Boekenweektip: Pieter Steinz over romans ‘waar een steekje los aan is’

Pieter Steinz, schrijver van het boekenweekessay, tijdens de presentatie van de plannen voor de 80ste Boekenweek. Het thema is dit jaar Waanzin. ANP KIPPA KOEN VAN WEEL

Speciaal voor de Boekenweek geven schrijvers deze week een ‘waanzinnige’ boekentip: vandaag journalist, schrijver en Boekenweekessayist Pieter Steinz over de gekste romans uit de wereldliteratuur.

Mijn Boekenweekessay Waanzin in de wereldliteratuur gaat over krankzinnige personages en gestoorde schrijvers. Waar ik niet meer aan toe kwam waren gekke boeken, romans waar een steekje aan los is. Denk aan Exercices de style van Raymond Queneau, waarin een doodsimpel verhaaltje op 99 verschillende manieren wordt verteld; of De 51nOSAaA6HL._SY344_BO1,204,203,200_meester en Margarita van Michael Boelgakov - die vandaag exact 75 jaar geleden stierf - dat onder meer verhaalt over een bezoek van de duivel en zijn trawanten aan stalinistisch Moskou; of het consequent achterstevoren vertelde Time’s Arrow van Martin Amis, over een nazi-arts die leven schept in Auschwitz. Maar het gekste boek dat ik ooit las is ongetwijfeld The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman van Lawrence Sterne.

De hilarische ‘autobiografie’ van Tristram Shandy, gepubliceerd tussen 1759 en 1767, geldt als een van de invloedrijkste romans uit de literatuurgeschiedenis én als een van de eerste boeken waarin wordt gesold met de conventies van de romanschrijfkunst.

Een boek dat begint bij de perikelen rondom de conceptie van de verteller, dat 600 pagina’s lang nergens naartoe gaat, dat een duidelijk einde ontbeert, dat de brave lezer voor gek zet – zo’n boek roept nog steeds verwarring op. Zeker omdat de schrijver zich ook nog eens te buiten gaat aan nooit eerder vertoonde visuele grapjes: een zwarte bladzij (na de dood van een bijfiguur), een grafiekje (om aan te geven hoe de verhaallijn loopt), een blanco pagina (als markeringspunt voor een uitgescheurd hoofdstuk), een kronkellijn (om de beweging van iemands wandelstok te benaderen).

Niettemin is deze ‘pre-postmoderne’ roman uitgegroeid tot een van de klassieken van de wereldliteratuur – een die nog steeds met smaak gelezen kan worden om de Monty Python-achtige kwaliteit en de krankzinnige karaktertekeningen.

Gisteren gaf de Australisch-Mexicaanse schrijver en oud-Man Booker Prizewinnaar DBC Pierre de eerste ‘Boekenweektip’: Lila van Robert M. Pirsig.

Morgen komt de tip van Niña Weijers, die met debuutroman De consquenties kans maakt op zowel de Gouden Boekenuil 2015 als de Libris Literatuur Prijs 2015.