6 vragen over de bewaarplicht

Telecomproviders hoeven niet langer vast te leggen wie wanneer en vanaf welke locatie met wie belde, sms’te, of via internet contact had. De ‘bewaarplicht’, die de providers hiertoe verplichtte, werd vandaag door de rechtbank in Den Haag van tafel geveegd.
Foto Science Photo Library/ Andrzej Wojcicki 

1 Wat is de bewaarplicht?

Sinds 2009 zijn telecomproviders verplicht om belgegevens van klanten een jaar te bewaren. Internetdata moeten een half jaar worden opgeslagen. Politie, opsporingsdiensten en de AIVD kunnen de gegevens opvragen om te bekijken wie er wanneer met wie communiceerde.

2 Wat is het nut ervan?

Volgens het Openbaar Ministerie is de bewaarplicht onmisbaar bij de bestrijding van zware criminaliteit. De AIVD doet daar wat terreurbestrijding betreft geen uitspraken over. De effectiviteit van de bewaarplicht is nooit door een onafhankelijke instantie aangetoond. Dit was ook lastig omdat telecomproviders vanwege het opstellen van rekeningen ook vóór de bewaarplicht al maanden telecomdata bewaarden. Die werden ook toen al regelmatig gevorderd door de politie. De bewaarplicht veranderde vooral dat de data langer werden bewaard. In 2012 werden bijna 57.000 keer telecomdata opgevraagd, vooral belgegevens. Volgens de rechtbank heeft de staat voldoende aannemelijk gemaakt dat bepaalde vormen van criminaliteit, zoals verspreiding van kinderporno, nagenoeg uitsluitend zijn op te sporen door het gebruik van historische telecomgegevens.

3 Wat is het bezwaar ertegen?

De rechter deed uitspraak in een kort geding dat was aangespannen door de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten, journalistenvakbond NVJ, stichting Privacy First en enkele telecomproviders. Deze partijen beriepen zich op een vonnis van het Europees Hof van Justitie. Dat oordeelde vorig jaar dat het bewaren van ieders telecomdata de privacy zwaar aantast, terwijl onduidelijk is in hoeverre het strikt noodzakelijk is voor de aanpak van terrorisme en criminaliteit.

De advocaten betoogden dat hun beroepsgeheim door de bewaarplicht onder druk kwam te staan. Voor de journalisten ging het om hun bronbescherming. Onbevoegden zouden in de bergen aan bel- en internetdata kunnen opzoeken wie er met welke advocaat of journalist contact had.

4 Hoe luidde het vonnis gister?

Volgens de Haagse rechtbank betekent het Europese vonnis niet dat, zoals de eisers betoogden, het bewaren van ieders data überhaupt niet is toegestaan. Volgens de rechter kan het voor de bestrijding van zware criminaliteit nodig zijn ook gegevens van niet-verdachte burgers te bewaren. Dan is het wel nodig dat de toegang voor opsporingsdiensten tot die gegevens beperkt is. Bijvoorbeeld alleen bij daadwerkelijk zware criminaliteit en alleen na toestemming van een rechter. Omdat dit soort restricties ontbreken in de huidige bewaarplicht moet die van tafel.

5 Wat doen de providers nu?

Enkele telecomproviders, waaronder KPN en Vodafone, lieten gisteren weten direct te stoppen met het langer bewaren van data dan voor hun bedrijfsvoering nodig is. Wat ze nog hebben aan gegevens vernietigen ze niet, aangezien de staat in hoger beroep kan gaan. De data zijn nog beschikbaar voor de opsporing.

6 Is dit einde bewaarplicht?

Voorlopig wel. Het ministerie van Justitie beraadt zich op een hoger beroep. Er ligt een nieuw wetsvoorstel, waarin het vonnis wordt verwerkt. Of er ook echt een nieuwe bewaarplicht komt en of dan weer ieders data worden bewaard is nog onduidelijk. De toegang ertoe zal in ieder geval moeten worden beperkt, waardoor het aantal opvragingen lager zal liggen dan nu het geval was.