De bewindslieden zijn weg, de vele vragen blijven

De minister en staatssecretaris (beiden van de VVD) zijn gisteravond opgestapt. Opstelten kon niet meer uitleggen waarom hij de Kamer verkeerd had geïnformeerd over een deal met crimineel Cees H. De deal was gemaakt door Teeven.

Inmiddels ex-minister Opstelten, tien seconden voor hij zijn persverklaring aflegde, gisteravond. Foto David van Dam

Een bonnetje van 15 jaar geleden is twee top-VVD’ers in het kabinet te veel geworden.

Minister Ivo Opstelten en staatssecretaris Fred Teeven – de twee gezichten van het voor de VVD zo belangrijke law and order – zijn gisteravond opgestapt.

Opstelten kon niet meer uitleggen waarom hij de Tweede Kamer herhaaldelijk verkeerd had geïnformeerd over de details rond een deal uit 2000 met drugscrimineel Cees H. Een deal die Teeven, toen nog officier van justitie, zelf met Cees H. had gesloten.

De bewindslieden ontkenden vorig jaar berichtgeving van het tv-programma Nieuwsuur dat het Openbaar Ministerie 750.000 gulden van het vermogen van Cees H. had afgeroomd, en in ruil daarvoor 4,7 miljoen gulden aan in beslag genomen tegoeden aan de crimineel had teruggegeven.

Volgens Opstelten ging het ‘maar’ om 1,25 miljoen gulden. Een stellige bewering aan de Kamer, die hij later terugnam, om hem te vervangen door de even stellige bewering dat er na „een uiterste inspanning” nul informatie bij het ministerie en het Openbaar Ministerie was gevonden over de deal, en dat dus niet meer te achterhalen was om hoeveel geld het ging.

Toen Nieuwsuur in een vervolguitzending liet weten dat die bewijzen er wel waren, stuurde het ministerie per ommegaande een categorische ontkenning aan alle journalistieke contacten: de berichtgeving van Nieuwsuur was onjuist.

Het probleem was te groot

Het probleem voor Opstelten bleek alleen, zo moest de minister gisteren toegeven, dat juist hij aan verkeerde berichtgeving had gedaan. In de administratie van het ministerie is „na een ultieme inspanning” een digitale bevestiging van een betaling van 4,7 miljoen gulden aan de advocaat van Cees H. gevonden.

Voordat Opstelten in de Tweede Kamer werd gedwongen die draai toe te lichten (er is voor vanmiddag een Kamerdebat gepland), trad hij dus af, minuten later gevolgd door Teeven. De minister legde zijn opstappen zo uit: „Er is gedurende een te lange periode onduidelijkheid blijven bestaan over de feitelijke afweging van deze schikking.” Nu gisteren bleek dat zijn ministerie wel de juiste feiten had, maar ze niet bekendmaakte, kon de minister, zo vond hij zelf, niet meer aanblijven.

Een boos ogende Fred Teeven gaf zijn versie : „Ik vind het aftreden van Opstelten zelf onverteerbaar. [...] Ik vind dat ik niet meer geloofwaardig kan functioneren nu de minister is afgetreden op dit specifieke onderwerp waar ik jarenlang als officier van justitie nauw bij betrokken ben geweest. [...] Met die deal is overigens niets mis.”

Heel vervelend voor de VVD

Door het voor vandaag geplande Kamerdebat niet af te wachten en bij de persconferentie geen vragen te beantwoorden, blijven belangrijke onduidelijkheden voorlopig nog onopgehelderd. Waarom was Opstelten eerst zo stellig over het bedrag, en toen zo stellig dat het bedrag onbekend was? Waarom was het digitale afschrift wat gisteren opeens opdook zo lang onvindbaar? Waarom wist Fred Teeven niet meer welke deal hij had gesloten? Heeft Opstelten in eerste instantie nooit echt naar bewijzen laten zoeken? Of wist hij al langer van de bon, en heeft hij bewust informatie achtergehouden? Of is Opstelten door zijn ambtenaren verkeerd voorgelicht?

Dan zijn er nog de politieke vragen: hebben Opstelten en Teeven zelf besloten af te treden, of zijn ze onder druk gezet? Zo ja, was dat door de eigen VVD, of door coalitiepartner PvdA? Zouden de ‘constructieve’ oppositiepartijen de minister nog wel steunen? Wat zegt het over premier Rutte, dat hij alle vragen over de optredens van Opstelten wegwuifde, en een vast vertrouwen in hem bleef uitspreken?

Hoe dan ook, voor de VVD is het dubbelaftreden, met minder dan twee weken voor de Provinciale Statenverkiezingen een nieuwe dosis ellende – na het opstappen van Kamerlid Mark Verheijen wegens dubbel declareren. Om maar niet te spreken over de slepende corruptiezaak Jos van Rey, en het hoger beroep in de zaak van de voor corruptie veroordeelde ex-gedeputeerde Ton Hooijmaijers, die juist deze week weer in het nieuws kwam. Veel negatiever kunnen de berichten over je partij niet zijn.

De VVD zal nu hopen dat de zaak voor de Tweede Kamer afgedaan is. Het offer is groot: Teeven en Opstelten waren hét crimefightersteam van de partij. Hen vervangen zal niet gemakkelijk zijn.

Hun opvolgers zullen vermoedelijk nog alle vragen voorgelegd krijgen die Opstelten en Teeven door hun aftreden niet meer hoeven te beantwoorden.

De eerste geluiden van ergernis over het aftreden ‘via de achterdeur’ waren bij de oppositie alweer te horen. Arie Slob (ChristenUnie) wil een debat met premier Rutte, om alle vragen uit de wereld te helpen.

Relatief voordeel voor de VVD is dat de opvolgers van Opstelten en Teeven niet voor de verkiezingen zullen aantreden, zo werd gisteren bekend.