Lasten op arbeid moeten juist wel lager, zegt Knot

De Nederlandsche Bank bepleit waar het Centraal Planbureau vraagtekens bij plaatst: lagere lasten op arbeid. DNB wil méér hervormingen.

DNB-president Klaas Knot. Foto ANP

De Nederlandsche Bank is niet alleen een centrale bank en een toezichthouder. De instelling aan het Amsterdamse Frederiksplein beschouwt zichzelf ook als denktank. In haar jaarverslag, dat vanmiddag werd gepubliceerd, deinst DNB er niet voor terug om politiek Den Haag advies te geven over een paar gevoelige actuele kwesties.

DNB laat onder leiding van president Klaas Knot duidelijk van zich horen als pleitbezorger van méér hervormingen om de Nederlandse economie concurrerend te houden.

In de ‘inleiding van de president’ geeft Knot politiek Den Haag eerst een pluim voor de hervormingen die al achter de rug zijn. „Nederland staat er structureel goed voor, mede dankzij overheidsmaatregelen.” Knot noemt onder meer de „vereenvoudiging van het ontslagrecht” en de „versobering van de ww” – maatregelen die in de Tweede Kamer zeker niet onomstreden waren. Maar dit kan voor beleidsmakers geen reden zijn voor „zelfgenoegzaamheid”, zegt Knot.

DNB is politiek onpartijdig, dus aanbevelingen worden niet al te dringend geformuleerd. „Zou” en „kan” komt in het jaarverslag vaker voor dan „moet”. Niettemin is duidelijk dat DNB wil meepraten in Den Haag.

Knot noemt de verdere reductie van de overheidsschuld (nu: net onder de 70 procent van het bruto binnenlands product) „gewenst”, om het soort klappen te kunnen absorberen dat de staat tijdens de financiële crisis te verwerken kreeg. „Hoe en wanneer dit wordt gerealiseerd is een politieke keuze”.

Knot steunt het voornemen van het kabinet-Rutte om het belastingstelsel te hervormen – door vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA) zaterdag in deze krant „onze volgende grote opdracht” genoemd. De belangrijkste gedachte achter die geplande hervorming – een lastenverschuiving van arbeid naar consumptie – kan op Knots goedkeuring rekenen. Hij bepleit een verlichting van de lasten op arbeid. Dan wordt het „lonender om (meer uren) te gaan werken”.

Dit is opvallend, want het Centraal Planbureau (CPB) plaatste vorige maand nog kanttekeningen bij het belangrijkste idee achter belastingplan dat het kabinet nu voorbereidt. Het creëren van banen via lastenverlichting op arbeid werkt maar ten dele en is erg kostbaar, bleek uit een CPB-studie.

Om de lastenverlichting op arbeid te financieren „kan worden gedacht” aan een verhoging van de btw, schrijft Knot. Het aantal producten met een laag btw-tarief kan worden verminderd, „en/of” het lage btw-tarief (6 procent) kan worden verhoogd.

Ook wil Knot de „fiscale subsidie” op pensioensparen verminderen, waarbij hij doelt op de mogelijkheid tot het aftrekken van pensioenpremies van de belasting. De aftrekbaarheid kan worden beperkt „naarmate het inkomen toeneemt”.

Met het minder aantrekkelijk maken van pensioensparen (voor hogere inkomens) streeft DNB ook andere doelen na. DNB-directielid Job Swank zei vorige maand in een gesprek met deze krant dat Nederlandse huishoudens te veel sparen. Door al dat oppotten hebben Nederlanders maar weinig financiële buffers die direct aanspreekbaar zijn bij tegenslag.

De door DNB gesteunde belastinghervorming kost geld, onder meer omdat groepen die erop achteruit gaan zeker eerste jaren moeten worden gecompenseerd. Bij eventuele meevallers van het kabinet is de prioriteit wat Knot betreft duidelijk: als de „huidige budgettaire marges” groeien, dan kan de regeringscoalitie die aanwenden „ten behoeve van een belastingstelselherziening”.

Om de overheidsfinanciën op orde te houden moeten de kosten van de gezondheidszorg worden beteugeld, merkt DNB in het jaarverslag op. Die zijn tussen tussen 2000 en 2013 gestegen van 11 naar 16 procent van het bbp. De steeds duurdere zorg – ook zo’n heet Haags hangijzer – komt volgens DNB door hogere zorgprijzen en door een grotere hoeveelheid verleende zorg. DNB heeft „aanwijzingen” dat dit deels te wijten is aan „verkeerde prikkels” in het zorgsysteem. Het gevolg: „overmatige zorgproductie, met name sinds het afschaffen van de strakke budgettering.”

Hoe dit aan te pakken? Door „betere prikkels tot gepast zorggebruik”.Voor zorgverzekeraars, die niet altijd letten op „kosteneffectiviteit”, maar ook voor burgers: „De eigen bijdragen van huishoudens aan de door hen gebruikte zorg zijn vaak minimaal”.

DNB laat in het midden of zij, met die laatste zin, pleit voor een hogere eigen bijdrage van patiënten, door bijvoorbeeld een hoger eigen risico. Dat is de beleidsadviseurs dan weer iets té politiek.