België wil af van jonge pensionado’s

De Belgische regering wil het pensioenstelsel hervormen. De bonden koesteren oude rechten. De vergrijzing is „een tikkende tijdbom”.

De boulevard van Koksijde, het ‘Florida van België’. De droom van de Belg: vroeg stoppen met werken en van je spaargeld een appartementje aan zee kopen.

Fluitend, de grijze haren wapperend in de zeebries, parkeert een man zijn elektrische fiets voor villa Willy Wilfried in de Zonder Zorgstraat. Het is vrijdagmarkt in de Belgische badplaats Koksijde. Boeren uit Normandië hebben hun streekkazen uitgestald – de Franse grens is tien kilometer verderop. ‘Uw beste zorg, thuis aan zee!’, luidt de reclameslogan van een aanbieder van serviceflats, onder een foto van twee verliefde gepensioneerden, hand in hand op het strand.

„Kijk om je heen, hier leven alleen maar slenteraars”, zegt Eric Delanghe, voormalig politieagent. Op zijn 58ste stopte hij met werken en vestigde hij zich in Koksijde, het ‘Florida van België’, waar de helft van de 22.000 inwoners met pensioen is. „Hier heeft niemand haast.”

Het is de ultieme droom van de Belg: vroeg stoppen – 59 jaar is de gemiddelde pensioenleeftijd – en van het gespaarde geld een appartementje kopen aan zee.

Maar al die particuliere dromen wegen steeds meer als een collectieve nachtmerrie op de samenleving, vindt de vorig najaar aangetreden regering, die het pensioensysteem wil hervormen. Het politiek overleg hierover is afgelopen dagen ontaard in een kat-en-muisspel waarin voorlopig de vakbonden het laatste woord hebben: gisteren wezen ze een regeringsvoorstel af. „Onnodig tijdverlies, want haast is geboden. Het huidige pensioensysteem is onbetaalbaar geworden”, zegt parlementariër Peter De Roover van de Vlaams-nationalistische N-VA, grootste partij in de regering waarin ook liberalen en christen-democraten zitten. Het land moet volledig op de schop, vindt de N-VA: miljarden besparen, minder overheidsbemoeienis, maar bovenal: iedereen langer aan het werk.

Al decennia „tikt de tijdbom van de vergrijzing”, zegt De Roover. „Vorige regeringen waren te laf om de Belg de waarheid te zeggen. Nu rijden we op een muur af.”

„De gemiddelde loopbaan van een Belg duurt dertig jaar, dat kan zo niet langer”, vindt Jo Libeer van de grote werkgeversorganisatie VOKA. „De verhouding is nu: één gepensioneerde op twee werknemers. Als we niks doen is dat in 2060 1 op 1,2.”

Politieke zelfmoord

Anders dan bij de eerder aangekondigde besparingen op overheidsuitgaven, waartegen afgelopen herfst massaal werd betoogd, lijkt er over de noodzaak van pensioenhervorming meer consensus. Ditmaal geen protest op straat. Toch zijn alle partijen op hun hoede in het overleg achter de schermen: gepensioneerde kiezers van je vervreemden met hard beleid is politieke zelfmoord in een vergrijzend land.

En die vergrijzing gaat hier heel hard, zegt Edwin Pelfrene van de Studiedienst van de Vlaamse Regering. Het systeem raakt volgens hem uit balans. „Het aandeel 65-plussers, nu nog 18 procent, stijgt naar 28 procent in 2050. De enige motor tegen de vergrijzing is immigratie.”

Opvallend is het lage aantal Belgen die na hun 55ste nog werken: 41,7 procent, tegenover ruim 60 procent in Nederland. De mogelijkheid in België zo vroeg uit te treden bestaat dankzij constructies als het ‘brugpensioen’, een erfenis uit de jaren 70 en 80, toen de mijnbouw- en staalindustrie instortte. Om de groeiende werkloosheid onder jongeren het hoofd te bieden kregen oudere werknemers de mogelijkheid tot vervroegd pensioen. Vakbonden blij, werkgevers blij. Maar in de decennia erna, toen de economie weer aantrok, is het brugpensioen blijven bestaan.

