Vuurpeloton of gaskamer

Bij gebrek aan gif overwegen verschillende staten oude methoden voor executies weer in te voeren.

Doodstraf nog in wetgeving meeste staten VS

De Amerikaanse staten Utah en Alabama willen in onbruik geraakte executiemethodes herinvoeren. Omdat de EU sinds 2011 weigert het gif te leveren voor executies per injectie, is hieraan in de VS een nijpend gebrek ontstaan. Het Huis van Afgevaardigden van de staat Alabama stemde deze week in met herinvoering van de elektrische stoel. En het Congres van Utah nam het besluit het vuurpeloton opnieuw in te voeren. Het Congres van Oklahoma overweegt de gaskamer opnieuw te gebruiken.

In de VS loopt voltrekking van de doodstraf sinds vijf jaar terug. In 2014 werden 35 gevangenen geëxecuteerd tegen 52 in 2009. Op death row zitten nog meer dan drieduizend mensen, maar het gif raakt nu echt op. Deze week executeerde Texas de moordenaar Manuel Vasquez. De staat heeft nu nog één dosis, terwijl komende weken vijf executies gepland staan.

In Utah zitten negen gevangenen op death row. De vuurpelotonwet moet nog door de gouverneur getekend worden. Volgens Paul Ray, een Republikein in het Congres van Utah, zijn kogels „humaner en sneller” dan een injectie – vrijwel overal in de VS de methode. Het vuurpeloton wordt een alternatief als gif niet voorhanden is.

Utah, een dunbevolkte, grotendeels mormoonse staat, heeft als enige staat recente ervaring met het vuurpeloton. Sinds de doodstraf er in 1976 weer legaal werd, voltrok Utah drie executies op deze wijze. De laatste keer was in 2010, toen de mormoon Ronnie Lee Gardner om religieuze redenen voor het vuurpeloton koos. De mormoonse doctrine van blood atonement (bloed-boetedoening) schrijft voor dat het bloed van een moordenaar over de grond moet vloeien, wil hij in aanmerking komen voor hemelse vergiffenis. De mormoonse kerk steunt de doodstraf van oudsher, maar nam de afgelopen maanden een neutrale positie in.

Net als bij een executie met gif gaat het bij een vuurpeloton weleens mis. Schutters kunnen missen, en het kan een tijdje duren voordat een gevangene overlijdt. In 1951 duurde een executie in Utah enkele minuten, doordat de kogels het hart van de veroordeelde niet raakten. Ook kan het moeilijk zijn vrijwilligers te vinden voor het vuurpeloton, al staan die volgens het Congres van Utah daar in de rij.

De maatregelen zouden de manier waarop Amerika de doodstraf voltrekt grondig veranderen. Hoewel acht staten al andere executiemethodes dan gif toestaan, is de overgrote meerderheid van de 1.403 executies in de VS sinds 1976 met injecties uitgevoerd.

Maar het rechtssysteem in de VS belandde vorig jaar in een diepe crisis door de schaarste aan gif. Staten gingen zelf experimenteren met wat voorhanden was in de apotheek. Meestal kwamen ze uit op midazolam, een middel waarmee nog nauwelijks ervaring is opgedaan.

In april vorig jaar kreeg Clayton Lockett in Oklahoma een geheimzinnige cocktail van drie gifstoffen ingespoten, geleverd door apotheken in de regio. Ruim 43 minuten duurde het voordat hij aan een hartaanval overleed. In Ohio duurde een executie 25 minuten, in Oklahoma 18 minuten.

Door de mislukte executie van Lockett raakte het debat over de doodstraf in een stroomversnelling. De Grondwet schrijft voor dat een ter doodveroordeelde niet onnodig mag lijden. Maar de staten kunnen dat niet langer garanderen. Om die reden stellen de meeste staten executies nu zo lang mogelijk uit. Dit jaar zijn tot nu toe tien executies uitgevoerd.

Binnenkort – een datum is nog niet bekend – buigt het Hooggerechtshof in Washington zich over de vraag of doden met gif nog wel mag. Het Hof is machtig: het kan dodelijke injecties verbieden, of tijdelijk opschorten. In dat geval heeft Utah een alternatief. Texas, de staat waar veruit de meeste executies plaatsvinden (523 sinds 1976), heeft nog geen oplossing. Old Sparky, de elektrische stoel waarop tot 1964 361 Texanen stierven, staat werkeloos in een museum.