Slome tv als medicijn tegen de waan van de dag

In Noorwegen is er al mee geëxperimenteerd, maar ook op de Nederlandse televisie zou het verschijnsel ‘slow-tv’ niet misstaan, denkt Pascal Cuijpers

Op de beeldschermen die aan de wand zijn bevestigd, kun je urenlang kijken naar het kunstproject van de Belgische kunstenaar Marnik Neven. Hij maakte voor zijn werk ‘Daily routine, exercise #1’ elke dag een kopie van een kleine papieren kubus, die weer een kopie is van de kubus die hij de vorige dag maakte. Hij gaat ermee door totdat hij ‘geen volume meer kan maken’ en de vorm ondefinieerbaar zal zijn.

Het is als het kijken naar het groeien van gras. Of naar een verflaag die opdroogt. Je kunt er oneindig naar kijken, al zal wellicht niemand dat daadwerkelijk gaan doen. Iets meer toegankelijk zijn daarentegen de enorm succesvol gebleken Noorse films, waarbij men heeft geëxperimenteerd met het maken van urenlange zogenaamde ‘slow-tv.’ Een prachtig nieuw voorbeeld van conceptuele televisie, waarbij vrijwel niets gebeurt. Al vraagt dat ‘niets’ wel om enige nuancering.

Zeven uur durende treinrit

In 2009 begonnen de Noorse televisieproducent Thomas Hellum en zijn team met het uitzenden van ontzettend langzame en doelloos lijkende tv-uitzendingen. Zo werd het Noorse tv-publiek bijvoorbeeld getrakteerd op een zeven uur durende treinrit van Oost- naar West-Noorwegen, door de prachtige Noorse natuur. Of men was getuige van een lange uitzending over het maken van een cruise. Met hierbij slechts de hypnotiserende beelden van de langzaam voorbijglijdende natuur en de illusie dat het leven in deze wereld zich afspeelt met de handrem erop. Een ontwapenend en meditatief moment, wanneer je jezelf de tijd gunt voor een ultiem rustmoment in de dagelijkse waan(zin) van de dag.

Met deze marathonuitzendingen heeft men dan ook onomstotelijk aangetoond dat de huidige (prestatie)samenleving inmiddels schreeuwt om momenten van bezinning en rust. Het dagelijks leven is immers een metaforische rollercoaster geworden, met steeds meer loopings die vanaf steeds grotere hoogtes moeten worden getrotseerd. We wringen onszelf in onneembare bochten op maatschappelijk gebied en wanneer de rem erop gaat/moet, aan het einde van de rit, zijn we vermoeid en misselijk van de onontkoombare G-krachten die op ons drukten. Wanneer we daarnaast nog de tijd vinden om televisie te kijken, worden we (wederom) in een haast stroboscopisch tempo meegevoerd in de snelheid van onze huidige tijdgeest. Zenders tuimelen over elkaar heen op het gebied van snel gemonteerde en paniekerig uitziende ‘2.0-tv’, waarin het ‘less is more’-principe keihard genegeerd wordt. Reclames zijn hierbij nog buiten beschouwing gelaten.

Refererend aan onze steeds harder en sneller wordende consumptiemaatschappij gaf Andy Warhol wellicht onbewust in 1963 al een voorzetje voor een mogelijk (toekomstig?) succes van het fenomeen ‘slow-tv.’ Hij maakte de film ‘Sleep’, waarin men vijf uur lang een slapende man kon observeren. Decennia later ontstond het programma ‘Big Brother’. Waarvan, in retrospectief gezien, gezegd wordt dat juist dáár de basis is gelegd voor het ‘slome tv’-concept. Er gebeurde immers bar weinig in het huis, maar toch trok het programma een miljoenenpubliek. Veel meer van nu is het – latent aan ‘slome tv’ refererende – programma ‘Nederland Van Boven’, waarbij ons land vanuit een beheerst vogelvluchtperspectief werd bekeken.

Helende werking

De garantie dat ‘slow-tv’ in Nederland een regelrechte kijkcijferhit kan gaan worden, is voor tv-producenten helaas het belangrijkste gegeven. Dat daarnaast een helende werking zou kunnen uitgaan van dit concept, is voor veel mensen echter van groter belang. Proberen te voldoen aan een algemene behoefte van de mens, op het gebied van het creëren van innerlijke rust, zou een maatschappelijke prioriteit moeten hebben in de hectische programmering van alledag.

Hoe zou het turen door een verrekijker vanuit een brugwachtershuisje zijn? Met af en toe een boot die langskomt. Van varen word je al rustig – van ernaar kijken helemaal.

Hopelijk zullen de tv-bobo’s ‘langzaam’ aan dit idee gaan wennen. Want wanneer het ‘slow-tv’-concept ook hier gerealiseerd kan worden, komen de kijkcijfers vanzelf!