Ruimte maken voor levende kunstenaars

Op Tefaf is een nieuwe sectie met beelden van hedendaagse kunstenaars – een idee van galeriehouder Hidde van Seggelen. ‘Night Fishing’ toont sculpturen uit de afgelopen dertig jaar.

Twintig minuten kreeg Hidde van Seggelen om zijn plan aan de raad van toezicht van de The European Fine Art Fair (Tefaf) te presenteren. Omdat veel leden in Parijs waren voor de Biennale des Antiquaires vergaderde de raad ditmaal in een hotel in de Franse hoofdstad.

Op zich was het al een bijzondere gebeurtenis: een kleine, in Londen gevestigde Nederlandse galeriehouder in hedendaagse kunst die negentien aanvoerders uit de internationale kunstwereld mag toespreken – handelaren als Johnny van Haeften en Konrad Bernheimer en een verzamelaar als George Abrams.

Van Seggelen had een powerpointpresentatie voorbereid met de titel Strategy for Strengthening the Modern Section – Strategie voor het versterken van de moderne-kunstsectie. Hij begon zijn pitch met een raadsel. Op het scherm projecteerde hij portretten van Georg Baselitz, Damien Hirst, Jeff Koons, Richard Serra en Erwin Wurm. Wat hebben deze vijf kopstukken van de hedendaagse kunst gemeen? Geen van de bestuurders wist het antwoord.

Van Seggelen: „Alle vijf verzamelen ze oude meesters en antiquiteiten. Het zijn dus hedendaagse kunstenaars die belangstelling hebben voor de verhalen van kunst die honderd, vijfhonderd of zesduizend jaar geleden werd gemaakt. Maar er is ook new history in the making, hield ik de bestuurders voor: de spannende verhalen van hedendaagse kunstenaars waar veel verzamelaars voor vallen.”

Beginnende handelaren

Dat uitgerekend Hidde van Seggelen (42) plannen voor een sectie met hedendaagse kunst aan de Tefaf-bestuurders mocht voorleggen, is iets minder verrassend dan het op het eerste gezicht misschien lijkt. De galeriehouder weet hoe de hazen lopen op Tefaf. Jarenlang assisteerde hij in Maastricht Ben Janssens, kunsthandelaar te Londen gespecialiseerd in Aziatica en tot vorig jaar ook voorzitter van de beurs. In 2010 was Van Seggelen bovendien deelnemer in de Tefaf Showcase, de afdeling waar zes of zeven beginnende handelaren zich eenmalig met een ministand mogen presenteren.

Toen Van Seggelen zijn plannen had geformuleerd, legde hij ze eerst voor aan Janssens, nog altijd lid van het dagelijks bestuur van de beurs, en na diens goedkeuring ook aan James Roundell, de Tefaf-bestuurder verantwoordelijk voor de moderne kunst op de beurs. Pas daarna stuurde hij zijn voorstel naar het dagelijks bestuur. Het leverde hem een uitnodiging op van de negen bestuurders van het ‘executive committee’. Hij mocht ze in juni in Londen een kwartier lang toespreken.

De galeriehouder wees het bestuur op een hiaat in het beurspalet. Waar zijn de classic masters, de kunstenaars die de afgelopen 27 jaar gelijk met Tefaf naam en faam hebben gemaakt? In Maastricht is weleens een beeld van Jeff Koons te koop, of een doorgezaagde koe van Damien Hirst. Maar dat zijn uitzonderingen. De kunstenaars die in de jaren veertig en vijftig geboren zijn en de herauten van deze tijd zijn, ze schitteren door afwezigheid in Maastricht.

Hoog tijd dus, stelde Van Seggelen, om ruimte te maken voor levende kunstenaars. „De handel in hedendaagse kunst is de afgelopen halve eeuw ook enorm veranderd. The Art Newspaper had laatst een veelzeggend staatje over de explosieve groei van het aantal beurzen in hedendaagse kunst. Van wereldwijd 4 in 1970 naar 220 vorig jaar.”

Het dagelijks bestuur reageerde enthousiast op het voorstel om met een tentoonstelling te reflecteren op de beeldende kunst van de afgelopen dertig jaar. Van Seggelen kreeg het verzoek zijn plannen verder uit te werken voor de vergadering van de raad van toezicht, in september in Parijs.

