetin dan nog niet is verschenen, is er echt iets aan de hand in het Kremlin.