China toont oude vijand Japan nieuwe, militaire spierballen

Premier Abe is welkom, maar dan moet hij wel ‘oprecht’ spijt betuigen.

Japan moet zijn plaats kennen, vindtChina. Militair krachtsvertoon moet dat standpunt kracht bijzetten. Foto Reuters

Officieel in het diepste geheim – internettend China is allang op de hoogte – zijn de Chinese strijdkrachten druk aan het oefenen om Japan een militaire les te leren. Niet dat divisies in gereedheid worden gebracht om omstreden Japanse rotsen en zeegebieden te annexeren, maar China wil wel zijn nieuwe militaire spierballen tonen tijdens grote parades.

De eerste, en meest gevoelige, vindt plaats op 3 september. Dat is de datum waarop zeventig jaar geleden Japan capituleerde, waardoor na acht jaar een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog in Oost-Azië, in China de Volksoorlog van Verzet tegen de Japanse Agressie (1937-1945) genoemd.

Eerder deze week zijn alle ‘internationale vrienden’ die hebben bijgedragen aan de overwinning op Japan uitgenodigd op het hoogste niveau naar Beijing te komen. Welke landen dat zijn is onbekend, want Chinese diplomaten sonderen nog of uitnodigingen wel of niet worden geaccepteerd.

Alleen Vladimir Poetin – China’s leverancier van gas, olie en wapentechnologie – heeft meteen ‘ja’ gezegd. Andere landen aarzelen. Met name de VS, want Washington wil president Obama niet laten deelnemen aan een openlijk anti-Japans defilé met Poetin en misschien ook wel de Noord-Koreaanse Kim Jong-un aan zijn zijde.

Minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi, eerder een uitvoerder dan een spelbepaler, staat met zijn diplomaten voor de taak de parade van China’s nieuwste en modernste wapens te verkopen als een ode aan de vrede, als een bewijs dat „China bereid en in staat is de vrede te verdedigen”. Maar dat gaat er bij buren zoals de Filippijnen en Vietnam weer niet in.

Om de goede intenties te onderstrepen, zei Wang dat ook de Japanse premier Shinzo Abe welkom is, mits hij „oprecht” spijt heeft van het enorme leed dat Japan China heeft aangedaan. Maar het feit dat Abe heeft aangekondigd te zoeken naar „nieuwe woorden en formules” om, net als zijn voorgangers in 1995 en 2005, excuses aan te bieden en schuld te bekennen, heeft in China grote argwaan gewekt.

„Zeventig jaar geleden verloor Japan de oorlog, zeventig jaar later mag Japan niet ook nog zijn geweten verliezen”, waarschuwde Wang. Ën Abes plannen als een ‘normaal’ land met het Japanse zelfverdedigingsleger een minder pacifistische koers te varen, worden in China diep gewantrouwd.

‘Lafbek Abe’

De minister en zijn diplomaten mogen nog zo vaak benadrukken dat het niet om een anti-Japans vertoon van militaire macht gaat, de partijmedia en militaire experts houden een ander verhaal. Hoewel de pers minder nationalistisch schrijft en bericht dan twee jaar geleden, lijkt het leed te worden gekoesterd. „Het gaat erom lafbek Abe duidelijk te maken dat Japan in Chinese ogen nooit een normaal land kan worden zolang hij niet zoals Duitsland oprechte excuses maakt”, aldus staatspersbureau Xinhua deze week in een commentaar.

Directe aanleiding was de toespraak van de Duitse kanselier Angela Merkel in Tokio, waar zij Abe voorhield dat zijn land het verleden „open en rechtstreeks” tegemoet moet treden. Het tweede deel van Merkels opmerkelijke en in China grote indruk makende rede over „herinneren en verzoenen” ging over de noodzakelijke generositeit van slachtofferlanden, maar dat aspect haalde de Chinese media niet.

„Abe luistert toch niet naar Angela en hij komt niet”, denkt militair expert Shen Dingli van het Instituut voor Internationale Studies van de Fudan Universiteit in Shanghai. In dat geval blijft waarschijnlijk ook president Obama weg, die later in september Xi ontvangt, en wordt de parade een Chinees-Russische aangelegenheid.

Top guns

De defensiebegroting is gestegen en met nieuwe wapens, waaronder een tweede vliegdekschip en ultramoderne gevechtsvliegtuigen, wordt de druk op Japan (en de VS) verder opgevoerd om zich terug te trekken achter een reeks eilanden in de Oost-Chinese Zee, door China beschouwd als zijn gebied en als de eerste frontlinie.

Japanse en Amerikaanse experts zeggen dat de Chinese luchtmacht de afgelopen maanden zeer actief is geweest. Iedere dag minstens één en soms meerdere keren knallen vanaf Okinawa Japanse F-15’s de lucht in om Chinese verkenningsvliegtuigen uit het Japanse luchtruim boven de Oost-Chinese Zee te weren. Soms worden de Japanse top guns echt op de proef gesteld als de indringers Chinese gevechtstoestellen zijn van het type J-11, een toestel vergelijkbaar met de F-15.

Om een echte confrontatie te voorkomen over de Senkaku- of Diaoyu-eilanden (zie kader), worden weliswaar niet alle vliegtuigen aan de grond gehouden, maar worden volgende week in Tokio de vier jaar geleden gestaakte veiligheidsbesprekingen op ministerieel en hoog militair niveau tussen China en Japan hervat. Dat wordt van Chinese zijde gezien als een gebaar van goede wil, maar inbinden zal de Chinese delegatie niet. President Xi is hiertoe niet bereid, zolang Abe niet diep en openlijk door het stof gaat.

Voor veel jonge Chinezen zijn de oude wonden al geheeld. Japanse popsterren worden geadoreerd, modetrends gekopieerd. De anti-Japanse propaganda in de media, lesboeken en bioscopen ten spijt zitten de vliegtuigen naar Tokio en Osaka altijd vol met shoppers, muziek- en filmliefhebbers en in het voorjaar met de bewonderaars van Japanse kersenbloesems.