‘Tefaf heeft geen echte concurrenten’

Oud-bankier Willem van Roijen is de eerste niet-handelaar die voorzitter van Tefaf is geworden. De komende tien dagen is hij voor de tweede keer „het smoel van de kunstbeurs”.

Willem van Roijen, sinds vorig jaar de nieuwe voorzitter van Tefaf, gisteren tijdens de opbouw van de kunstbeurs. Foto Katrijn van Giel

Tefaf is altijd een beurs geweest van handelaren voor handelaren. De toonaangevende kunst-, antiek- en designbeurs is altijd geleid door een antiquair. Tót vorig jaar. Toen werd oud-bankier Willem van Roijen benoemd tot bestuursvoorzitter, een koersverandering die hij zelf als een „kleine revolutie” bestempelt.

Van Roijen (69) is bij toeval en pas op middelbare leeftijd in de kunstwereld verzeild geraakt. Eind jaren tachtig bemande hij op Tefaf twee jaar achtereen een stand van zijn werkgever, de kleine bank Pierson Heldring & Pierson. Van Roijen bood de beursbezoekers financieringen voor kunstaankopen aan, en de deelnemende handelaren overbruggingskredieten.

De kunstwereld beviel hem zo goed, dat hij de bank verliet om samen met een aantal handelaren een beleggingsfonds in schilderijen van Hollandse oude meesters te beginnen. „Veel leuker dan aandelen”, zegt Van Roijen. En ook veel lucratiever. „Ik herinner me maar één schilderij dat we met verlies hebben verkocht.”

Het genoegen was wederzijds. De antiquairs in het beursbestuur nodigden de oud-bankier in 1997 uit om penningmeester te worden. Het ging Tefaf op dat moment even wat minder voor de wind, herinnert Van Roijen zich. „Er stonden te veel mensen op de loonlijst. Mijn rol? Ik was het boze oog.”

Van Roijen spreekt in afgemeten zinnen, die vaak met een glimlach worden uitgesproken. Hij ontvangt ons in zijn landelijk gelegen huis in Wassenaar. Op de oprijlaan wijzen grote kikkers de weg. Het blijkt de opmaat tot een indrukwekkende kikkerverzameling binnen. Op de antieke tafel waaraan Van Roijen plaatsneemt, staan twee copulerende keramische kikkertjes, een peper-en-zoutstel dat tevens fungeert als conversation piece.

Nieuwe directeur

Van Roijen is geen voorzitter van bevlogen mission statements. Daar is hij te lui voor, zegt hij. „Bovendien is dat meer iets voor de nieuwe directeur.” Van Roijen doelt op Patrick van Maris, de oud-Sotheby’s-medewerker die op 1 mei begint als de nieuwe Chief Executive Officer, een rol die de afgelopen zeventien jaar door Paul Hustinx werd vervuld. Van Roijen: „Van Maris mag proberen nieuw beleid te formuleren. Al zullen wij als bestuur altijd het laatste woord houden.”

De komende twee weken is Van Roijen als voorzitter „het smoel van de beurs”. Handen schudden, gasten ontvangen, praatjes maken. „Als bestuurslid kon ik vroeger op de achtergrond blijven, nu wordt de hele dag aan me getrokken.” De rest van het jaar is de voorzitter, gemiddeld een paar uur per dag, doende om de beurs in beweging te houden. Grote veranderingen zijn niet nodig, zegt hij. „Je hebt een mooie Amerikaanse uitdrukking: If it ain’t broke, don’t fix it. Onze beurs heeft geen echte concurrenten. De Tefaf-belevenis is nergens anders te krijgen.”

Het bestuur moet wel elk jaar voor iets nieuws zorgen, zegt Van Roijen. Werden de afgelopen jaren de afdelingen ‘Work on paper’ en ‘Design’ geïntroduceerd, dit jaar wil Tefaf verrassen met Night Fishing, een tentoonstelling met hedendaagse beeldhouwkunst. Ook de catering op de beurs is dit jaar veranderd. „Het oude concept, met onder meer een selfservicerestaurant, was achterhaald en het stonk.” Nu is er een chique restaurant en daarnaast onder meer een kreeft- en een oesterbar, door Van Roijen laconiek aangeduid als „lange barren met koude happen”.

Satellietbeurs

Vorig jaar deed de nieuwe voorzitter meteen „een krasse openingszet”. Hij liet het provinciebestuur per brief weten dat Tefaf uit Limburg zou vertrekken als de plannen om Maastricht Airport te sluiten doorgang zouden vinden. Dat dreigement was „nodig”, zegt Van Roijen. Inmiddels zijn de 376 slots voor de miljardairs die met hun privéjet naar de beurs komen, veiliggesteld.

De voorzitter is vol lof over Maastricht. Hij prijst het intieme karakter van de stad. Onlangs zette hij zijn handtekening onder een nieuw contract met het MECC; tot 2021 is het beursgebouw de „venue” voor Tefaf, zegt Van Roijen.

Eind 2013 maakte Ben Janssens, de vorige beursvoorzitter, bekend dat plannen om samen met veilinghuis Sotheby’s een high-end art fair in Beijing op te zetten niet opportuun bleken. De kunstmarkt in China bloeide weliswaar, maar onder de vaste Tefaf-deelnemers bleek nog onvoldoende vertrouwen in een kleine satellietbeurs. Gevoelig lag ook de samenwerking met een veilinghuis, steeds meer een concurrent van de kunsthandel.

Op dit moment speelt er niets, zegt Van Roijen. „We kijken serieus naar voorstellen voor een kleine beurs met zestig tot honderd deelnemers, een evenement dat als lokker voor Tefaf Maastricht zou kunnen dienen.” Azië en de Verenigde Staten zijn de meest voor de hand liggende locaties, zegt hij, en dan vooral New York. Lastig is om een goed tijdslot voor zo’n beurs te vinden, de New Yorkse kalender is overvol. „En wat je ook niet wilt, is dat de grote Amerikaanse verzamelaars Maastricht gaan mijden.” Voorzichtigheid, benadrukt hij, is het uitgangspunt bij expansie.

Als beursvoorzitter is Willem van Roijen gestopt met het beleggen in Hollandse oude meesters. Dat leek hem het meest zuiver. Maar verzamelen is een ander verhaal. Op de vraag of hij vorig jaar iets op de beurs heeft gekocht, begint hij aan een lange opsomming. Als kunstliefhebber over Tefaf lopen is „verdomd gevaarlijk”, zegt hij. „Voor je het weet word je door je begeerte meegesleept.”