Een gedateerd ‘achterpoortje’ dat nu eindelijk dicht moet, vindt vooral regeringspartij N-VA. Maar in het sociaal overleg met vakbonden en werkgevers ligt op dit moment een verzwakt regeringsvoorstel op tafel: huidige bruggepensioneerden worden met rust gelaten, toekomstige ‘bruggers’ hoeven slechts ‘aangepast beschikbaar’ te blijven op de arbeidsmarkt: zij krijgen een ‘aanpak op maat en begeleiding richting eventuele heractivering’.

Wat dat precies betekent? Politieke waarnemers steken er de draak mee. Hier is „een semantische sluiproute” uit een gevoelig dossier in de maak, schrijft de Gentse politicoloog Carl Devos in De Morgen. Van N-VA’s ambities om België te veranderen blijft zo volgens Devos niet veel over. „De partij normaliseert, verbelgt.”

Dat de gepensioneerde Belg te jong en te duur is „beseft iedereen inmiddels wel”, zegt onderzoeker Pelfrene van de Studiedienst. „Maar je moet veranderingen in kleinere stapjes doorvoeren.”

Volgens N-VA’er Peter De Roover trappen de vakbonden op de rem. „Het liefst houden zij alles bij het oude, al is dat niet werkbaar.” Ook de werkgevers zijn volgens De Roover blij met het in stand houden van soepele vroeg-met-pensioen-regelingen. „Zij raken zo goedkoper van oudere werknemers af. Zo wentel je het probleem af op de samenleving, die de steeds zwaardere pensioenlast moet dragen.”

Dat zal dus neerkomen op „mijn baggergeneratie”, schreef een redacteur van een Leuvens studentenblad vorige week in een opiniestuk. „Om zélf wat op te bouwen hebben jongeren nauwelijks nog tijd en al helemaal geen geld.”

Rob de Nijs

Op de boulevard in Koksijde prijkt op een affiche het tevreden hoofd van Rob de Nijs. Nu het om jou gaat, heet het programma waarmee de Nederlandse zanger volgende maand in Casino Koksijde staat. De Nijs (72) is populair onder gepensioneerden hier. Net als de plaatselijke Orde van de Bons Vivants, die oproept je snel aan te melden voor ‘gastronomische autozoektochten’ en andere luxe-evenementen.

In restaurant Chalet des Bains, met uitzicht op de tram die de West-Vlaamse kustplaatsen met elkaar verbindt, nipt een vitale pensionado in de vroege ochtend aan een bier, zijn vrouw neemt de hond op schoot.

„Koksijde kampt met dubbele vergrijzing”, zegt Carine Desaever van het Sociaal Huis in de badplaats. „De lokale bevolking vergrijst én de nieuwkomers zijn grijs. En jongeren trekken weg. Er is amper werk en op de huizenmarkt kunnen ze niet concurreren met de rijkere gepensioneerden.” Een andere oorzaak voor de vergrijzing, volgens Desaever: „Het hoge aantal zelfdodingen onder jongeren. Dat heeft te maken met de mentaliteit in deze regio. Het zijn hier binnenvetters.” Koksijde heeft sinds kort zelfs een speciale wethouder voor zelfdodingspreventie.

De idylle van een onbezorgde oude dag in haar gemeente wordt volgens Desaever in de praktijk overschaduwd door vereenzaming. „Als jonge senioren komen echtparen vanuit de stad naar Koksijde, zonder hier iemand te kennen. Dat wreekt zich pas later, als een van de twee wegvalt.” Op de zomermaanden na is het leeg en stil in Koksijde, zegt Desaever, die geregeld ’s avonds over de boulevard loopt. „In veel van die appartementengebouwen zie je één lichtje branden. Heel eng. De lift durven ze niet meer te nemen, uit angst dat die stilvalt en niemand komt helpen.”

Door de bezuinigingen van de nieuwe regering kan Desaever steeds minder zorg bieden. „Met minder man en minder geld komt er alsmaar meer werk op ons af.”

Ze heeft het probleem voorlopig opgelost door een honderdtal 55-plus-gepensioneerden als vrijwilligers in te schakelen. „Die jonge senioren worden er ook beter van, ze bouwen dankzij dat werk in Koksijde een sociaal netwerk op, waardoor ze later minder snel vereenzamen.”

Het past in de ideologie van de N-VA, die het afkeek van premier Ruttes model van de zelfredzame, participerende burger.

„Maar blijf dan wél af van constructies zoals het brugpensioen”, zegt Desaever. „Anders ben ik straks ook nog mijn vrijwilligers kwijt.”