Deloitte zag niks dubieus

Deloitte keurde „ten onrechte” de cijfers goed van het failliete Innoconcepts, aldus de curator. De accountant zag de „mistige” activiteiten in China over het hoofd.

De LifeHammer, een hamertje om autoruiten mee kapot te slaan in geval van nood, was een van de uitvindingen waar Innoconcepts in investeerde. Foto Hollandse Hoogte/ bewerking nrc fotodienst

Een ‘vertrouwensman’. Zo beschrijft accountant Kim Tan zichzelf in een blog waarin hij terugkijkt op zijn lange carrière. Die functie van vertrouwensman is „het mooiste aspect van het vak”, vindt hij. Een vak waar hij bovendien veel van houdt: „Accountancy is niet saai!”

Dat blog verscheen eind 2012 op de website van zijn voormalige werkgever Deloitte, een van de grote vier accountantskantoren. Het enthousiaste verhaal van de ervaren partner Tan was bedoeld om jonge mensen aan te sporen voor het accountantsvak te kiezen.

Maar nu blijkt hij voor Deloitte toch niet de meest geschikte accountant te zijn om zich mee te afficheren. Tan beging een doodzonde in de accountancy: hij zette zijn handtekening onder jaarrekeningen die hij helemaal niet had moeten goedkeuren.

Dat concludeert curator Louis Deterink in zijn vrijdag verschenen onderzoek over de oorzaken van het faillissement. Deterink geldt als een van meest gezaghebbende curatoren van Nederland en is bekend van de afwikkeling van de faillissementen van vrachtwagenbouwer Daf, vliegtuigfabrikant Fokker en en beeldbuizenmaker LG Philips Displays.

Dit nieuwe accountantsschandaal komt op een bijzonder ongelegen moment. Na een reeks affaires hebben de accountants net een laatste kans gekregen om zichzelf te verbeteren – juist ter voorkoming van zulke schandalen.

Willie Wortels

Toen Innoconcepts in 1998 naar de Amsterdamse beurs ging, leek het zo’n leuk bedrijf. Een veelbelovend uitvindersconcern dat investeerde in de ontdekkingen van Nederlandse Willie Wortels. Er werden successen geboekt: LifeHammer, maker van een hamertje om autoruiten mee kapot te slaan in geval van nood. En Gumbusters, producent van machines die kauwgum van het trottoir stomen. In de hoogtijdagen in 2007 was Innoconcepts 400 miljoen euro waard.

Een paar jaar later, eind 2010, ging Innoconcepts failliet. Belangrijke oorzaak: „mistige” activiteiten in China, schrijft Deterink. De samenwerkingspartners in China hebben Innoconcepts „de facto financieel leeg getrokken”.

Als beursgenoteerd bedrijf moest Innoconcepts regelmatig uitgebreide financiële resultaten publiceren. Dat deed het ook. Maar niet naar waarheid.

Het bedrijf gebruikte „agressieve verslaggevingsmethoden”, schrijft Deterink. Met name in de jaren 2008 en 2009. In die jaarverslagen was het eigen vermogen – de buffer van een bedrijf – gewoon positief. In werkelijkheid was het eigen vermogen toen al zwaar negatief. Dat betekent: meer schulden dan bezittingen. Een alarmerend signaal. Ook leed Innoconcepts in 2008 en 2009 volgens Deterink meer verlies dan de jaarverslagen vermelden.

Dubieuze verstrengeling

Accountant Kim Tan, de lead partner van het accountantsteam van Deloitte, zette desondanks zijn handtekening onder de jaarrekeningen over 2008 en 2009. De cijfers geven een „true and fair view”, schrijft hij in beide – de standaardtekst in een goedkeurende accountantsverklaring.

Die verklaring is „ten onrechte” afgegeven, schrijft Deterink. De accountant is „te veel afgegaan op de hem door Innoconcepts aangereikte informatie” en heeft niet onderzocht of die wel „toereikend” was.

