Einde verklapt? Eigenlijk wel fijn

Sommige mensen genieten meer van een verhaal als ze weten hoe het afloopt. Maar wie zijn die mensen?

Vorige week vrijdagochtend stormde een van onze wetenschapsredacteuren boos en verdrietig naar de afdeling internet. Deze journalist wist nog niet wie de mol was in het tv-programma Wie is de mol?, hij moest nog kijken, en hij dacht op het werk wel veilig te zijn – bij de wetenschapsredactie kijkt verder niemand naar dat programma. En toen stond de afloop ervan ineens in een kop op de website van deze krant! Een spoiler!

De internetredactie paste de kop schuldbewust aan en voegde een spoilerwaarschuwing aan het artikel toe. Want spoilers zijn de hel. Veel mensen die een uitzending nog willen inhalen, stoppen zingend hun vingers in hun oren als de voetbaluitslagen op de radio zijn, of rennen op maandag weg bij het koffieapparaat als een collega over Homeland dreigt te beginnen. En misschien is dat wel ten onrechte. Er woedt namelijk nog een wetenschappelijke discussie over wat nu precies het effect van spoilers is. (Wie nu al wil weten wat de nieuwste stand van zaken is, moet even de laatste alinea van dit artikel lezen.)

Verbijsterde spoilerhaters

Die discussie begon een paar jaar geleden. Toen toonden Californische psychologen aan dat studenten méér genieten van korte verhalen (van onder meer Agatha Christie, Roald Dahl en Raymond Carver) als die worden voorafgegaan door een beschrijving van hoe het verhaal afloopt (Psychological Science, 2011; Scientific Study of Literature, 2013). Talloze kranten en tijdschriften besteedden aandacht aan het onderzoek in Psychological Science; spoilerhaters lazen die berichten verbijsterd.

Toen vervolgens andere Amerikaanse psychologen (uit Georgia, tevens verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam), een experiment publiceerden waaruit bleek dat spoilers het plezier in een verhaal juist bederven, was daar nauwelijks media-aandacht voor. Nu was dat ook maar één experiment en het stond in een minder invloedrijk wetenschappelijk tijdschrift (Communication Research, 2014).

Maar die Amerikaans-Amsterdamse psychologen, Judith Rosenbaum en Benjamin Johnson, zaten intussen wel met een open einde. Want hoe zit het nou met die spoilers? Het belangrijkste verschil tussen hun experimenten en het eerdere Californische onderzoek, redeneerden ze, zat hem in de proefpersonen. Ze hadden hun eigen onderzoek gedaan bij studenten uit allerlei richtingen aan een traditioneel zwarte universiteit, Albany State University. En het eerdere onderzoek was gehouden onder psychologiestudenten aan de University of California in San Diego, een onderzoeksuniversiteit. Dat zijn twee nogal verschillende populaties.

Zouden sommige mensen gewoon meer van spoilers houden dan andere? Er zijn mensen, wisten Rosenbaum en Johnson, die tijdens het lezen van een boek vrijwillig naar het einde bladeren om te kijken hoe het afloopt (zie inzet). Maar wie zijn die mensen? Om daarachter te komen onderzochten Rosenbaum en Johnson ook de persoonlijkheid van hun proefpersonen, weer studenten van Albany State University (Psychology of Popular Media Culture, 9 maart online).

Persoonlijkheidsvragenlijsten

De psychologen gaven hun proefpersonen beschrijvingen van korte verhalen die de afloop al dan niet verklapten, en vroegen hoe graag ze die wilden lezen. En ze gaven hun volledige korte verhalen te lezen, al dan niet voorafgegaan door een inleiding die de afloop verried, en vroegen hoe leuk ze die vonden. Aan het eind van het experiment namen ze nog een aantal persoonlijkheidsvragenlijsten af.

Het bleek dat vooral mensen die graag allerlei verschillende emoties ervaren het vervelend vonden als de afloop van een verhaal al verraden was (need for affect noemen psychologen dat; één artikel erover is getiteld ‘Some like it hot’). En het leek er ook op dat mensen die graag veel nadenken liever niet aan gespoilde verhalen begonnen (need for cognition, gemeten met items als ‘thinking is not my idea of fun’, omgekeerd scoren).

Er zijn natuurlijk nog allerlei andere persoonlijkheidseigenschappen die je in dit verband zou kunnen onderzoeken. Ook weten we niet of mensen spoilers bij tv-series of films misschien erger vinden dan bij korte verhalen, en of mensen spoilers misschien vooral haten als ze ze opgedrongen krijgen en niet als ze zelf spieken.

Kortom, het onderzoek naar spoilers staat nog erg in de kinderschoenen.