Wie moet je eigenlijk bellen als je de VS wil spreken?

Obama is nog steeds de president van de VS. Maar de Republikeinen doen alsof zij de regering leiden, vanuit het Congres. Deze week schreef een Republikein een unieke brief aan Iran.

Barack Obama is de president – maar is hij ook nog altijd de baas? Foto Pete Souza / White House

De polarisatie tussen Democraten en Republikeinen betekende jarenlang dat er niets gebeurde in Washington. Wat de een probeerde, werd door de ander tegengehouden. Sinds kort gaat het anders: er gebeurt juist te veel. De Democraten regeren vanuit het Witte Huis, de Republikeinen doen alsof in het Congres een tweede regering huist.

De kwestie-Iran is daar het beste voorbeeld van. President Obama hoopt met Iran een compromis te sluiten over het nucleaire programma. Minister van Buitenlandse Zaken Kerry probeert voor de deadline van 24 maart afspraken met Iran te maken. De Republikeinen varen hun eigen koers, met de soevereiniteit van een schaduwregering. In hun parallelle wereld kómt er helemaal geen Amerikaans compromis met Iran.

De Republikeinen zetten daarom vorige week hun eerste diplomatieke stap. Vorige week sprak de Israëlische premier Netanyahu op uitnodiging van de Republikeinse leider Boehner in het Congres over het gevaar van een Iraanse atoombom. Diplomatiek hoogst ongebruikelijk: een parlement nodigt een premier van een ander land uit om de eigen president aan te vallen. Maar omdat de Republikeinen zich niet langer als oppositie zien, paste het in de logica van Washington.

Dat briefje, mag dat wel?

Deze week kwam daar een nieuw staaltje van buitenlands beleid bij: een open brief van de Republikein Tom Cotton aan Iran. De brief is ondertekend door 47 van de 54 Republikeinen in de Senaat. De toon is sarcastisch, en de brief probeert Iran ervan te overtuigen dat ieder compromis met ‘lame duck’ Obama waardeloos is. „Het is ons onder de aandacht gekomen (...) dat u ons constitutionele systeem niet helemaal begrijpt”, is de eerste zin.

Een president is na hooguit acht jaar weer weg, schrijft Cotton, terwijl een senator er „misschien wel decennia” zit. Een volgende president kan iedere afspraak ongedaan maken, en het Congres kan de voorwaarden wijzigen. „We hopen dat deze brief uw kennis van onze Grondwet verrijkt”, sluit Cotton zijn brief af.

Een dergelijke bemoeienis van het Congres met internationale politiek, zeker zonder goedkeuring van de president, is uniek in de VS. Helemaal juist is de brief niet: een president kan bindende verdragen sluiten met andere landen, al is dat in het geval van Iran nog onduidelijk.

Het is zelfs de vraag of de brief mag. De Logan Act, een wet uit 1799, verbiedt burgers op eigen houtje contacten te onderhouden met buitenlandse regeringen voor binnenlandse doeleinden.

Obama’s twee wapens

Daar staat tegenover dat de brief nooit echt op de post naar Teheran is gegaan, maar vooral bedoeld was als signaal aan Obama. Volgens sommigen is het slechts om hem te pesten.

Obama zelf speelt het spel sinds de verkiezingsnederlaag van november vorig jaar net zo hard. Hij gebruikt twee wapens die hij voorheen nauwelijks gebruikte: het decreet en het veto. Met een decreet forceerde hij een uitweg uit de impasse rond de hervorming van het immigratiestelsel, die miljoenen illegalen een verblijfsstatus moet geven. Met een veto blokkeerde hij in februari de aanleg van oliepijpleiding Keystone XL, die al was goedgekeurd door de Republikeinen.

Hoe dan ook, Amerika spreekt nu met twee monden in het buitenland. De Republikeinen beogen zo de gesprekken met Iran te saboteren, maar het effect op langere termijn kan verder gaan. Buitenlandse politiek gold altijd als het enige dossier waar partijpolitieke ruzietjes niet mochten worden uitgevochten. Het aanzien van Amerika in de wereld ging voor. Door het verhaal de wereld in te helpen dat Obama machteloos is, ondermijnen ze dat gezag ook op andere dossiers.