In Parijs presenteerde Van Seggelen een inhoudelijk concept: een beeldententoonstelling met de titel Night Fishing, met de Franse kunsthistoricus Sydney Picasso als curator. Van Seggelen: „Die titel heeft zij ontleend aan een schilderij van Pablo Picasso in het Museum of Modern Art: Night Fishing in Antibes uit 1936. Met een lamp vis vangen, dat is een mooie metafoor voor wat verzamelaars op een beurs als Tefaf doen. En alleen beelden omdat sculpturen relevanter zijn dan ooit.”

De achttien toezichthouders reageerden al even enthousiast als eerder het dagelijks bestuur. Van Seggelen en Sydney Picasso kregen opdracht om voor de komende Tefaf een 250 vierkante meter grote tentoonstelling samen te stellen. De galeriehouder met een lach: „Ik had 300 vierkante meter voorgesteld. Nooit gedacht dat ik zoveel vloeroppervlak zou krijgen.”

Sinds die vergadering in september is Van Seggelen vrijwel continu in de weer geweest met de voorbereidingen. Met Sydney Picasso had hij een groslijst opgesteld met de namen van vijftig galeries en zestig kunstenaars die het gezicht van de hedendaagse kunst de afgelopen decennia hebben bepaald. Die moesten allen benaderd worden met de vraag of ze wilden deelnemen. De uitnodigingsbrieven opvolgen bleek geen sinecure. Van Seggelen: „Sommige galeries zijn groter dan het gemiddelde midden- en kleinbedrijf en hebben toplieden met verschillende soorten assistenten: zowel voor zakelijke als voor privé-aangelegenheden. Sommige captains of industry krijg je volgens mij makkelijker aan de lijn.”

Topgaleries

Uiteindelijk hebben Van Seggelen en Picasso acht topgaleries bereid gevonden een van hun kunstenaars te tonen. Zo brengt Zeno X uit Antwerpen Mark Manders, toont Thaddeus Ropac uit Parijs grote sculpturen van Georg Baselitz en presenteert Konrad Fischer Galerie uit Düsseldorf Wolfgang Laib. Geen van de acht galeries deed ooit eerder aan Tefaf mee. Van Seggelen: „Konrad Fischer Galerie! Dat is sinds de late jaren zestig een van de hotspots van de hedendaagse kunst.”

Uit zijn tas haalt hij tekeningen van Tom Postma, de vaste ontwerper van de beursvloer. Night Fishing wordt een museaal ingerichte tentoonstelling: een open opstelling met achttien grote beeldhouwwerken. De deelnemende galeries hebben geen eigen stand, maar slechts een tafeltje in de buurt van de ‘eigen’ beelden. Ook de spelregels voor de handelaren zijn anders, zegt Van Seggelen: „Verkochte beelden kunnen niet vervangen worden door andere.” Het voornemen is, zegt de organisator, om dit concept de komende vijf jaar verder te ontwikkelen, steeds met een ander thema en een nieuwe curator.

Night Fishing is niet Van Seggelens enige bijdrage aan Tefaf dit jaar. In november hoorde hij tot zijn verrassing dat hij tot de beurs is toegelaten, na jaren op de wachtlijst te hebben gestaan. Hij heeft een kleine, 49 vierkante meter grote stand, waarin hij een aantal van zijn vaste kunstenaars zal tonen, zoals Harmen Brethouwer, Pieter Laurens Mol en Siobhán Hapaska.

Waarom viel hem deze eer te beurt, als eerste galeriehouder in actuele kunst? „De sympathiefactor heeft ongetwijfeld een rol gespeeld”, zegt Van Seggelen. „En de beurs zoekt naar verjonging. Maar deze vraag moet je eigenlijk aan het bestuur stellen.”

Beursdeelname kost al snel zo’n 60.000 euro. Is zo’n investering ook terug te verdienen met kunstenaars van wie de prijzen hooguit met vijf cijfers worden geschreven? Van Seggelen: „Het is een fors, gecalculeerd risico. Ik zal enorm hard moeten werken om uit de kosten te komen. Maar ik wilde dit al zo lang – I was pushing for it!

    • Arjen Ribbens