Het moet chiquer in de Spuistraat

De Tabakspanden moeten plaatsmaken voor dure koopwoningen. „De stad is niet alleen voor de hoogste bieder.”

Foto Koen van Weel/ANP

Kent u die Amsterdamse straat met kraakpanden, kunstateliers en alternatieve cafés? En kent u die Amsterdamse straat met vijfsterrenhotels, dure ontbijtketens en een luxe sociëteit? Welkom in de Spuistraat, waar binnenkort de tweede versie de overhand zal krijgen. Want op 18 maart worden de Tabakspanden ontruimd, de gebouwen waar al decennialang kunstenaars en krakers leven. Woningcorporatie De Key, die de panden in 2008 opkocht, wil 69 koopwoningen en bedrijfsruimte in de gebouwen realiseren. En daarmee verdwijnt een icoon uit de binnenstad.

De straatdeuren van het Slangenpand, het bekendste gebouw in het rijtje,staan open. Op de begane grond is een expositie ingericht over de traditie van Amsterdams verzet. „De stad is niet alleen voor de hoogste bieder”, zegt kunstenaar Bart Stuart. Hij heeft een lapje rode stof op zijn trui gespeld, als solidariteit met de Maagdenhuisbezetting. „Ons protest gaat niet alleen over deze ontruiming, maar ook over vragen als: van wie is de stad en wat voor stad willen we zijn? Vanuit deze broedplaats kun je dat soort vragen stellen. Vanuit een hotelkamer gaat dat niet”, zegt Stuart, verwijzend naar het luxueuze W Hotel dat verderop in de straat zal komen. Kunstenaar Klaar van der Werf wijst naar een metaforisch werk in de tentoonstelling: een model poseert voor een fotoshoot op de NDSM-werf – een andere vrijplaats waar de commercie het heeft gewonnen. „Daar is niet veel meer over dan het gevoel van ruig en vrijheid, alleen om een product te verkopen.”

Dat het broeit in de Spuistraat is te merken. Nergens anders zijn de tegenstellingen tussen de vrije, anarchistische stad en het veryupte, exclusieve Amsterdam (een ‘patjepeeërsstad’ aldus Ewald Engelen in een Follow The Money-column) zo te zien als in de Spuistraat. En dat leidt tot spanningen. Eerder deze week was er een incident waarbij objecten met verf vanuit een kraakpand op de politie werden gegooid. Buurtbewoners bezochten de gemeenteraadsvergadering waarbij de Tabakspanden ter sprake kwamen. Op AT5 verscheen een gezin dat door de komst van het „koopwoningenparadijs” op straat komt te staan. En aanstaande zaterdag staat een groot protest gepland, samen met de demonstratie tegen de ‘huurexplosie’ in Nederland.

Na de renovatie wil De Key in de panden (waar de appartementen tussen de anderhalf en vier ton zullen kosten) ongeveer 40 procent van de bedrijfsruimte voor „creatieve en culturele functies” inrichten, „zoals een Art Mall en ateliers”. Mark Bakker, één van de bewoners, denkt niet dat de oorspronkelijke inwoners (ongeveer 35) hier wat aan hebben: „Wij kunstenaars kunnen individueel geen hypotheek krijgen.” Bakker vindt dat de gemeente en de woningcorporatie geen open kaart hebben gespeeld. Hij begrijpt nog steeds niet dat ze weg moeten. „De buurt omarmt ons.”

Zeven jaar geleden, toen De Key de panden opkocht binnen het kader van Project 1012, was de sfeer nog een stuk optimistischer. De bewoners en De Key organiseerden samen een kunstmarkt; er zou overlegd worden over een nieuwe bestemming voor het Slangenpand. Maar in 2012 maakte de corporatie bekend de gebouwen te willen verkopen. De bewoners deden nog een bod om het pand zelf te kopen, maar dat accepteerde De Key niet. Sindsdien zijn de twee partijen in een juridische strijd gewikkeld. Op 18 maart vindt een kort geding plaats. Waarschijnlijk moeten de bewoners daarna vertrekken. En de bekende schildering van de felgekleurde slang, op de gevel van 199? Ook die verdwijnt.