‘10 procent van de Nederlanders heeft last van chronische slapeloosheid’

Dat stond vorige week in De Telegraaf

Illustratie Daphne Prochowski

De aanleiding

Is het alweer drie weken geleden dat ik mijn moeder belde? Hoe ga ik morgen al mijn werk afkrijgen? Heb ik nog wel schoon ondergoed liggen?

Al die gedachten die ’s avonds door ons hoofd dwalen, maken het soms moeilijk om in slaap te vallen. Er zijn dan ook veel mensen met slaapproblemen, schreef De Telegraaf vorige week. 10 procent kampt zelfs met chronische slapeloosheid. Die slechte slapers voelen zich de volgende dag „gammel”.

Zijn er zóveel mensen die last hebben van slapeloosheid? Wij checken de stelling: 10 procent van de Nederlanders heeft last van chronische slapeloosheid.

Waar is het op gebaseerd?

De bron van het stuk is een enquêteonderzoek van het Fonds Psychische Gezondheid.

En, klopt het?

We bellen eerst met het Fonds Psychische Gezondheid. Misschien kunnen zij het enquêteonderzoek doorsturen?

Dat heeft geen zin. Er staan meer cijfers in het artikel en die zijn bijna allemaal afkomstig uit het enquêteonderzoek, zegt woordvoerder Saskia Oskam. Maar het cijfer dat wij willen checken niet. Bovendien: het gaat om een online vragenlijst die niet representatief is voor de Nederlandse bevolking, benadrukt ze.

Dan bellen we met René Steenhorst, de schrijver van het verhaal in De Telegraaf. Hij wist niet dat er meerdere bronnen waren voor de cijfers, zegt hij, dat was hem niet verteld.

Waar heeft het fonds die 10 procent dan wel op gebaseerd? Het percentage wordt onder andere genoemd door slaaponderzoeker Jaap Lancee, zegt Oskam. Lancee is verbonden aan de programmagroep Klinische Psychologie van de Universiteit van Amsterdam. „Die 10 procent klopt ongeveer”, zegt hij telefonisch. Hij stuurt ons twee onderzoeken door.

Maar voordat we daar induiken, stellen we eerst de vraag: wat is chronische slapeloosheid? Dit is de wetenschappelijke definitie: het gaat om mensen die minimaal drie dagen per week moeite hebben in slaap te vallen, doorslaapproblemen hebben, te vroeg of te laat wakker worden én hier gedurende de dag ook last van hebben. Als je hier minimaal drie maanden lang last van hebt, kun je lijden aan chronische slapeloosheid, oftewel insomnie. Hoeveel mensen lijden hieraan?

Uit een representatief onderzoek uit 2005 onder 400 Nederlanders dat Lancee meestuurt, blijkt dat 8,5 procent van de Nederlandse bevolking lijdt aan insomnie. Er zijn meer mensen (13,4 procent) die slecht slapen. Alleen: zij voldoen niet aan de strikte definitie.

Is er niet meer recent onderzoek? Jawel, zegt Lancee. Emeritus hoogleraar psychofysiologie Gerard Kerkhof, verbonden aan het Slaapcentrum in Den Haag, is nu met een onderzoek bezig naar slapeloosheid dat representatief is voor de Nederlandse bevolking. Het onderzoek wordt binnenkort gepubliceerd. We bellen Kerkhof op. Een van de vragen die hij 2.000 mensen heeft gesteld, gaat over chronische slapeloosheid. Hoeveel mensen lijden daaraan volgens de strengste definitie? Hij duikt even in zijn database: 8,2 procent, zegt Kerkhof.

Hans Hamburger, neuroloog, slaapdeskundige en hoofd van het Amsterdam WaakSlaapCentrum in het Slotervaartziekenhuis, verbaast zich niet over dit cijfer. Veel Nederlanders hebben last van slapeloosheid, zegt hij. Waarom? Alcohol drinken maakt je onrustig en tot laat sporten helpt ook niet mee, zegt hij. Je lichaam moet afgekoeld zijn wanneer je in bed stapt. Ook je smartphone kan je onrustig maken, zegt Hamburger. Het licht van het beeldscherm houdt je wakker, je gaat langer tobben over de gesprekken die je met mensen voert en geluidjes van binnenkomende berichten werken vaak slaapverstorend.

Conclusie

10 procent van de Nederlanders kampt met chronische slapeloosheid, schreef De Telegraaf vorige week. Uit de meest recente cijfers blijkt dat het om 8,2 procent van de Nederlanders gaat. Wij beoordelen de stelling als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nextcheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nextcheckt