Wachten op condooms

Het is crisis in Venezuela. Door de dalende olieprijs stokt de import, de winkels raken leeg. En nu zijn ook nog de voorbehoedsmiddelen op. Wat doet dat met een land?

In de rij voor een supermarkt in de Venezolaanse hoofdstad Caracas, begin vorige maand. Foto AFP

De vakkenvullers van Farmatodo, de grootste drogisterijketen van Venezuela, hebben de leegte in het schap voor condooms geprobeerd te verhullen. Onder het bordje ‘voorbehoedsmiddelen’ liggen nu stapels billendoekjes uitgestald. Vanaf de verpakkingen grijnst een tandeloze baby.

De schaarste in het socialistische Venezuela bereikt nu ook de slaapkamer. Alarmerend, dat condooms en andere anticonceptiemiddelen nauwelijks verkrijgbaar zijn in een land met een van de hoogste percentages hiv-besmettingen en tienerzwangerschappen van Latijns-Amerika. Abortus is er verboden.

„Van alle producten die mensen zoeken, zijn condooms het meest gevraagd”, zegt apothekersassistent Gelbes Milano vanachter de toonbank van dit Farmatodo-filiaal in Caracas. „Ze zijn al sinds januari uitverkocht. Klanten worden boos.”

Ook de anticonceptiepillen zijn op, net als de morning-afterpil. „Zo nu en dan krijgen we een paar doosjes binnen”, vertelt Gelbes. „Die zijn binnen mum van tijd weg. Vrouwen bellen elkaar zodra ze ontdekken dat er een voorraad is afgeleverd.”

De Venezolaanse president Nicolás Maduro beloofde in 2013 dat hij condoomfabrieken zou bouwen. Hij wilde de jeugd beschermen tegen de gevolgen van „kapitalistische pornografie”, zei hij op televisie. „Wanneer de oren rood gloeien en niets kan wachten, dat is wanneer veertien- en vijftienjarigen eindigen met een enorme buik.” De fabrieken zijn er niet gekomen.

Venezuela, het land met de grootste bewezen oliereserves ter wereld, heeft nauwelijks eigen industrie. Onder het socialisme, dat in 1999 werd ingezet door Maduro’s voorganger Hugo Chávez, zijn ondernemers afgeschrikt door bedrijfsonteigeningen en prijsbevriezingen. De afhankelijkheid van import was geen groot probleem toen de olieprijs boven de honderd dollar per vat lag. Maar de geldstroom is opgedroogd. Vanaf juli vorig jaar is de olieprijs gehalveerd tot rond de vijftig dollar per vat.

De Venezolaanse regering heeft besloten om minder dollars vrij te maken voor import. Dit jaar zal Venezuela bijna de helft minder invoeren dan in 2012, voor de val van de olieprijs, aldus schattingen van Bank of America.

Al die hormonen

De condoomcrisis is een van de vele gevolgen van de prijsdaling. Die lopen uiteen van lastig tot levensgevaarlijk.

Op de zwarte markt is de prijs van condooms opgelopen tot 4.760 bolivar voor 36 stuks, in de buurt van het minimumloon van 5.600 bolivar per maand (ongeveer 32 euro tegen de recent gedevalueerde wisselkoers).

„Het probleem is dat Venezolanen niet stoppen met seks, ook al hebben ze geen bescherming.” Dat zegt Mariana Maza, directeur van Pro Salud, een vrijwilligersorganisatie die seksuele voorlichting geeft op scholen. „Vooral de jongeren volgen hun hormonen.”

Venezuela heeft na buurland Guyana het hoogste percentage tienerzwangerschappen van het continent. Van de 1.000 meisjes in de leeftijd van 15 tot 19 jaar krijgen er jaarlijks 81 een baby, meldt de Wereldbank. Ter vergelijking: in Nederland zijn dat er 6 per 1.000.

Maza zegt dat het almaar stijgende cijfer dezelfde wortel heeft als de schaarste in de winkels: onverstandig beleid van de linkse president Nicolás Maduro en zijn voorganger Hugo Chávez, die vanaf 1999 het nog altijd geldende „socialisme van de 21ste eeuw” invoerde.

