De zet van het jaar

De mooiste schaakzet op Nederlandse bodem werd in 1996 gedaan door Vassili Ivantsjoek in het Hoogovenstoernooi in Wijk aan Zee in zijn partij tegen Alexei Shirov. 21. Dg7!!, een fantastisch dameoffer. Wie er bij was moet bijna van zijn stoel zijn gevallen.

Dat zou in ieder geval de natuurlijke reactie zijn geweest, maar ik kwam die dag te laat in Wijk aan Zee om het mee te maken. Toen ik zag wat Ivantsjoek in mijn afwezigheid had gedaan, was ik verbaasd over de rust in de perskamer. Je zou opgewonden gesprekken verwachten, journalisten die naar hun verre landen belden om hun kranten de drukpersen stil te laten zetten. Maar nee, ze zaten kalm naar de schermen te kijken alsof er niets bijzonders was gebeurd. Het kwam misschien door de verdovende werking van de computerevaluaties, want daar slaan de metertjes alleen heftig uit bij een grove blunder, niet bij een fantastische zet.

Toch werd de zet van Ivantsjoek in januari 1996 al meteen „de zet van het jaar” genoemd en zo is het nu met de zet 44. Kg1 die de Rus Denis Chismatoellin deed in zijn partij tegen de Oekraïener Pavel Eljanov, in het kampioenschap van Europa dat de afgelopen weken in Jeruzalem werd gespeeld.

Als we een prachtzet zien, denken we aan zetten uit het verleden. Op de website chess24 schreef de Spaanse internationale meester David Martinez over een partijfragment uit de kandidatenmatch tussen Viktor Kortchnoi en Boris Spassky in 1977 dat veel gemeen had met de kritieke fase in die partij van Chismatoellin. Ik vond het knap van Martinez dat hij zich dat herinnerde, vooral omdat hij pas in 1981 geboren is.

Hij was er dus nog niet in 1977, maar het geheugen van een schaker rijkt tot voor zijn geboorte. Martinez kende een artikel van Miguel Najdorf in de Argentijnse krant Clarin, waarin die in 1977 haarscherp had uit gelegd hoe het zat.

Denis Chismatoellin - Pavel Eljanov, EK Jeruzalem 2015

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. e3 0-0 5. Pge2 Te8 6. a3 Lf8 7. Pg3 d5 8. Le2 a6 9. 0-0 c5 10. dxc5 Lxc5 11. cxd5 exd5 12. Lf3 Le6 13. b4 Ld6 14. Lb2 Le5 15. Pa4 Lxb2 16. Pxb2 Pc6 17. Pd3 Db6 18. Tc1 a5 19. Tb1 axb4 20. axb4 Tad8 21. b5 Pa5 22. Pe2 Pe4 23. Pdf4 Pc4 24. Lxe4 dxe4 25. Pd4 Lc8 26. Tc1 Pe5 27. Db3 Dh6 28. Tc5 b6 29. Td5 Lb7 30. Txd8 Txd8 31. Td1 Dg5 32. Kf1 g6 33. h3 Pd3 34. Pc6 Lxc6 35. bxc6 Dc5 36. Da4 Kg7 37. Da1+ Kg8 38. Da4 Td6 Zwart vermijdt remise door eeuwig schaak en wit kon daar van profiteren met 39. c7 Dxc7 40. De8+ Kg7 41. Dxe4 met groot voordeel. 39. Da8+ Kg7 40. Da1+ Kh6 Weer vermijdt hij zetherhaling. 41. Pxd3 De tijdnood was voorbij. 41...exd3 42. Dh8 Dc2 Wie zou dit niet doen? Na 42...Txc6 43. Txd3 zou het remise worden. 43. Df8+ Kg5

Zie diagram.

Nu komt de zet waardoor deze partij de wereld rond zal gaan. 44. Kg1 Prachtig. Wit laat een toren met schaak slaan. Voor remise was 44. f4+ Kh4 45. Dxd6 of 44. De7+ goed genoeg. 44...Dxd1+ Een fout, maar alweer, wie zou dit niet doen? Computers adviseren 44...Td5 45. Kh2 Kf6, al is ook dat goed voor wit. 45. Kh2 Txc6 46. De7+ Kh6 47. Df8+ Kg5 48. Dxf7 Zwart heeft een toren meer, maar door de slechte stand van zijn koning is hij verloren. 48...Tf6 49. f4+ Kh6 50. Dxf6 De2 51. Df8+ Kh5 52. Dg7 h6 53. De5+ Kh4 54. Df6+ Kh5 55. f5 gxf5 56. Dxf5+ Kh4 57. Dg6 Zwart gaf op, hij gaat mat.