Domme tweet, maar ontslag? Nee

Ambtenaar Yasmina Haifi mag niet ontslagen worden om een ‘zionistentweet’, vindt Job Cohen.

Yasmina Haifi licht als voorzitter van het actiecomité Herstel van Vertrouwen het rapport van de Nationale Ombudsman toe over de omgang tussen politie en bewoners van de Schilderswijk. Foto Koen van Weel/ANP, fotobewerking NRC fotodienst Foto Koen van Weel/ANP, fotobewerking NRC fotodienst

Tot 23.38 uur dinsdag 12 augustus 2014, was Yasmina Haifi een modelambtenaar. De ster van de 46-jarige dochter van een Nederlandse moeder en een Marokkaanse vader was rijzende binnen, maar vooral buiten, het ministerie van Veiligheid en Justitie – sinds 2003 haar werkgever. Dat had alles te maken met het Actiecomité Herstel van Vertrouwen waarvan Haifi voorzitter was. Het comité was een burgerinitiatief dat het „beschadigde vertrouwen van met name allochtone burgers in de politie” moest herstellen.

Dankzij haar inspanningen voor het comité in de Haagse Schilderswijk en haar tv-optreden bij Pauw & Witteman begin vorig jaar, was Haifi snel een belangrijke stem geworden in het verhitte debat over moslims. Binnen de PvdA gold de cultureel antropologe als actief lid en scout van nieuw politiek talent.

Ze had ook een Twitteraccount, @HaifiY, waarmee zij zich profileerde als programmamanager bij de antiterrorismedienst NCTV, talentscout, en coach. En daar maakte Haifi deze dinsdagavond de uitglijder van haar leven. Ze twitterde in een opwelling: „Isis heeft niets met Islam te maken.. is vooropgezet plan van zionisten die bewust Islam willen zwartmaken.”

In de minuten daarna ontplofte haar Twitteraccount. De volgende ochtend was ze middelpunt van een zomerrel. De Telegraaf kopte: „PvdA-ambtenaar: ISIS is complot van zionisten”. Er kwamen Kamervragen. De dag erna werd Haifi geschorst en werd haar toegangspas tot het ministerie geblokkeerd, net als de telefoon die zij van haar werkgever in bruikleen had.

Minister Lodewijk Asscher (Binnenlandse Zaken, PvdA) sprak de dag daarop over een „afgrijselijke” tweet, die getuigde van „bijna onmetelijke domheid” en een „klassieke vorm van antisemitisme”. „Mijn maag draaide zich om”, zei hij. Ook Ivo Opstelten, de maandag afgetreden minister van Veiligheid en Justitie (VVD), deed een duit in het zakje: „Zij komt niet meer terug in deze functie. Nooit.”

Haifi verdween uit de publiciteit. Haar naam dook nog één keer op, toen medio september duidelijk werd dat ze uit de PvdA was gestapt.

Job Cohen

Partijlidmaatschap weg, non-actief op werk: kwestie-Haifi voorbij. Dacht de PvdA-top. Maar die had buiten een andere partijprominent gerekend: Job Cohen, oud-burgemeester van Amsterdam en voormalig PvdA-leider. De overheid mag een ambtenaar pas ontslaan vanwege een onwelgevallige of obscure mening nadat de Adviescommissie Grondrechten en Functie-uitoefening Ambtenaren zich daarover heeft uitgesproken. Voorzitter van deze commissie, die valt onder Binnenlandse Zaken, is Job Cohen. Hoe zou híj oordelen over het ontslag?

De advocaat van Veiligheid en Justitie was er niet gerust op. Om te voorkomen dat de commissie een negatief advies zou uitbrengen, ging het ministerie op zoek naar verzwarende omstandigheden. Er moest een beeld ontstaan dat Haifi’s ‘zionistentweet’ niet haar eerste uitglijder was, maar dat zij stelselmatig omstreden uitspraken deed. Het pleidooi van het ministerie staat verwoord in het vertrouwelijke adviesrapport van de commissie-Cohen, dat in bezit is van deze krant.

Naast de ‘zionistentweet’ werden nog twee omstreden berichten van de justitieambtenaar aangehaald. Op 13 februari twitterde zij: „De leiding van de Eenheid Den Haag heeft geen controle over de wijkbureaus...” En een maand later: „Zelfcorrigerend vermogen van de wijkbureaus in den haag is bedroevend: discriminatie is doodgewoon (!) Blijkt uit Inside information”. Veiligheid en Justitie kwalificeerde deze berichten als „plichtsverzuim”, omdat Haifi hiermee het „vertrouwen van burgers in de politie” zou hebben geschaad.

