Zoek de verschillen

Zaterdag zwoer de Nigeriaanse leider van Boko Haram trouw aan de jihadisten van Islamitische Staat. Hoe logisch is een alliantie tussen de twee groepen?

Shi’iten die vechten aan de kant van het Iraakse leger begraven hun medestrijders die omkwamen bij een zelfmoordaanslag van IS. Foto Alaa Al-Marjani/Reuters

De woorden in de audioboodschap die zaterdagochtend op Twitter verschenen, klonken als een huwelijkse eed. „We zweren trouw aan het Kalifaat van de moslims, dat we gehoor zullen geven en gehoorzamen, in goede en slechte tijden, (...) en we zullen hen die ons leiden niet in twijfel trekken, behalve in geval van aantoonbare ontrouw aan Allah.”

De woorden van trouw, of bayat, zouden afkomstig zijn van Abubakar Shekau, de man die sinds 2009 de moordbrigades van Boko Haram aanvoert in het noordoosten van Nigeria. Mits de leider van Islamitische Staat, Abu Bakr al-Bagdadi, die alliantie aanvaart, is Boko Haram de grootste groepering van jihadisten die onder de zwarte IS vlag wil gaan vechten. Maar wat die samenwerking inhoudt, is vooralsnog onduidelijk.

Al Qaeda keurde zijn acties af

De alliantie tussen Boko Haram en Islamitische Staat is minder logisch dan het lijkt. Hier fuseren de boerenpummels uit het noorden van Nigeria met de snelle jongens uit de grote stad, de boze westerlingen en Arabieren, die zich sinds juni 2014 Islamitische Staat noemen en na Syrië en Irak nu ook in Libië actief zijn.

Boko Haram begon als uiting van lokaal ongenoegen. De voorganger van Shekau was Mohammad Yusuf, een spirituele leider die zich in 2002 in de staat Borno opwierp als verdediger van een urbane onderklasse, die in de jaren zeventig van de dorpen naar de stad trokken onder druk van een ingestorte landbouwsector.

De salafistische preken van Yusuf gaven de corrupte, seculiere oliestaat de schuld van deze ongelijkheid. Westers onderwijs werd gezien als het paard van Troje. De opstand werd pas gewelddadig in 2009, toen Yusuf standrechtelijk werd geëxecuteerd door de Nigeriaanse politie.

Zijn opvolger Shekau was geen man van het woord, maar van het wapen. Hij uitte zijn woede niet alleen op het establishment of christenen, maar maakte ook moskeeën en drukke markten tot doelwit. Dat was de reden dat Al Qaeda niets met hem te maken wilde hebben, ook al zond hij in eerdere video’s wel steunbetuigingen aan Al Qaeda.

Shekau is al vele malen dood verklaard. „Vaker dan de batterij van een iPhone”, grapt Ryan Cummings, die als analist voor crisismanagementbedrijf Red24 Boko Haram volgt. Hem valt op dat de video’s van Boko Haram sinds de afgelopen weken erg lijken op die van IS. Voorheen waren video’s van Boko Haram mistige, schokkerige, uit de hand gedraaide beelden.

De meest recente Boko Haramproductie van 2 maart is met dezelfde professionele cameravoering gefilmd als de beelden van IS, en onder een onthoofding klinkt hetzelfde kloppende hart en snelle ademhalen als onder de beelden van IS.

Genoeg van het boerenimago

„Het is opvallend dat Boko Haram zijn trouw verklaart aan IS in een tijd dat de beweging ernstig verzwakt lijkt door operaties van het Nigeriaanse leger en buurlanden”, zegt Cummings. „Ze willen af van hun imago van Nigeriaanse boeren. Door zich voor te stellen als een filiaal van IS en het islamitisch kalifaat hopen ze op meer ideologische aantrekkingskracht onder jongeren in West-Afrika.”

Ook IS vaart wel bij dat imago. Wat begon als steun aan de opstand tegen de Syrische president Assad, is nu een beweging die steun heeft van jihadistische groepen in Afghanistan, Irak, Libië, en nu ook Nigeria. Boko Haram strijdt behalve in Nigeria, ook in buurlanden Niger, Tsjaad en Kameroen. Die olievlek van jihadisme betekent ook dat Boko Haram meer belangstelling krijgt van internationale terreurbestrijders, met name van Frankrijk. De Fransen hebben Operatie Barkhane opgezet die vanuit de hoofdstad van Tsjaad N’Djamena het jihadisme in de Sahelregio moet bestrijden.