De Nederlandse overheid kan juist trots zijn op ICT

Parlementair onderzoek wekt ten onrechte de indruk dat het slecht gaat, vindt Guido Bayens.

Van de 7,7 miljoen aangifteplichtigen deden er 5,5 miljoen digitaal aangifte inkomstenbelasting in 2014. Eén van de redenen: online stond er een ‘vooringevulde aangifte’ klaar. Werkgevers, UWV, de Sociale Verzekeringsbank en gemeenten hadden die reeds gevuld met inkomensgegevens, WOZ-waarde, spaartegoeden en rentecijfers.

Sublieme prestatie. Desondanks krijgen uitglijders alle aandacht. Terwijl kranten beter kunnen openen met het succes van DigiD. Op bijna alle overheidssites heb je slechts één wachtwoord nodig. Niet een sleutelbos zoals bij al die webwinkels. Op Mijnoverheid.nl heeft iedereen een berichtenbox voor toeslagen, betaalspecificaties, rijbewijs en APK. Handig is het Nationaal Pensioenregister: met een druk op de knop krijg je een uittreksel van je situatie. Alomvattend is het Digitaal Klantdossier, waarin informatie van UWV, SVB, Belastingdienst, RDW, DUO en sociale diensten wordt gebundeld. 25.000 medewerkers hebben inzage in de arbeidsmarktpositie van hun cliënt. Per functie is bepaald wie wat mag zien.

Visueel gooit pdok.nl (Publieke Dienstverlening Op de Kaart) hoge ogen. Daar kun je kaarten genereren over cultuur, wegen, geluid en bodem. Het Kadaster, twee ministeries en Rijkswaterstaat werkten hiervoor samen. Verder staan raadsvergaderingen, CBS-data, de rijksbegroting, het Nationaal Wegen Bestand ook allemaal online. Logistiek was er een revolutie: twintig overheden en tien ov-bedrijven maakten een chip die tientallen abonnementsvormen ontsluit voor tram, bus, metro en trein.

De automatiseringsgraad is ongekend. Internationaal lopen we op kop. Honderden projecten gingen eraan vooraf. Projecten die minder in het oog springen, die geen miljoenen euro’s kostten. Niet zomaar websites, maar digitalisering van complete processen: berekening van toeslagen, uitkeringen, subsidies, belastingen. Registratie van kentekens, salarissen en onroerende zaken. Arbeidsintensieve loketten sloten. Vergeleken met andere westerse landen telt Nederland niet voor niets het minste aantal ambtenaren per hoofd van de bevolking.

Moeten we de digitale miskleunen dan maar vergeten? Natuurlijk niet. Maar erken dat de overheid grootverbruiker van ICT is. Er zal juist meer geld bij moeten. Toch werd er bezuinigd: automatiseringsprojecten stopten, aanschaf van software werd uitgesteld, de instroom van ICT-talent droogde op (zij kiezen voor het bedrijfsleven). Ontwikkelingen waardoor de afhankelijk van leveranciers toeneemt. Bestuurders verliezen grip op automatisering.

Besef dat ICT zich razendsnel ontwikkelt. Wat burgers in de markt zien, verwachten ze ook van de overheid. Als we op kop willen blijven lopen, accepteer dan dat er soms projecten mislukken. Zet dat verlies af tegen de winst van geslaagde projecten. Denk aan onze compacte overheid. Desondanks constateert de Tijdelijke Kamercommissie ICT dat de overheid digitaal uit de pas loopt. Op basis van een niet-representatieve steekproef. Volgens Policy Research Corporation is de selectie uniek in termen van techniek, bestuurlijke context, tijdspad en stakeholders. Bovenal was er ‘gedoe’ mee. Als de commissie op basis van deze projecten oordeelt, zegt dat nog niets over hoe de overheid op ICT-gebied functioneert.