Ahmet Ögüt vol humor en poëzie

Voor het project AH-HA werkte Ahmet Ögüt(rechts) samen met Nina Katchadourian. Foto van abbe/ pratt gallery

Hij groeide op in een deel van de wereld waar burgerrechten vodjes papier zijn, waar je als journalist op klaarlichte dag vermoord kan worden, waar legertrucks over verduisterde straten rijden en je bed op zijn poten doen trillen. In dat deel van de wereld dus, dat zich inmiddels weer behoorlijk aan het uitbreiden is. Voor de Koerdisch-Turkse kunstenaar Ahmet Ögüt (1981) is alles wat wij hier in het Westen zo vanzelfsprekend vinden, zeg maar ons dagelijks leven en de luxe om ieder moment van de dag je eigen keuzes te maken, helemaal niet vanzelfsprekend. Het werk waarmee Ögüt zo’n jaar of tien internationaal furore maakt – grote installaties, foto’s, collages, film, performances, fictie en non-fictie vermengd, humor en ernst afgewisseld – is van die notie doordrongen.

In het Van Abbemuseum in Eindhoven werd afgelopen zaterdag de eerste solo van Ögüt geopend met een eenmalig retro-futuristisch punkoptreden, een videoshow, veel mensen en vooral heel veel kunst uit de afgelopen tien jaar.

Vooruit! zoals het retrospectief (helaas zonder catalogus) heet, strekt zich uit over de hele oudbouw van het museum en een beetje daarbuiten, naar een kanariegeel zeilbootje bijvoorbeeld, een ode aan Bas Jan Ader, dat scheef in de museumvijver ronddobbert.

Die solo is een mooie tocht langs alle kronkelpaadjes van Ögüts kunnen. We wringen ons door dranghekken die bestaan uit politieschilden die tijdens Turkse demonstraties werden gebruikt, meanderen door een beetje hopeloos stemmende Learning Room, lachen bij Somebody Else’s Car (2005) om het anarchisme waarmee je andermans auto kunt oppimpen en snuiven de sfeer op van hoe het was in 2006, toen Ögüt hoog op het dak van het Marmara Pera Hotel in Istanbul een film vertoonde van een landrover die met stenen werd bekogeld. Twintig dagen was de film te zien – toen werd hij door de politie verwijderd.

In deze solo is goed te zien waar Ögüt op zijn best is én op zijn zwakst. Want zijn voorliefde voor soms melige humor staat zijn gevoel voor poëzie behoorlijk in de weg.

Op zijn slechtst is het werk eendimensionaal, een vrij slappe vertaling van maatschappelijke werkelijkheid naar kunst. Een werk als Ground Control (2008) bijvoorbeeld imponeert omdat een hele museumzaal in het Van Abbe als kunstwerk stinkend is geasfalteerd. Maar als commentaar op de voortschrijdende asfaltering van het Turkse landschap schiet het zijn doel voorbij. Waarom zou je je afkeer van asfalt in nog meer asfalt stollen? En waarom zou je niet op zoek gaan naar iets wat langer beklijft dan een paar seconden verbazing?

Ögüt kan namelijk zoveel meer, en gelukkig laat hij dat ook zien in Eindhoven. Het absolute hoogtepunt op Vooruit! is Exploded City, een zaal vol schitterende maquettes en een tekst over een fictieve stad met een gruwelijke realiteitswaarde.

Met Exploded City zette Ögüt in 2009 het Turkse paviljoen op de Biënnale van Venetië naar zijn hand. Verwijzend naar Italo Calvino’s fantastische roman De Onzichtbare Steden, laat Ögüt verleden, heden en toekomst een tragisch verband aangaan. In een stad waar ‘honderd talen worden gesproken’ graven Russische schoolkinderen alvast de toekomstige graven van hun klasgenootjes, staat de brug in Mostar opnieuw of nog steeds in volle glorie daar, zijn hotels en ambassades nog niet opgeblazen, en is de bibliotheek van Sarajevo nog ongeschonden.

Lees de teksten op de muur, drentel rondom de maquettes en je voelt: wat voor je neus staat is grijpbaar en ongrijpbaar tegelijk.

Exploded City is lotsbestemming en vrije wil tezamen. Het is de rede en de techniek die machteloos staat tegenover dat wat in het verleden plaatsvond. En het is bovenal het streven: om terug te gaan in de tijd en datgene wat kapot zal gaan minder kapot te maken.

    • Lucette ter Borg