Een slechte film stopt, maar is die ook voorbij?

Het is alsof de aftiteling van de film voortijdig wordt ingezet. We zaten nog midden in het drama. Een vriendin van mij belde maandagavond met het nieuws. ‘Teeven treedt af.’ Ik riep: NEE en WAT. De vriendin was ook in shock. Zij studeerde onlangs af met een onderzoek naar de strafbaarstelling van illegaliteit. Een tijdlang reisde ze wekelijks naar Den Haag om Kamerdebatten bij te wonen. ‘Iedereen wachtte op hem. Het debat begon pas wanneer hij binnenkwam. Bambambam.’ Alles waarmee ze de laatste maanden bezig was, relateert ze aan hem. Die naam, zijn stem. Hoe hij zijn massieve schouders ophaalt en hoe het grijze jasje dan een centimeter of twee boven de huid blijft steken waardoor hij een beetje op een neushoorn lijkt. Een nonchalante aanvalspositie, zijn wenkbrauwen fronsend omhoog boven de neusbrug, zijn blik op ver, voorbij het individu, gericht op ‘volk en vaderland’ – een abstractie die uiteindelijk alles vergoelijken kan.

Ten behoeve van een sterk verhaal werpt een regisseur zijn hoofdpersonage obstakel na obstakel voor de voeten. Een staatssecretaris met discretionaire bevoegdheid zal zich zo’n bestookt personage voelen: hij is verantwoordelijk voor de ‘schrijnende gevallen’ die na de standaardprocedure toch nog bekeken moeten worden. Hij heeft als enige het ultieme gezag om over mensenlevens te beslissen.

In een samenleving waarin geweld en onderdrukking subtiele, systematische vormen aannemen (raadseltje: waarom is het design van Apple zo glad? Dan loopt het bloed van Chinese fabrieksmedewerkers er makkelijk af.), is een man met zoveel concrete macht zeldzaam. De gezichten van beulen en helden schuilen achter de logo’s van bedrijven en instanties of zijn geanonimiseerd door een uniform dat bij hun rol of functie hoort, zoals de kap van een IS-strijder of de soutane van de paus.

Met zijn discretionaire bevoegdheid stond Teeven er alleen voor. Hij was politicus als alle anderen, maar zijn verantwoordelijkheid heeft een ander gezicht dan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu. Asfalt is asfalt, een snelheidsverhoging is een snelheidsverhoging.

Een goed gecalculeerde dijk houdt water tegen, een landgrens kent altijd gaten.

Feda Amiri is Feda Amiri, Amiri is een mens.

Je zag Teeven en wist: met die ogen worden werkelijke dingen besloten.

Nu wordt het drama ineens stopgezet op een uiterst banaal moment. Een onvoorziene 2 miljoen, belastingvrije guldens. Cijfers op digitale bonnetjes: geen ziel die zich daarover opwindt. Een formeel drama bestaat niet.

De mensen die hem het meest zullen missen zijn de haters. Zij hielden zich het meest geëngageerd en geëmotioneerd bezig met Teeven en zijn asielbeleid. Hun gedroomde catharsis – het moment van vergelding of een plots verkregen spijtbetuiging van zijn kant – blijft uit.

Een slechte film stopt. Maar ondanks de ingezette aftiteling ben ik er niet zeker van of-ie wel voorbij is.