Bel- en internetgedrag burgers hoeft niet meer te worden bewaard

Computerdata op het scherm van een laptop. Foto ANP / Koen van Weel

Telecomproviders hoeven niet langer gegevens te bewaren over wie wanneer met wie belde of e-mailde en vanaf welke locatie dat gebeurde. De rechtbank in Den Haag heeft vanochtend de zogenoemde bewaarplicht die dit regelde buiten werking gesteld.

Twitter avatar bitsoffreedom Bits of Freedom FEESCHT!! RT @bitnl: Positieve uitspraak! Rechter maakt een einde aan bewaarplicht communicatiegegevens. #bewaarplicht #dataretentie @bitnl

De rechtbank deed de uitspraak in een kort geding dat was aangespannen door de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten, journalistenvakbond NVJ, stichting Privacy First en enkele telecomproviders. Deze partijen beriepen zich op een uitspraak van het Europees Hof van Justitie. Dat oordeelde vorig jaar dat de bewaarplicht de privacy zwaar aantast, terwijl onduidelijk is in hoeverre die nodig is voor de aanpak van terrorisme en criminaliteit.

Uitspraak geen verrassing

Op basis daarvan stelde de Raad van State vast dat in Nederland voortaan precies omschreven moet zijn van wie welke gegevens worden bewaard. Tot vandaag werden van álle Nederlanders alle telefoongegevens verplicht een jaar bewaard en internetdata een half jaar. Voormalig minister Opstelten (Justitie, VVD) verklaarde zich bereid de wet aan te passen, maar de massale gegevensopslag te willen voortzetten.

De rechtbank laat ook ruimte om in de toekomst van iedereen gegevens te bewaren. De rechter oordeelt dat vooral de toegang tot die gegevens moet worden beperkt. Zo zou een rechter of een ‘onafhankelijke administratieve instantie’ opsporingsdiensten vooraf toestemming moeten geven om in de gegevens te zoeken. De huidige bewaarplicht voorziet niet in zo’n toets vooraf en moet daarom van tafel.

Otto Volgenant van Boekx Advocaten, het kantoor dat het kort geding namens de eisende partijen aanspande:

“Deze uitspraak is geen verrassing. De Nederlandse wet was in strijd met het Europese recht. Dat is nu rechtgezet. Het was beter geweest als het kabinet uit eigen beweging de wet had aangepast. Maar als de wetgever stil blijft zitten, dan kan de rechter ingrijpen. Zo werkt dat in een rechtsstaat. Dit is een overwinning voor journalisten en advocaten die moeten kunnen rekenen op de vertrouwelijkheid van hun communicatie. En dit is vooral een overwinning voor de privacy van alle burgers.”

OM vindt bewaarplicht onmisbaar

Topman Gerrit van der Burg van het Openbaar Ministerie noemde de bewaarplicht eerder dit jaar nog “onmisbaar”. Van der Burg:

“We houden het aantal zaken niet bij waarin historische verkeersgegevens een doorslaggevende rol spelen. Mijn inschatting is dat het er duizenden zijn.”

In 2012 bijna 57.000 keer data opgevraagd

In opdracht van het ministerie van Justitie werd de bewaarplicht vorig jaar onderzocht. Volgens het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) werden in 2012 bijna 57.000 keer telecomdata opgevraagd – vooral belgegevens, internetdata veel minder. “Verkeersgegevens kunnen niet alleen gezien worden als een belangrijk opsporingsmiddel, maar kunnen ook een rol spelen in de bewijsvoering”, schreef het WODC.

Tegenstanders van de bewaarplicht wezen erop dat ook zonder de bewaarplicht opsporingsdiensten over beldata kunnen beschikken. Voor de facturering bewaren telecombedrijven gegevens immers ook al maanden. En uit het WODC-onderzoek bleek dat driekwart van de opgevraagde data jonger was dan een half jaar. Omdat belgegevens ook al werden gevorderd vóór de bewaarplicht in 2009 inging, heeft het WODC het effect van die plicht op de opsporing niet kunnen vaststellen.