Madonna handelt in illusies

De 56-jarige zangeres tuft lustig door, nu weer met haar nieuwe album ‘Rebel Heart’. Al decennialang verlegt ze steeds haar grenzen: Madonna begint, even later volgt de massa.

Madonna op 8 februari tijdens de Grammy Awards in Los Angeles foto REUTERS/ Lucy Nicholson

Een vrouw met een meisjesstem zingt over jongens, feesten, bedrogen worden, wraak nemen en weer verliefd zijn – teksten vol tienerleed, op een plaat vol gekke geluidjes en wisselende ritmes. De beste momenten van Rebel Heart zijn injecties van zorgeloze energie, zonnestraaltjes in de motregen – aanstekelijke popmuziek, niets meer en zeker niets minder.

Maar wacht even: die vrouw is Madonna. En Madonna zou allang verdwenen moeten zijn – net als Cher, Tina Turner, Cyndi Lauper, Roxette, en al die andere acts uit lijstjes met jarentachtighits. In plaats daarvan tuft ze met haar 56 jaar lustig door, in hetzelfde tempo als Prince, de enige tijdgenoot met eenzelfde staat van dienst.

Zelf had ze dit ook niet voorzien. „Wat ga je doen als je ouder wordt, Madonna?”, vroeg interviewer Maureen Orth haar in 1992, in een coververhaal in Vanity Fair naar aanleiding van het net voltooide fotoboek Sex. „Sta je als je tegen de vijftig loopt nog steeds op het podium met je billen te schudden, zoals Cher? Wat gebeurt er als je lijf het begeeft?”

„Dan gebruik ik mijn hersens”, antwoordde ze. Of ze zou, zei ze elders, modellen inhuren en precies hetzelfde, pikante boek maken. Ze zag zichzelf ook als galerie-eigenaar, filmster, Broadway- en West End-actrice, filmregisseur, modeontwerper, eigenaar van een fitnessimperium, getrouwde schoolpleinmoeder, jagende en paardrijdende Engelse plattelandsdame, moderne Moeder Theresa, Kaballah-adept, kinderboekenschrijfster.

Al deze rollen heeft ze inmiddels vervuld. In een tempo dat soms deed duizelen, experimenteerde ze voor onze ogen met mannen, kapsels, levensstijlen en beroepen, met een reeks goeie popalbums als rode draad. En elke nieuwe identiteit riep weerstand op. Het is bijna niet meer voor te stellen, maar Madonna’s sexy feminisme en veelvuldig flashen van borsten en billen, haar flirts met biseksualiteit en sadomasochisme, haar zwangerschap op haar 38ste van een minnaar met wie ze ook nadat het was uitgegan bevriend bleef, haar spirituele zoektocht – alles wat ze uitdroeg, stuitte aanvankelijk op weerstand en spot. Zelfs het topfitte lichaam dat ze in 1987 onthulde tijdens de Who’s That Girl-wereldtournee deed wenkbrauwen fronzen: was dit nog wel vrouwelijk, moest het zo tanig en hard?

Inmiddels zijn fitness en yoga ingeburgerd, is co-ouderschap aan de orde van de dag, kijkt niemand meer op van een tepel meer of minder en lokt Fifty Shades of Grey miljoenen vrouwen naar de bioscoop. De totale verrassing van Truth or Dare (1991), Madonna’s stijlvolle, door manager Freddy DeMann hoogst riskant geachte documentaire-achter-de-schermen, is verwaterd tot ‘celeb’ realityshows waarin letterlijk alles wordt gefilmd.

Het lijkt een patroon: Madonna begint, even later volgt de massa.

‘Madonna, It’s Time To Act Your Age’, kopte het conservatieve Amerikaanse webmagazine The Federalist onlangs. Aanleiding was de felle kritiek van feministe Camille Paglia na een sexy fotoshoot (inderdaad – de zoveelste) van Madonna in stijlblad Interview (december 2014). In vroeger tijden verdedigde Paglia het emancipatorische belang van Madonna’s acties in academische essays. Toen was haar naaktheid baanbrekend en smaakvol; nu, aldus Paglia, was het plat, achterhaald en ongepast. Madonna’s kunstmatig jong gehouden en gefotoshopte lijf was een leugen en een klap in het gezicht van leeftijdgenoten, terwijl ze er de ‘door de media aangewakkerde kernwapenwedloop tussen jongere en oudere vrouwen niet mee zou winnen’.

Met ‘middelbaar’ heeft Madonna’s uiterlijk inderdaad niet veel van doen. Ze maakt gretig gebruik van de modernste methodes uit de cosmetische industrie; foto’s en filmpjes in onflatteus licht verraden duidelijke sporen van snij- en spuitwerk. Maar is dat erg? Madonna is een artiest, ze handelt in illusies. Ze maakt het leven al dertig jaar hardnekkig mooier dan het voor de meesten is. Waarom zou uitgerekend zij zich nu opeens naar haar leeftijd moeten gedragen?

En bovendien: hoe moet dat eigenlijk, op je 56ste? De in bestsellers gepredikte regels voor een gezonde ouderdom, steeds relevanter nu onze gemiddelde levensverwachting zo snel stijgt, hebben juist in Madonna een voorbeeldig boegbeeld gevonden. Ze beweegt (meer dan) voldoende, stelt haar eigen doelen en streeft die na, leert regelmatig iets nieuws (van jagen tot skiën) en omringt zich zowel in haar werk als privé graag met jonge mensen.

Laat Madonna blijven rondspringen in strakke pakjes tot ze erbij neervalt en, voor het eerst, niet meer op kan staan.

Ook met haar onvolwassen gedrag is ze haar tijd waarschijnlijk ver vooruit.