Evenement mag ‘schuren’, maar er zijn grenzen

Een geschrapt debat over radicalisering wekte reuring in Amsterdam. Hoe gaat de stad om met volgende gevallen?

De gemeente Amsterdam gaat toetsen of evenementen botsen met „breed gedragen waarden in de samenleving”. Op basis daarvan worden ze al dan niet toegestaan. Dat blijkt uit een brief van burgemeester Van der Laan aan de gemeenteraad.

De brief gaat over een kwestie uit oktober vorig jaar, toen de gemeente een debat over radicalisering torpedeerde, maar heeft nadrukkelijk een algemeen karakter. Ze biedt een „denkkader” voor toekomstige gevallen waarbij „grondrechten en belangen schuren”. Dat komt volgens Van der Laan steeds vaker voor. „De stad is door de globalisering een mozaïek van vele nationaliteiten, culturen en religies. [...] Elk internationaal probleem [kan] zich razendsnel naar Amsterdam verplaatsen en tot discussie en spanning aanleiding geven.”

Aan de ene kant schrijft de burgemeester dat „de inhoud van een demonstratie geen criterium mag zijn om deze te verbieden”, dat overheidsingrijpen „in beginsel achteraf zal plaatsvinden” en dat „de stad tegen een stootje kan”. Bij een afweging tussen grondrechten „staan de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van demonstratie voorop”.

Aan de andere kant spreekt hij van „moeilijke afwegingen [...] als mensen hun recht op meningsuiting gebruiken op een manier die bij anderen tot pijn of angst leidt”. Die afweging heeft een rol gespeeld bij de kwestie van het afgelaste radicaliseringsdebat.

In oktober vorig jaar zou Okay Pala, voorman van de fundamentalistisch islamitische organisatie Hizb ut-Tahrir, in jongerencentrum Argan komen voor een debat. Vanuit de gemeente was de Argan-organisatie geadviseerd Pala geen podium te bieden. Daarbij werd erop gewezen dat Hizb ut-Tahrir „openlijk een extremistische ideologie uitdraagt”, dat zij „net als IS” het kalifaat nastreeft, „principieel tegen de democratie” is en campagnes heeft gevoerd om mensen te bewegen niet te gaan stemmen. Daarbij werd ook vermeld dat het centrum 304.230 euro subsidie van de gemeente krijgt. De organisatie gelastte het debat daarop af.

Vooral de koppeling van die twee zaken lokte veel kritiek uit in de gemeenteraad. Het leek erop alsof het stadsbestuur met intrekking van subsidie had gedreigd om een onwelgevallig debat te torpederen. Dat laatste berust op een misverstand, schrijft Van der Laan. „De subsidierelatie is alleen aangestipt om aan te geven dat eventuele ophef [...] (mede) zou kunnen terugslaan op de gemeente.” Het belangrijkste argument was volgens hem dat de gemeente „in het kader van het anti-radicaliseringsbeleid” wil voorkomen dat een van de doelgroepen van Argan, „namelijk de voor beïnvloeding kwetsbare jongeren”, in aanraking zou komen met „het extremistische geluid van Hizb ut-Tahrir”. Van der Laan concludeert nu dat „onvoldoende expliciet [is] nagedacht over de afweging tussen bescherming en vrijheid van meningsuiting”.

De burgemeester schrijft ook dat rekening moet worden gehouden met „de impact van een casus op breed gedragen waarden in de samenleving” – een formulering die niet op een wet of regel berust. Naarmate activiteiten „de waarden van de samenleving harder raken, zal de noodzaak om te handelen toenemen”, aldus Van der Laan.

    • Bas Blokker