Het ministerie vond bovendien dat Haifi’s ISIS-tweet „onrust” veroorzaakt had in de maatschappij, zo staat in het adviesrapport. „Veel mensen hebben hierop boos gereageerd.” Er kwamen „heftige reacties”. Die gingen onder meer over antisemitisme, „omdat een deel van de Joodse bevolking zichzelf als zionist beschouwt”.

Verder was Haifi „betrokken bij de selectie en introductie van nieuwe medewerkers bij de NCTV” en had ze een voorbeeldfunctie. Nadat Haifi zich vorig jaar in Pauw & Witteman kritisch had uitgelaten over de politie, zouden haar leidinggevenden hebben gezegd dat ze op haar woorden moest letten. Alles bij elkaar, zo stelde de advocaat van het ministerie, was er maar één passende straf: oneervol ontslag.

Overspannen

Yasmina Haifi werd overspannen nadat de commotie losbarstte over haar IS-tweet. Maar ze stortte pas echt in toen ze in de gaten kreeg hoe het ministerie van haar af probeerde te komen. Ze was maandenlang zo van streek dat ze niet in staat was ook maar te overleggen met haar advocaat, aldus het adviesrapport. De zitting werd hierdoor twee keer uitgesteld. Haifi vond dat ze onterecht werd weggezet als antisemiet.

Dat vonden meer mensen. Na haar schorsing ontving Haifi een brief van de Amsterdamse rabbijn Lody van de Kamp. „Ik ben zelf erg geschrokken van de stappen die door uw werkgever zijn ondernomen vanwege deze tweet”, schreef hij. „Met kracht verzet ik mij ertegen dat een schrijver van een bericht zoals u deze heeft rondgestuurd in het openbaar zo aan de schandpaal wordt genageld.” De rabbijn schreef dat haar opmerking over zionisme niet verward moet worden met antisemitisme.

Haifi kreeg er ook een Facebookpagina bij om haar een hart onder de riem te steken. Die werd in korte tijd door duizenden mensen geliket.

De echte ommekeer komt van Job Cohen. Hij vindt in vijftien pagina’s een middenweg in de zeer gepolariseerde kwestie. Eerst buigt de commissie zich over Haifi’s kritische tweets over de politie. Die vallen onder de vrijheid van meningsuiting, vindt ze. Ze kunnen óók omdat het ministerie toestemming had gegeven voor haar nevenfunctie als voorzitter van het comité Herstel van Vertrouwen. Het uiten van kritiek op de politie was „inherent” aan deze functie, schrijft de commissie. De tweet over ISIS kan zeker niet door de beugel, oordeelt Cohen, maar is geen voldoende reden voor ontslag.

Het ministerie droeg als argument voor het ontslag aan dat de opmerking veel maatschappelijke beroering had veroorzaakt. Maar „negatieve reacties van derden” mogen helemaal geen rol spelen in de afweging. Bovendien was de ophef „in belangrijke mate” juist veroorzaakt door de ministers Asscher en Opstelten zélf, aldus Cohen. Zij waren het die in de media riepen dat hun „maag zich omdraaide” door de tweet.

Voorbarige uitlatingen, aldus het advies. Door openlijk te verkondigen dat de ambtenaar zou worden ontslagen, nog voordat zij hier zelf over was ingelicht, zorgden de ministers er hoogstpersoonlijk voor dat de arbeidsverhouding verstoord raakte. Mede daarom vindt Cohens commissie dat Haifi niet meer dan een „schriftelijke berisping” verdient en gewoon in dienst kan blijven.

Het advies is ruim een maand geleden verstuurd naar het ministerie van Veiligheid en Justitie. Het departement moet nu een beslissing nemen: blijft Haifi in dienst, of wordt het advies van Cohen terzijde geschoven?

Dat laatste is in de geschiedenis van de commissie nog nooit gebeurd. Toch houdt de secretaris van de commissie er rekening mee dat Haifi alsnog ontslagen wordt. Het ministerie heeft de commissie verzocht haar advies geheim te houden totdat Haifi niet meer in beroep kan. Dat is de commissie niet van plan. Zo’n procedure kan nog jaren duren. Tot die tijd zit Haifi thuis.