Dit is de bezemwagen van het onderwijs

Het onderwijsschakelloket houdt bij welke kinderen niet naar school gaan. „Het topje van de ijsberg.”

In het gebouw van School2Care komen kinderen „die thuis en op straat vrijwel permanent in de ‘overlevingsstand’ staan”. Ze gedijen bij de rust van duidelijke regels.

Ergens in Amsterdam-Noord staat een oud klaslokaal met een whiteboard aan de muur en allemaal namen erop. Dit is het hart van het onderwijsschakelloket, een slanke organisatie van niet veel meer dan consulent Katrin Gudmundsson, drie collega’s, plus een leerplichtambtenaar. Samen zorgen ze er week in, week uit voor dat Amsterdamse kinderen naar school gaan. Dat lijkt vanzelfsprekender dan het is.

Op het bord staan kinderen die geen school hebben. Die thuiszitten omdat ze van school zijn gestuurd, of omdat ze niet naar school durven. Kinderen die denken dat ze thuis onmisbaar zijn omdat hun moeder ziek is. Kinderen die door hun ouders thuis worden gehouden. Kinderen die uit detentie komen.

Tientallen namen zijn het en wat je op het bord ziet, zegt Gudmundsson, is het topje van de ijsberg. „Deze middag werden weer twee kinderen aangemeld die al twee maanden thuis zitten. En dat valt dan nog mee.” Dit is de bezemwagen van het onderwijs.

Van het aantal thuiszitters zijn geen betrouwbare cijfers, ook door de verschillende definities die ervan circuleren. Gudmundsson geeft een indicatie: „In ons eerste jaar hebben we 250 dossiers behandeld. Vorig jaar 780. Zowel thuiszitters als aanmeldingen voor plekken waar kinderen even uit het reguliere systeem worden gehaald, en voor speciaal onderwijs.”

Links op het bord staan de thuiszitters. „Daar gaan we meteen achteraan, want voor je het weet ben je weken verder”, zegt Gudmundsson. Rechts staan de ‘beldossiers’, leerlingen van wie de consulenten verwachten dat ze worden aangemeld of voor wie nog iets moet worden uitgezocht. Achter hun namen staan scholen, contactpersonen, soms met een vraagteken erbij. Sommige kinderen staan weken op het bord.

Het is vrijwel altijd een schrijnende combinatie van sociale en psychiatrische problematiek, zegt Gudmundsson. De situatie in het gezin speelt een rol: verslaving, ziekte, dood, scheiding, armoede, mishandeling. „We hebben een meisje gehad dat maanden thuis bleef omdat er naaktfoto’s van haar circuleerden.”

Het onderwijsschakelloket kan kinderen plaatsen op een nieuwe school, maar ook op tijdelijke plekken waar ze extra zorg krijgen. „Er staat wel voor een half miljoen euro aan zorgkosten op dat bord”, zegt Frits Otto, coördinator van het Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Amsterdam, waar het onderwijsschakelloket onder valt.

Tussen de linker- en de rechterkolom op het whiteboard staat een kort rijtje: kinderen over wie regelmatig gebeld wordt. Steeds vaker nemen ouders een advocaat in de arm om plaatsing op een school naar keuze af te dwingen, of om plaatsing door het schakelloket juist te voorkomen. Er staan jongens van dertien tussen die de overstap nog niet eens hebben gemaakt van basis- naar middelbare school. Otto: „Er zijn zaken die meer dan vijf keer voor de rechter zijn gekomen en steeds opnieuw worden aangehouden.”