Lezen kan gevaarlijk zijn voor uw gevoel

De klusjesman die de lampen op kwam hangen kon er niets van. Hij begreep de gebruiksaanwijzing niet. Hij begreep de aanwijzingen niet van degene bij wie hij zijn diensten aanbood en die hij geleidelijk aan tot wanhoop dreef door gaten in het plafond te boren en snoeren fout af te knippen. Na uren en uren hingen ze nog steeds niet goed.

De man vertrok met de tot weinig vreugde stemmende belofte dat hij terug zou komen om het af te maken.

Reden tot boosheid en ergernis. Maar toen ik het verhaal hoorde, voelde ik medelijden. Ik stelde me de man voor die niet-begrijpend naar de plaatjes keek, vergeefs probeerde te snappen wat er van hem gevraagd werd, merkte dat hij de situatie niet in de hand had maar toch aan de slag ging, vertrouwend op zijn ervaring en zijn goede geluk. De zweetdruppeltjes die bij hem uitbraken terwijl hij de groeiende ergernis bemerkte van zijn opdrachtgever.

Belachelijk, om medelijden te voelen.

Net als met de man die zich ongevraagd als mogelijke facebookvriend had aangemeld van degene die nu spottend naar zijn iPad zat te kijken. Daarop was een foto verschenen van een Zuideuropese man in een wijd maar keurig herenoverhemd met korte mouwen. Hij stond naast een door hem zelf, vermoedelijk, geschilderd schilderij, om er uit te zien als een heel leuke, artistieke facebookvriend.

Hij werd niet toegelaten. Terecht dunkt me.

Het medelijden is geen projectie, ik voel me geen klungelige klusser of mediterrane amateurschilder. Toen ik klein was, las ik een verhaal van een arme moeder die haar eigen mooiste jurk vermaakte om haar dochter in een nieuwe jurk naar een feestje te kunnen laten gaan. Het meisje werd uitgelachen om haar jurk. Ik zat op de rand van mijn bed, ik kon nog niet zo heel lang zelf lezen, en ik voelde iets heel zwaars in mijn maag.

Medelijden, dacht ik. Dit is nu medelijden.

Zou zo’n verhaal een vorm in je aanleggen waar zich de rest van je leven gevoelens in passen? „Lezen kan gevaarlijk zijn voor uw gevoelsleven.”

Later zei iemand die ik hoogachtte eens: „Ik wil geen medelijden hebben met mensen.”

Ik schrok. Maar hij had gelijk: medelijden is kleinerend. De klusjesman die niet eens een lamp kan ophangen moet zich niet als klusjesman verhuren en niemand hoeft hem te betalen uit medelijden. En mediterrane homoseksuelen zijn niet zielig als ze hun foto pushen bij onbekende Nederlanders. Zo min als de man die een vrouw in de metro in haar billen knijpt zielig is. Dat vind ik ook echt niet. Ik was trots op de vriendin die de piekfijn in pak gestoken heer achter haar recht in zijn gezicht keek en oprecht zei: „Niet te geloven!” zodat hij zich wel moest schamen. Goed zo.

Verkeerd inleven, zou je dat krijgen van te veel lezen? In iedereen schuilt mogelijk een hoofdpersoon van een boek, iemand die je, als je die van binnenuit meemaakt, sympathiek of begrijpelijk zou kunnen vinden. Zelfs sommige evidente rotzakken kunnen in geschreven vorm op onze solidariteit rekenen. Gefilmd al iets minder, maar dan nog. Het is onthutsend hoever je mee wilt gaan in de gemoedsgesteldheid van een niet eens sympathieke ander als je eenmaal de keuze tot inleving hebt gemaakt.

Maar net zo min als alles begrijpen, alles vergeven betekent, betekent inleving automatisch medelijden.

Medelijden haalt alles en iedereen naar beneden. Ik voel heus wel, dat het zowel denigrerend als onzinnig is. Voor mezelf zou ik ook geen medelijden willen als ik mijn werk verprutste. Excuses maken en beter te doen.

Alleen die moeder en dat meisje met die jurk – die waren meelijwekkend.