Nu durft Obama wat te zeggen

Obama sprak niet vaak over hedendaags racisme. Te gevoelig. Hij wil graag de president van alle Amerikanen zijn.

„Onze mars is nog niet voorbij.” Dat citaat vormt de kern van de krachtige toespraak over racisme die president Obama zaterdag gaf in Selma, Alabama. Hij schetste hoe raciale spanningen nog altijd sluimeren in de Verenigde Staten, vijftig jaar nadat zwarte demonstranten bruut werden neergeslagen in deze stad.

De rede van Obama is enthousiast ontvangen, vooral door Afro-Amerikaanse kiezers. Zij hielpen in 2008 mee aan zijn zege als eerste zwarte president van Amerika, maar zijn sindsdien teleurgesteld dat hun achterstelling voortduurt – en op een aantal punten is verergerd.

Obama regeert over een land waar de werkloosheid onder Afro-Amerikanen twee keer zo hoog is als onder blanken. De inkomensongelijkheid tussen de bevolkingsgroepen is tijdens zijn presidentschap toegenomen. Zwarten zijn vaker ziek, verdienen minder en overlijden jonger.

Zaterdag liep Obama over de brug in Selma waar op 7 maart 1965 zo’n 600 zwarte demonstranten met traangas en knuppels werden aangevallen door blanke politieagenten. ‘Selma’ schokte Amerika en ontketende steun voor de Voting Rights Act, die later dat jaar werd aangenomen. Eindelijk kregen zwarten het algemene stemrecht waar ze zo lang voor gevochten hadden.

Obama memoreerde uitgebreid aan die historische dag voor de gelijkheid in Amerika. Maar de meest prangende passages gingen over hedendaagse discriminatie. Donderdag bleek uit regeringsonderzoek dat racisme wijdverbreid is bij de politie in Ferguson, Missouri, waar vorig jaar de ongewapende zwarte tiener Michael Brown werd doodgeschoten door de politie.

De president haalde Ferguson zaterdag aan als bewijs dat discriminatie nog niet is verslagen in Amerika. „We hoeven onze ogen en onze oren maar te openen om te weten dat de raciale geschiedenis van ons land een lange schaduw over ons werpt.”

De president van divers Amerika

Zo bereikte Obama de zorgvuldige balans waar zijn weinige toespraken over de rassenverhoudingen in Amerika om bekendstaan. Het is een onderwerp dat hem persoonlijk bezighoudt maar waarvan hij weet dat elk woord gewogen wordt. Niet toevallig refereerde hij in de rede herhaaldelijk aan al die andere minderheden in Amerika, van latino’s tot homoseksuelen. Zo presenteert Obama zich niet als de president van zwart Amerika, maar als de president van divers Amerika.

Tijdens zijn eerste termijn legde Obama nog weinig nadruk op het gevoelige onderwerp van racisme. Hij stak zijn energie in het bestrijden van de economische crisis en het hervormen van de gezondheidszorg.

Nu, in zijn tweede en laatste termijn, durft Obama duidelijker actie te ondernemen voor de zwarte gemeenschap. Een van de speerpunten is discriminatie in het juridische systeem.

Zaterdag ging Obama ook in op de uitholling van de Voting Rights Act van 1965. In meerdere staten liggen wetsvoorstellen die zwaardere eisen stellen aan registratie van kiezers. Dat raakt juist zwarten, die minder vaak de juiste documenten hebben.

Tegenover 40.000 toehoorders zei de president: „Nu, in 2015, vijftig jaar naar Selma, worden er wetten voorgesteld die het moeilijker maken voor mensen om te stemmen. Het stemrecht, de uitkomst van zoveel bloed, zweet en tranen (…) staat verzwakt.”

Dit soort parallellen tussen toen en nu zullen vaker opduiken in 2015; dit jaar is de 50-jarige herdenking van meerdere historische momenten in de strijd voor gelijke rechten. Stapels boeken en films zijn al uitgekomen, waaronder het drama Selma. Zoals de zanger John Legend zei toen hij vorige maand een Oscar ontving voor de titelsong van de film: „Selma is nu.”

    • Ykje Vriesinga