Obama spreekt zich nu duidelijker uit

President Obama spreekt niet vaak over hedendaags racisme. Maar in zijn tweede termijn zet hij zich wel in tegen discriminatie in het justitiële systeem.

President Obama zaterdag op de brug in Selma, waar de politie in 1965 een mars voor burgerrechten hardhandig uiteensloeg. RechtsMartin Luther King bij de brug in 1965. Foto’s AP

Vijftig jaar nadat een demonstratie voor zwarte burgerrechten in het zuidelijke Selma hard werd neergeslagen, zijn er nog altijd raciale spanningen in Amerika, zei president Obama zaterdag in Selma. „Onze mars is nog niet voorbij”.

De rede van Obama is enthousiast ontvangen, vooral door Afro-Amerikaanse kiezers. Zij hielpen hem in 2008 de eerste zwarte president van Amerika te worden, maar zijn sindsdien teleurgesteld dat hun achterstelling voortduurt – en op een aantal punten is verergerd.

Obama regeert over een land waar de werkloosheid onder Afro-Amerikanen twee keer zo hoog is als onder blanken. De inkomensongelijkheid tussen de bevolkingsgroepen is toegenomen. Zwarten zijn vaker ziek, verdienen minder en overlijden jonger.

Zaterdag liep Obama over de brug in Selma waar op 7 maart 1965 zo’n 600 zwarte demonstranten met traangas en knuppels werden aangevallen door blanke agenten. ‘Selma’ schokte Amerika en ontketende steun voor de Voting Rights Act, die later dat jaar werd aangenomen. Eindelijk kregen zwarten het algemene stemrecht waar ze zo lang voor hadden gevochten.

Obama memoreerde uitgebreid die historische dag voor de gelijkheid in Amerika. Maar hij had het zaterdag ook over hedendaagse discriminatie. Donderdag bleek uit regeringsonderzoek dat racisme wijdverbreid is bij de politie in Ferguson, in Missouri, waar vorig jaar de ongewapende zwarte tiener Michael Brown werd doodgeschoten door een agent, wat leidde tot grote protesten.

De president haalde Ferguson zaterdag aan als bewijs dat discriminatie nog niet is verslagen. „We hoeven onze ogen en onze oren maar te openen om te weten dat de raciale geschiedenis van ons land een lange schaduw over ons werpt.”

Toch, zei Obama, zijn de verhoudingen verbeterd. „Wat in Ferguson is gebeurd mag dan niet uniek zijn”, zei hij. „Maar het is ook niet meer van alledag of geoorloofd bij wet en gewoonte.”

Zo bereikte Obama de zorgvuldige balans waar zijn weinige toespraken over de rassenverhoudingen in Amerika om bekendstaan. Het is een onderwerp waarvan hij weet dat elk woord gewogen wordt. Niet toevallig refereerde hij aan al die andere minderheden in Amerika, van latino’s tot homoseksuelen. Zo presenteert Obama zich niet als de president van zwart Amerika, maar als de president van divers Amerika.

Tijdens zijn eerste termijn legde Obama nog weinig nadruk op het gevoelige onderwerp van racisme. Hij stak zijn energie in het bestrijden van de economische crisis en het hervormen van de gezondheidszorg.

Nu, in zijn tweede en laatste termijn, durft Obama duidelijker actie te ondernemen voor de zwarte gemeenschap. Een van de speerpunten is discriminatie in het juridische systeem.

Zaterdag ging Obama ook in op de uitholling van de Voting Rights Act van 1965. In meerdere staten liggen wetsvoorstellen die zwaardere eisen stellen aan registratie van kiezers. Dat raakt juist zwarten, die minder vaak de vereiste documenten hebben.

Tegen de 40.000 toehoorders zei hij: „Nu, in 2015, vijftig jaar na Selma, worden wetten voorgesteld die het lastiger maken om te stemmen. Het stemrecht, de uitkomst van zoveel bloed, zoveel zweet en tranen (…) is verzwakt.”

Dit soort parallellen tussen toen en nu zullen vaker opduiken in 2015; dit jaar is de 50-jarige herdenking van meerdere historische momenten in de strijd voor gelijke rechten. Stapels boeken en films zijn al uitgekomen, waaronder het historische drama Selma. Zoals de zanger John Legend zei toen hij vorige maand een Oscar ontving voor de titelsong van de film: „Selma is nu.”