Zelfs de gaskamer wordt in de VS weer overwogen

Na diverse fiasco’s met zelfgebrouwen gifmengsels zitten Amerikaanse staten met hun handen in het haar. Hoe veroordeelden te executeren nu Europa geen gif meer levert?

De ruimte in de staatsgevangenis in Draper (Utah) waar het vuurpeloton vroeger executies uitvoerde. Utah overweegt het vuurpeloton in ere te herstellen. Foto Trent Nelson/AP

Meer dan drieduizend Amerikanen wachten op death row op een executie. Maar het executiegif raakt echt op. Deze week executeerde Texas de moordenaar Manuel Vasquez, waarna de staat nog maar gif heeft voor één executie. De komende weken staan hier vijf executies gepland, waarvan er maar één kan doorgaan.

De crisis rondom de doodstraf leidt deze dagen tot onconventionele acties. Staten willen nieuwe executiemethodes invoeren, zolang de Europese Unie de verkoop van het benodigde gif boycot. Het Huis van Afgevaardigden van de staat Alabama stemde deze week in met herinvoering van de elektrische stoel. Het Congres van Oklahoma overweegt de gaskamer opnieuw in te voeren.

Het Congres van Utah nam deze week het besluit om het vuurpeloton opnieuw in te voeren. In deze staat zitten negen gevangenen op death row. De wet moet nog door de gouverneur getekend worden. Volgens Paul Ray, een Republikein in het Congres van Utah, is de dood met kogels „humaner en sneller” dan een injectie met gif – vrijwel overal in de VS de enige methode. Het vuurpeloton zal een alternatief worden als executiegif niet voorhanden is.

Geen gif, vanwege het geloof

Utah, een dunbevolkte staat waar de meerderheid mormoons is, is de enige staat die recente ervaring heeft met het vuurpeloton. Sinds de doodstraf in 1976 weer legaal werd, voerde Utah drie doodvonnissen op deze wijze uit. De laatste keer was dat in 2010, toen de veroordeelde mormoon Ronnie Lee Gardner om religieuze redenen voor het vuurpeloton koos. Injecteren met gif druiste tegen zijn geloof in, zei Gardner.

Ook de (vrijwel zeker) eerstvolgende gevangene die op de rol staat voor executie, is een mormoon. Ron Lafferty doodde ruim dertig jaar geleden zijn schoonzus en haar baby, omdat zij niet in polygamie geloofde. De mormoonse kerk steunt de doodstraf van oudsher, maar nam de afgelopen maanden een neutrale positie in.

Er kleven een hoop nadelen aan het vuurpeloton. Ook deze wijze van executeren is niet waterdicht. Kogels kunnen missen, en het kan een tijdje duren voordat een gevangene overlijdt. In 1951 duurde een executie in Utah nog enkele minuten, omdat de kogels het hart van een terdoodveroordeelde niet raakten. Daarbij kan het moeilijk zijn om aan vrijwilligers voor het vuurpeloton te komen, al staan volgens het Congres van Utah de vrijwilligers in de rij om mee te mogen doen.

Deze maatregelen zouden betekenen dat de manier waarop Amerika de doodstraf uitvoert, totaal zal veranderen. Hoewel acht staten al andere executiemethodes dan gif toestaan, gebeurt dat in de praktijk nooit. De overgrote meerderheid van de ruim 1.400 executies is sinds 1976 met injecties gedaan.

Maar het Amerikaanse rechtssysteem is vorig jaar in een diepe crisis beland. Gif dat geleverd werd door Europese landen, is door een EU-boycot, om humanitaire redenen, niet langer leverbaar. Staten gingen zelf experimenteren met gif, en gebruikten wat er maar voorhanden was in de apotheek. Meestal kwamen ze uit op midazolam, een middel waar nog nauwelijks ervaring mee is opgedaan.

Na 43 minuten een hartaanval

In april vorig jaar ging het helemaal mis met de executie van Clayton Lockett in Oklahoma. Hij kreeg een geheimzinnige cocktail van drie gifstoffen ingespoten, die was geleverd door apotheken in de regio. Ruim 43 minuten duurde het voordat hij aan een hartaanval overleed. Lockett was lange tijd bij kennis, gromde en leek pijn te hebben.

In Ohio duurde een executie vorig jaar 25 minuten. In Oklahoma liep de executie van Charles Warner in januari van dit jaar ook verkeerd. Het duurde achttien minuten voordat hij overleden was. Sinds de mislukte executie van Lockett is het debat over de doodstraf in een stroomversnelling geraakt. De Grondwet schrijft voor dat een terdoodveroordeelde niet onnodig mag lijden terwijl hij sterft. Maar staten kunnen dat niet langer garanderen. Om die reden stellen de meeste staten executies nu zo lang mogelijk uit. Dit jaar zijn tot nu toe tien executies uitgevoerd.

Binnenkort, een datum is nog niet bekend, buigt het Hooggerechtshof in Washington zich over de doodstraf. Centraal staat de vraag of doden met gif nog wel mag, nu het middel niet waterdicht is gebleken. Het Hof is machtig: het kan dodelijke injecties verbieden, of tijdelijk opschorten.

Mocht dat gebeuren, dan heeft Utah in ieder geval nu een alternatief. Texas, de staat waar veruit de meeste executies plaatsvinden (523 sinds 1976), heeft nog geen oplossing. De staat heeft decennia met de elektrische stoel gewerkt, maar wil sinds de jaren zestig alleen gif gebruiken om de publieke belangstelling zo klein mogelijk te houden. Old Sparky, de stoel waarop 361 Texanen stierven, staat werkeloos in het museum van Huntsville, dicht bij death row.