In verkiezingstijd wordt CPB-debat begrotingsoverleg

Overleg over de ramingen van het CPB werd een debat over de vraag wat te doen met meevallers in 2016.

Normaal gesproken ontvangt minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) ergens in april de financieel woordvoerders van de Tweede Kamer voor het eerste overleg over de Rijksbegroting van volgend jaar, voor een verkennend rondje financiële wensen van de regeringspartijen en de drie constructieve oppositiepartijen – achter gesloten deuren.

Dankzij de statenverkiezingen, volgende week woensdag, heeft de minister inmiddels al een goed inzicht in de verlanglijstjes van de verschillende fracties. En de burgers ook. Het plenaire debat gisteravond over de recente economische ramingen van het CPB mondde uit in een geanimeerd verkiezingsdebat waarbij alle partijen, al dan niet onder druk, hun begrotingsideeën prijsgaven.

Hamvraag bij het debat: wat te doen met de financiële ruimte die volgens het CPB in 2016 ontstaat? Meevallers aan de uitgavenkant (onder meer minder werkloosheidsuitkeringen, lagere rentelasten) leiden tot een fors lager begrotingstekort van 1,2 procent van het bbp – het kabinet had 1,9 procent getaxeerd. Grosso modo komt dat neer op 4,5 miljard euro.

„Daar liggen kansen”, zei Dijsselbloem, die als PvdA-kopstuk al even hard campagne voert. Die 4,5 miljard is zelfs „ruim voldoende”, had hij in een weblog al betoogd, om een eerste stap te zetten in de gewenste herziening van het belastingstelsel. Daarvoor is 3 tot 5 miljard nodig als zogenoemd ‘smeergeld’ om negatieve inkomsteneffecten te kunnen compenseren.

Extra bezuinigingen

Voor D66 en het CDA is dit niet het hele verhaal. Door tegenvallende gasbaten – de productie in Groningen zal onvermijdelijk blijvend worden verlaagd – zal de genoemde meevaller immers met een miljard of 2 slinken, afhankelijk van hoe ver de gaskraan wordt dichtgedraaid. Zij vinden dat het kabinet dus ook scherp moet kijken naar de almaar groeiende overheidsuitgaven in de komende jaren (met 13 miljard tot en met 2017).

Extra bezuinigen!, was het verwijt van alle andere partijen. Dat is volgens hen onverteerbaar na de pijnlijke maatregelen van het kabinet in de afgelopen jaren. En bovendien „economisch onverstandig en financieel niet nodig”, aldus de minister. Hij vindt het, net als coalitiepartner VVD, niet erg als het begrotingstekort volgend jaar dus weer wat oploopt om die belastingherziening mogelijk te maken.

Vooral D66-woordvoerder Wouter Koolmees werd, net als zijn partijleider Pechtold bij het tv-debat later op de avond, onder grote druk gezet om aan te wijzen wáár hij dan extra op wil bezuinigen. Vast niet op zorg en onderwijs, daagde Dijsselbloem hem uit, en ook niet op Defensie. Koolmees kwam met kleine suggesties als het „aanpakken van exorbitante salarissen in de zorg” en het beperken van de zogeheten „prijsbijstellingen” op de departementen, die hen compenseren voor inflatie op hun vaste lasten. Koolmees, die als vertegenwoordiger van de ‘C3’ straks met de minister over de begroting mag meepraten, weerspreekt dat D66 13 miljard wil bezuinigen. Hij denkt eerder dat „een klein miljard” volstaat.