Met name aan de dubieuze verstrengeling van Innoconcepts met de Chinese partners had de accountant meer aandacht moeten besteden. In China werkte het bedrijf intensief samen met een van zijn ‘uitvinders’: Henk Hoogland, die een technologie had ontwikkeld waar Innoconcepts in investeerde. Hoogland was eigenaar van ruim tien Chinese vennootschappen, verenigd onder de handelsnaam Founders.

De samenwerking tussen Innoconcepts en Founders ging ver. Door de jaren heen bouwden de bedrijfjes een miljoenenschuld op bij Innoconcepts. Hoewel de vennootschappen nooit iets terugbetaalden, werd de schuld op papier wel kleiner. De bedrijven wisselden fictieve facturen uit, waardoor het léék alsof de Chinese vennootschappen Innoconcepts een bedrag van 72 miljoen dollar hadden terugbetaald.

Ook kocht Innoconcepts twintig dure machines van Founders, terwijl Innoconcepts helemaal geen bestemming voor die machines had. Deze onbegrijpelijke transacties waren vermoedelijk ook bedoeld om de schuld terug te brengen.

De gulle houding ten opzichte van deze bedrijfjes had een reden. De oprichters en oud-bestuurders van Innoconcepts, Fred Langerak en Peter Teerlink, waren vermoedelijk „achter de coulissen (ook financieel) nauw betrokken” bij deze vennootschappen, schrijft Deterink. De gang van zaken toont een „ontluisterend gebrek aan integriteit”, vindt hij.

Langerak en Teerlink waren niet bereikbaar voor commentaar. Justitie doet strafrechtelijk onderzoek naar de zaak.

Samenspannen

De samenwerking met deze Chinese bedrijfjes stond totaal niet op de radar van de accountant. Dat wilden ze ook graag zo houden. Ze weigerden Deloitte hun eigen jaarrekeningen te overhandigen, met de boodschap dat het in China niet gebruikelijk was om dat te doen.

„Onzin”, zegt curator Deterink in een telefonische toelichting. „Daar mag je natuurlijk nooit genoegen mee nemen.” Hij sluit niet uit dat bestuurders van Innoconcepts hebben samengespannen tegen de accountant, maar dat pleit hem naar zijn oordeel niet vrij.

Ook de Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft de zaak „op zijn beloop gelaten”, vindt Deterink. De AFM moet in de gaten houden of beursbedrijven hun resultaten wel netjes rapporteren. Ondanks „ernstige twijfels” over de jaarrekening van 2008 heeft de toezichthouder niet ingegrepen. De AFM laat weten dat de twijfels na het verkrijgen van extra informatie zijn „weggenomen”. De toezichthouder heeft naar eigen zeggen „zorgvuldig de procedure gevolgd en het onderzoek uitgevoerd”.

Deloitte wil geen vragen over de kwestie beantwoorden. Het bedrijf laat in een korte verklaring weten de conclusies „uiteraard serieus” te nemen. Het kantoor benadrukt wel dat het erop lijkt dat de managers van Innoconcepts „bewust een verkeerde voorstelling van zaken hebben gegeven”.

De curator is met Deloitte in onderhandeling over een schikking. Als ze er niet uitkomen, stapt Deterink naar de rechter. Hij stelt Deloitte aansprakelijk voor „een substantieel deel” van het boedeltekort van 63 miljoen euro. Daarnaast gaat hij voormalige bestuurders en commissarissen aansprakelijk stellen, voor het gehele boedeltekort.

Accountant Kim Tan wil niet reageren. Hij is met pensioen en werkt niet meer voor Deloitte. Wel is hij nog actief als ‘financieel regisseur voor familiebedrijven’, vermeldt zijn LinkedIn-pagina. In die rol, schrijft Tan, is hij „altijd op zoek naar het verhaal achter de cijfers”.