De 12 provinciën

Waarom wordt de provinciale identiteit in de ene provincie sterk beleefd, en in de andere bijna niet? Een zoektocht per provincie.

Tijdens het WK voetbal waren we allen Nederlander, begin dit jaar waren we allemaal Charlie, en woensdag bij de stembus zijn we allen – al is het voor even –provinciaal. Drent. Gelderlander. Utrechter. Zeeuw. Wat valt er over de identiteit van de provinciebewoner eigenlijk te zeggen?

Stereotiepen zijn er genoeg: Friezen zijn nuchter, Zeeuwen zijn zuinig, Brabanders gezellig, Hollanders direct. Maar juist die typeringen draaien de gedachtenoefening vaak de nek om: meestal merkt iemand dan wel op dat ze te kort door de bocht zijn, dat op personen geen provinciestempel te plakken is.

Die bedenkingen zijn verstandig.

Maar daarmee is niet alles gezegd.

Provincies waren er eerder dan Nederland. Generaties groeiden op binnen dezelfde bestuurlijke grenzen, die soms samenvielen met culturele grenzen, of zelfs taalkundige. Laat het maar aan de mens over om daar betekenis aan toe te kennen. De mens, zegt cultuurhistoricus Gerard Rooijakkers, wil zich nu eenmaal onderscheiden – in status, in herkomst. Freud sprak van het ‘narcisme van de kleine verschillen’: hoe kleiner de verschillen tussen mensen, hoe groter de behoefte om ze cultureel uit te vergroten. „Laten we wel wezen”, zegt Rooijakkers. „De verschillen tussen Limburgers en Brabanders zijn niet enorm. Maar ze worden wel zo beleefd.”

Die opbouw van een identiteit is grotendeels een kwestie van selectief shoppen. Het omarmen van de positieve stereotiepen, het wegwimpelen van de negatieve. Limburgers: wél bourgondisch, géén sjoemelaars. Het zich toe-eigenen van rituelen en objecten als ‘provincie-eigen’, zoals de vlaai: typisch Limburgs, al komt die eigenlijk uit Duitsland. Het teruggrijpen op unieke historie: Limburg als land van schutterijen, al zijn die er ook in Brabant en Zeeland.

Linksom of rechtsom: menig Limburger voelt zich wezenlijk anders dan de Brabander, en zeker anders dan ‘Hollanders’. Wat behelst dan dat gevoel? Wat valt er te zeggen over de Limburger, de Zeeuw en al die anderen?

    • Freek Schravesande
    • Ingmar Vriesema