Sleutel voor veiligheid bij NS ligt bij voorkomen zwartrijden

Doet de overheid genoeg om het geweld tegen NS-personeel te bestrijden? Het tragische incident met de conductrice die vorige week op het perron in Hoofddorp werd neergeslagen, greep de NS-directie aan om op extra maatregelen aan te dringen. Een aangeslagen directielid Marjan Rintel zei dat de spoorsector „tegen de grenzen aanloopt van wat wij redelijkerwijs kunnen doen”.

De vraag is daarom: is dat ook zo? En terzijde: is gewelddadig gedrag in de samenleving überhaupt uit te sluiten? Daarop is het antwoord, bij de huidige stand van de beschaving, helaas nee. Incidenteel geweld is meestal impulsgedrag, gerelateerd aan gedragsstoornissen, middelengebruik of sociale ontsporing. Alleen de kans er slachtoffer van te worden kan zo klein mogelijk worden gemaakt.

Vanochtend om 09.00 uur lieten alle machinisten uit protest de twee-tonen tyfoon op de treinstellen klinken. Het personeel eist meer cameratoezicht, meer politie, meer controlepoortjes en betere opvang voor gestoorde burgers, die in de trein overlast veroorzaken. Nu kan met betere toegangscontrole en scherpere handhaving inderdaad winst worden geboekt. De ov-bedrijven in de grote steden bewezen het vorig jaar op tram, metro en bus. Zij boekten over 2013 veiligheidswinst, hoofdzakelijk in eigen beheer.

Bij NS is de sociale veiligheid de afgelopen jaren niet verbeterd; althans die conclusie kan worden getrokken uit de Monitor Veilige Publieke Taak die het kabinet vorig jaar publiceerde. Sinds 2007 blijft het aantal meldingen van agressie tegen ov-personeel ongeveer gelijk. NS rapporteert dat 6,6 procent van het personeel dat contact heeft met het publiek, ervaring met agressie heeft. Dat komt neer op ongeveer 770 meldingen per jaar en zo’n 500 aangiften. In 57 procent van de gevallen is de oorzaak zwartrijden. Als dat effectief wordt voorkomen, gaat de veiligheid dus vooruit. NS besteedt nu jaarlijks 100 miljoen aan veiligheid. Er surveilleren 700 eigen veiligheidsmedewerkers op de perrons. Er is een 24-uursalarmcentrale bemand. De Nationale Politie beschouwt NS-meldingen standaard als ‘prioriteit 1’ en rukt altijd uit. Het Openbaar Ministerie verdubbelt vervolgens standaard de strafeis en eist dan celstraf in plaats van taakstraf. De repressie lijkt dus op orde.

Blijft over: de preventie. Vorig jaar werden op 26 van de 400 stations de poortjes in gebruik genomen. Dit jaar volgen nog eens 26. Is dat genoeg? Niemand verhindert NS om zelf meer in toezicht te investeren. Het is hun budget, hun terrein, hun personeel en het zijn hun reizigers. Gerichtere surveillance, klantvriendelijker tickets, betere scheiding tussen publiek en reizigers – er is nog veel te verbeteren, in eigen huis.