„De regering doet niets aan preventie”, zegt Maza. „Pas als de meisjes zwanger zijn komen ze in actie. Minderjarige moeders krijgen voor elke baby een uitkering. Er zijn daardoor meisjes van 17 met drie kinderen.” De toelage werd in januari stopgezet vanwege de val in olie-inkomsten.

Door het gebrek aan anticonceptie zal het aantal tienerzwangerschappen verder stijgen, vreest Maza, en daarmee de vraag naar abortussen. „Onze organisatie raadt abortus af, want het is illegaal en gevaarlijk. Maar veel meisjes zien het als een uitweg.”

De 15-jarige Juan Lima en zijn vriendengroep zitten op een plein in de buurt van de Farmatodo-drogisterij. Ze moeten hard lachen om de vraag of zij geraakt worden door de condoomcrisis. „Natuurlijk!”, roepen ze.

Lima opent zijn portemonnee en toont zijn laatste condoom. Als die op is gaat hij onbeschermd verder met zijn vriendinnetje van veertien, zegt hij. „Ik wil niet dat ze zwanger raakt. Maar geen seks is geen optie.”

Tekort aan aids-remmers

Venezuela is een katholiek land, waar het ideaal bestaat van maagdelijkheid tot het huwelijk. Maar in de praktijk zijn jongeren er vroeg bij. Jongens hebben gemiddeld op hun veertiende voor het eerst seks, meisjes op hun vijftiende. Ter vergelijking: in Nederland ligt de gemiddelde leeftijd iets boven de zestien jaar.

Bang voor seksueel overdraagbare aandoeningen zijn de scholieren niet. Alberth Centeno (15), die een paar condooms van een leraar heeft gekregen vanwege zijn reputatie als versierder, zegt: „Dat is alleen iets voor homoseksuelen.”

Een naïef idee. In Venezuela stijgt het aantal besmettingen met soa’s, ook onder jongeren. Onder andere chlamydia, gonorroe en syfilis komen vaker voor, volgens Pro Salud en andere geraadpleegde voorlichtingsgroepen.

Bovendien kent het land de snelste toename van nieuwe hiv-infecties in Latijns-Amerika, afgezien van Brazilië en Paraguay, blijkt een VN-rapport. Er zijn inmiddels 220.000 Venezolanen met hiv of aids, op een bevolking van ruim 30 miljoen.

Ziekenhuizen hebben sinds december geen biochemische middelen meer voor het uitvoeren van aids-testen. Ook is er een tekort aan aids-remmers. Slechts een op de vijf patiënten ontvangt nog gratis medicijnen, ondanks de belofte van de staat dat iedereen daar recht op heeft.

„De regering moet snel voorrang gaan geven aan de import van condooms, medicijnen en aids-testen”, zegt Jhonathan Rodríguez, directeur van de Venezolaanse organisatie StopVIH, van wie de cijfers afkomstig zijn. „De schaarste kan zorgen voor een directe stijging van het aantal nieuwe hiv-besmettingen.”

Op het plein waar de pubers van de vriendenclub van Juan Lima rondhangen, zit ook een groep dertigers in sportkleding. Ze gaan zo hardlopen. De mannen en vrouwen vinden dat het economische model van Venezuela op de schop moet. Pas dan komt er verbetering.

„Dat nu zelfs de condooms op zijn, laat zien dat de schaarste alles raakt”, zegt Juan Alvarado, een getrouwde vader die werkt op de communicatieafdeling van een televisiezender. „Deze economie is een mislukking.”

Erika Gonzalez (34), een vriendin die naast hem zit, is gewisseld van anticonceptiepil omdat haar vaste merk niet meer te krijgen is. „Vervelend”, zegt de vrouw, die werkt als accountant. „Het brengt je hormonen in de war.”

Gonzalez heeft een zoon van dertien, die zij en haar man kregen toen ze nog studeerden. Ze willen absoluut niet nog een kind, vertelt ze. „Zeker niet nu je uren in de rij moet staan voor een pak luiers.” <<

    • Ykje Vriesinga