Is reality-tv risicovol of lijkt dat maar zo?

Maandag zijn tien mensen omgekomen bij een helikopterongeluk tijdens de opnames van een Frans realityprogramma. Het is niet de eerste keer dat zoiets gebeurt. „Het is een wonder dat het vaak zo goed gaat.”

Onderzoekers inspecteren de overblijfselen van de twee gecrashte helikopters. Foto JUAN MABROMATA/AFP

Was het een technisch probleem – of onvoorzichtigheid van de piloten? Het was gisteren nog onduidelijk hoe de twee helikopters die crew en deelnemers van het Franse realityprogramma Dropped vervoerden in Argentinië tegen elkaar konden botsen.

Bij de crash afgelopen maandag kwamen tien mensen om het leven. Onder de slachtoffers acht Fransen, onder wie zwemster Camille Muffat, zeilster Florence Arthaud en bokser Alexis Vastine. Ook de twee Argentijnse piloten kwamen om. Gisteren werd bekend dat de openbaar aanklager in Parijs een onderzoek instelt naar de toedracht van het ongeluk. Het tv-programma is afgelast.

Nog meer doden

Ook zijn de incidenten verschillend, duidelijk is dat het zeker niet de eerste keer is dat er doden zijn gevallen tijdens de opnames van een realityprogramma.

In 2013 overleed de 25-jarige deelnemer Gérald Babin van het in Frankrijk populaire survivalprogramma Koh-Lanta (een soort Expeditie Robinson) aan een hartaanval na een potje touwtrekken. Zowel Koh-Lanta als Dropped zijn geproduceerd door Adventure Line Productions.

Het productieteam en de op de set van Koh-Lanta aanwezige arts Thierry Costa werden later door getuigen beschuldigd pas na de opnames hulp te hebben verleend. Costa pleegde een week later zelfmoord. ‘Ik weet zeker dat ik hem als patiënt en niet als kandidaat behandeld heb’, schreef hij in het briefje dat hij achterliet. Koh-Lanta keerde vorig jaar desondanks terug op de Franse televisie.

Hartaanval en moord

Er zijn meer voorbeelden. In 2009 overleed een deelnemer van de Bulgaarse Expeditie Robinson aan een hartaanval. Datzelfde jaar verdronk een deelnemer van een Pakistaans realityprogramma nadat hij met een rugzak van zeven kilo een meer moest oversteken. En tijdens survivalprogramma Terra Incognita, in 2005 op de Nederlandse tv, werd een overvaller gedood door een lokaal ingehuurde bewaker. De dader is nooit gearresteerd.

In Nederland baarde vooral de dood van presentator Ernst-Paul Hasselbach opzien. Hij overleed aan de gevolgen van een auto-ongeluk in Noorwegen, ten tijde van de opnames van realityshow 71° Noord. Het ongeluk gebeurde toen Hasselbach onderweg was naar een opnamelocatie.

Is het maken van realitytelevisie zo risicovol – of lijkt dat maar zo? De Franse mediaprofessor François Jost zei gisteren tegen het Franse tijdschrift L’Obs dat het tijd wordt dat het steeds spectaculairdere karakter van reality-tv ter discussie wordt gesteld. Journalist Philippe Bartherotte, die een boek schreef over reality-tv, valt hem bij. ‘Producenten moeten steeds grotere risico’s nemen om hét beeld te schieten’, laat hij per e-mail weten. ‘Dat is wat het publiek verwacht. Het is een wonder dat het niet vaker misgaat.’

Dat er bij sommige programma’s dingen misgaan is inherent aan het genre. Reality draait om emoties – en die roep je op door kandidaten uit hun comfortzone te halen. Bij Utopia of Holland’s Next Top Model moeten kandidaten nog eens tot iets geks worden aangezet om ‘goede tv’ te krijgen. Zet een groep deelnemers op een eiland zonder eten – en de emoties komen vanzelf.

Je komt op gekke plekken

Die vreemde locaties brengen risico’s met zich mee. Regisseur Bart van Vilsteren (onder meer Rot op naar je eigen land, Peking Express) maakte ernstige voedselvergiftigingen mee en rivieren vol krokodillen waar kandidaten doorheen moesten kanoën. „Je komt op gekke plekken. Daar zijn dingen soms raar.”

Bij Peking Express, waar kandidaten zo snel mogelijk van A naar B moesten reizen leidde de combinatie van haast, druk verkeer en lokale chauffeurs tot auto-ongelukken, gaf de Vlaamse producent Ludo Poppe eerder toe. „Uiteraard zijn er weleens ongevallen gebeurd, maar dat bleef beperkt tot schrammen en blikschade”, zei Poppe hierover in 2013 tegen deze krant.

24 uur per dag bewaking

Avontuurlijke reality maken is vooral: opletten en risico’s uitsluiten. Zo maakt er vaak een arts deel uit van de crew en worden deelnemers altijd vooraf medisch gekeurd. Bij Expeditie Robinson is er bewaking en 24 uur per dag een doktersboot beschikbaar. De crew test zelf vooraf alle spellen om risico’s voor deelnemers uit te sluiten, zegt uitvoerend producent Geraldine Smink. „En wij weten sowieso altijd waar de kandidaten zijn.”

Het is belangrijk, zeggen de makers, om met betrouwbare lokale partijen samen te werken. Deze LPA’s (local production assistants) regelen op de opnamelocaties vergunningen, personeel en slaapplaatsen. Ook de piloten van de verongelukte helikopters waren LPA’s. Juan Carlos Castillo en Roberto Abate vlogen in geleende helikopters – door lokale autoriteiten beschikbaar gesteld om toerisme te promoten.